Ադըյամանի Քոչալի ջրամբարտակը Ալեւիներու (Արեւիներու) 5 գիւղ ջրասոյզ պիտի ընէ

ԿԻԼԻԿԻԱ — Կառուցուիլ շարունակղ Քոչալիի ջրամբարտակը Ալեւիներուն (Արեւիներուն) պատկանող 5 գիւղ ջրասոյզ պիտի ընէ։ Այս հարցով ՊԻՐՀԱ-ին զեկուցող հայրենակիցները մտայոգ են։ ՛՛Մենք այս հողերուն վրայ ապրող Ալեւիներ ըլլալով՝ այս հողերէն, նաեւ մէկս միւսէն բաժնուիլ չենք ցանկար։ Ալեւի եւ Քիւրդ ըլլալով՝ տարիներ շարունակ ճզմուած ենք։ Եթէ որեւէ տեղ ալ երթալու ըլլանք՝ կ՛ուզենք միասին մնալ։

Ադըյամանի կեդրոնէն 40 կմ հեռաւորութեան վրայ գտնուող Քոչալիի ջրամբարտակի կառուցումը կը շարունակուի։ Կառուցուելիք ջրամբարտակին հետ մէկտեղ՝ Քիւրդ Ալեւիներուն բնակած Չաթալաղաջ, Դօղանլը, Գէօքչայ, Բաղլըջա, Աղաձկոնակ գիւղերը ջուրի տակ պիտի մնան։

Ալեւիներու 5 գիւղերը ջուրի տակ թողնող Քոչալի ջրամբարտակի շինարարութիւնը 2014 թուականին սկսաւ։ Հակառակ տուեալ գիւղերուն մէջ ապրող հայրենակիցներու ջրամբարտակի կառուցման դէմ կատարած քանի մը բողոքներուն եւ մամուլի հաղորդագրութիւններուն՝ ջրամբարտակը կը կառուցուի։ Երեք տարիէ ի վեր անոր շինարարութիւնը կը շարունակուի։

Ջրամբարտակի ջուրերուն տակ մնալիք գիւղերու բնակիչ հայերենակիցները բողոքաւոր կը մնան, որովհետեւ շինարարութեան սկսելէն եւ իրենց սեփականատիրութեան իրաւունքէն զրկուելնէն ետք՝ տակաւին չեն կրցած փոխհատուցման գումարները ստանալ եւ նոր բնակեցման տեղեր իրենց դեռ չեն յատկացուած։

Քոչալի ջրամբարտակի կառուցման տարածքին վրայ, Ալեւի Քիւրդ գիւղերուն մէջ հարիւրաւոր տարիներ Ալեւիութեան ուղին ամենաբնական ձեւով ընթանացած է, ամէն տարի Դեդէներուն գիւղերը այցելելով՝ այնտեղ մատաղներ մատուցած են, կրօնական հաւաքոյթներ իրականացուցած են։ Այսօր ալ կը տեսնենք, որ Հինգշաբթի գիշերները մէկ տան մէջ հաւաքուող գիւղացիները՝ միասնաբար կը կատարեն իրենց կրօնական հաւաքոյթները։

Ջրամբարտակի շինարարութեան աւարտուելուն զուգահեռ իրենց գիւղերը պարպելու ստիպուած հայրենակիցները, քանի որ զանազան քաղաքներ պիտի ուղարկուին՝ Ալեւիութեան ուղղորդութեամբ ապրելու անհնարինութեան անհանգստութիւնն ու մտայոգութիւնն ունին։

Անցեալէն մինչեւ այսօր իրենց Ալեւիութեան ուղղորդութեամբ ապրած եւ Քոչալի ջրամբարի շինարարութեամբ սկսած իրենց սպասուող հարցերով՝ Չաթալաղաջ գիւղի մէջ ապրող հայրենակիցներուն հետ տեսակցեցանք։

՛՛ՄԵՐ ՄԱՆԿՈՒԹԵԱՆ ՕՐԵՐՈՒՆ՝ ԳԻՒԵՂԵՐՈՒՆ ՄԷՋ ՉՔԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆ ԿԱՐ՛՛

 70-ամեայ եւ վեց երեխաներու հայր Հիւսէյին Թուրաբը, որ իր ծնած օրէն մինչեւ օրս Քիւրդ եւ Ալեւի ճանչցուած Չաթալաղաջ գիւղին մէջ ապրած է, կ՛ըսէ․ ՛՛Մեր մանկութեան օրերուն գիւղերուն մէջ չքաւորութիւն կար։ Մարդկանց մեծ մասը շատ մեծ նեղութիւններու մէջ կ՛ապրէր։ Հացի դրամ շահիլը շատ դժուար էր։ Այդ ժամանակ մեր գիւղի ապրուստը անասնապահութիւնն ու ծխախոտն էր։ Ծխախոտն ալ անօրինական կը վարճառուէր։ Մեքենայ, գործիք,սարք չկար։ Մեր դաշտերը կենդանիներով կը մշակէինք։ Ադըյամանի եւ մեր գիւղի միջեւ 40 կմ․ էր։ Մօտ 9 ժամանոց ճամբան կենդանիի մէջքին նստած քաղաք կ՛երթայինք։ Այդ օրերուն դրամի նեղութիւնը շատ էր։ Մարդիկ իրենց քաղաքային կարիքները յոգալու համար՝ ցորեն եւ եգիպտացորեն տանելով կը փոխարինէին շաքարով, աղով, օճառով եւ թէյով։ Մեր ապրուստը այսպէս կ՛ապահովէինք։

՛՛ՈՒՐԲԱԹ ՕՐԵՐՈՒՆ ՀԱՒԱՔՈՒԵԼՈՎ ՄԵՐ ԱՂՕԹՔԸ Կ՛ԸՆԵՆՔ՛՛

՛՛70-ական թուականներուն սկիզբը շատ դժուար պայմաններու տակ մեր գիւղին ճամբայ բացուեցաւ։ Մեր գիւղը Քիւրդ եւ Ալեւի գիւղ է՛՛ ըսող Թուրաբը՝ այսպէս խօսեցաւ․

՛՛Մեր հոգեւորական Դեդէները տարին քանի մը անգամ կուգան, եւ տան մը մէջ հաւաքուելով աղօթք կ՛ընեն։ Մենք Աղուչանի օջախի թալիպներն ենք։ Երբ մեր Փիրը (հոգեւոր հովիւը) կուգար՝ մեր Դեդէին խօսք կուտայինք չարութիւն չընել, եւ կը կատարէինք մեր խոստումը։ Մատաղներ մորթելով՝ իրարմէ քենոտածներն ու վիրաւորուածները կը հաշտեցնէինք։ Այստեղ ապրող գիւղացիները կապուած են Ալեւիական ուղղորդութեան եւ մուսահիպութեան յարաբերութիւններուն։ Ուրբաթ գիշերները հաւաքուելով՝ մեր աղօթքը կը կատարէինք։ Գիւղին մէջ յառաջացող բացասական խնդիրներն ալ մենք մեր միջեւ կը լուծէինք, դատարան չէինք տանիր։ Միութեան եւ միասնութեան մէջ՝ հարիւրաւոր տարիներ այս գիւղին մէջ կ՛ապրինք՛՛։

՛՛ճՇՄԱՐԻՏ ՄՈՒՀԱՄՄԵԴԻ ՍԻՐՈՅՆ՝ ՄԵՐ ՊԱՇՏԱՄՈՒՆՔԸ ԿԸ ԿԱՏԱՐԵՆՔ՛՛

՛՛Ժամանակ մը, շրջանին մէջ Ալեւի չեղող գիւղերուն մէջ մեր մասին բացասական բաներ ըսելով՝ մեզ կը զրպարտէին՛՛ ըսող Թուրապը՝ շարունակեց․ ՛՛Սակայն մենք ամօթին ու պատիւին ինչ ըլլալը, բարեկամութիւնն ու ընկերութիւնը շատ լաւ գիտցող հաւաքականութիւն մըն ենք։ Մէկուն հետ բարեկամութիւն եւ ընկերութիւն ընելու ատեն՝ մարմինը սիրտին հետ կապուած կ՛ըլլայ, զինք որպէս եղբայր կ՛ընդունինք։ Մեր աղօթքներուն մասին սուտ ու սխալ կը խօսուէին։ Սակայն մենք մեր աղօթքներուն մէջ Ճշմարիտի, Մուհամմեդի, Ալիի եւ բոլոր սուրբերուն համար մեր պաշտամունքը կ՛ընենք՛՛։

՛՛40 ՏԱՐԻ ԴԱՐԲՆՈՒԹԻՒՆ ԵՒ ՊԱՅՏԱԳՈՐԾՈՒԹԻՒՆ ԸՐԻ՛՛

Հիւսէյն Թուրաբն ըսաւ․ ՛՛Տնտեսական վիճակնիս լաւ չըլլալուն պատճառով՝ նեղութիւն կը կրէինք։ Ես ալ երբ քսանի մէջ էի՝ դարբնութիւն ընելու որոշում տուի։ Քաղաք երթալով գործիքներ գնեցի։ Վարպետ մըն ալ հրաւիրեցի գիւղ, եւ անկէ դարբնութիւն սորվեցայ։ Գիւղին մէջ մօտ 40 տարի դարբնութիւն եւ պայտագործութիւն ըրի։ Այդ ընթացքին գործերս օր ըստ օրէ լաւացան։ Մեր ընտանիքի բիւջետին տարիներ շարունակ նպաստեցի՛՛։ Ապա այսպէս շարունակեց․ ՛՛Մեր գիւղին մէջ ջրամբարտակ կը կառուցուի։ Անոր դէմ ելլելով հանդերձ՝ ջրամբարի կառուցումը սկսեցան։ Երբ ջրամբարտակը պատրաստ ըլլայ՝ մեզ մեր գիւղէն պիտի հանեն ու տարբեր քաղաքներ պիտի տանին։ Այդ ժամանակ թէ՛ մեր լեզուէն, թէ՛ մշակոյթէն եւ թէ՛ հաւատքէն պիտի հեռանանք՛՛։

՛՛ԾԽԱԽՈՏԻ ՎՐԱՅ ԴՐՈՒԱԾ ԱՐԳԵԼՔԸ՝ ԿԵԱՆՔԵՐՆԻՍ ԱՆՀՆԱՐ ՈՒՂՂՈՒԹԵԱՆ ՏԱՐԱՒ՛՛

՛՛Հողագործութիւն ընելով, ծխախոտ աճեցնելով մեր ապրուստը կ՛ապահովենք։ Բայց այս տարի դրուած արգելքներուն պատճառով՝ չենք կրնար վաճառել մեր ծխախոտները՛՛, ըսող հինգ երեխաներու հայր Մեհմետ Հըրչլըն կը շարունակէ․ ՛՛Երեք դպրոցական կը պահեմ։ Այս մեր անցուցած նեղութիւններուն պատճառով՝ կը դժուարանամ անոնց առօրեայ ծախսերը ուղարկելու։ Այսպէս եթէ շարունակուի՝ պիտի պարտաւորուիմ երեխաներս դպրոցէն հանել։ Մէկ կողմէն ալ գիւղին մէջ կառուցող ջրամբարտակ կայ։ Գիւղը պիտի պարպեն, բայց մեզի յատկացուած եւ տեղափոխուելու տեղ մը չկայ։ Վերջին տարիներուն ջրամբարտակէն զատ՝ գիւղին մէջ մեր գործերն ալ դէպի վատը կ՛երթան։ Մեր հաւասարակշռութիւնը խախտուեցաւ՛՛։  

՛՛ՄԵՆՔ ԿՈՒԶԵՆՔ ՄՆԱԼ ԱՅՍ ՀՈՂԵՐՈՒՆ ՎՐԱՅ՛՛

՛՛Ջրամբարտակի կառուցման դէմ ելլելով քանի մը անգամ ցոյց ըրած ենք, բայց հակառակ ատոր ջրամբարտակի շինարարութիւնը սկսեցաւ՛՛ ըսող Հըրչըլը, ՛՛Ոչ մէկ ձեւով մեր ձայնը լսելի դարձուցինք։ Մեր խնդիրներու լուծման համար՝  ոչ ոք օգնական կրցաւ ըլլալ։ Մօտակայքին մեզի տեղ յատկացնելու համար ջանք թափեցինք։ Մեր պահանջքին բացասական պատասխանեցին։ Մենք այս հողերուն վրայ մնալ կ՛ուզենք։ Այս տեղերէն հեռանալ չենք ուզեր։ Այստեղի քարը, հողը, ծառը՝ մեզի համար կարեւոր են եւ սրբութիւն են։ Ուրիշ տեղ ապրելու պայմաններուն չենք կրնար համակերպուիլ։ Ատոր համար այս հողերուն վրայ կ՛ուզենք մնալ՛՛, այսպէս արտայայտուեցաւ ան։   

՛՛ԱԼԵՒԻ ՔԻՒՐԴ ԸԼԼԱԼՈՎ՝ ՏԱՐԻՆԵՐ ՇԱՐՈՒՆԱԿ ՃԶՄՈՒԱԾ ԵՆՔ՛՛

՛՛Այս կառուցուելիք ջրամբարտակի տարածքին Ալեւիներու 5 գիւղ կայ՛՛ ըսող Հըրչըլը՝ հետեւեալը գրանցեց․

՛՛Այս գիւղերը ջուրերու տակ պիտի մնան։ Այս գիւղերուն մէջ ապրող բոլոր հայրենակիցներն ալ հոս մնալ կը ցանկանան։ Որովհետեւ մեր մօտ ընկերային եւ մշակութային առումով յարաբերութիւնները ընտիր վիճակի մէջ են։ Մէկը եթէ խնդիր մը ունենայ, եթէ կռիւ մը ըլլայ՝ գիւղացիներս մէկտեղ հաւաքուելով, մենք մեր խնդիրներուն լուծում կուտանք։ Զանոնք դատարան չեն փոխադրեր։ Մենք այս հողերուն վրայ ապրող Ալեւիներ ըլլալով՝ այս հողերէն, իրարմէ բաժնուիլ չենք ուզեր։ Ալեւի եւ Քիւրդ ըլլալով՝ տարիներ շարունակ ճզմուած ենք։ Եթէ նոյնիսկ տեղ մը փոխադրուելու ըլլանք ալ՝ կ՛ուզենք բոլորս միասին ըլլալ։ Մեզ այս վայրերէն վերցնելով եթէ ցիրուցան ընեն՝ գացած տեղերնիս Քիւրդ եւ Ալեւի ըլլալնիս երեւի պիտի չկրնանք բարձրաձայնել։ Ճնշման տակ պիտի գտնուինք։ Լեզունիս պիտի չկարենանք խօսիլ, մեր մշակոյթով եւ հաւատքով պիտի չկարենանք ապրիլ՛՛։  

՛՛ՄԱՐԴԻԿ ԻՐԵՆՑ ՄՇԱԿՈՅԹՈՎ ԵՒ ՀԱՒԱՏՔՈՎ ԿԸ ՄԵԾՆԱՆ՛՛

՛՛Ամիսը մէջ մեր Դեդէն գիւղ այցելելով խնդիրներ ունեցողներու հարցերը կը լուծէ։ Վիրաւորուած նեղացածներուն՝ մէկտեղելով կը հաշտեցնէ՛՛, կ՛ըսէ Մեհմետ Հըրչիլ, ու կը շարունակէ․ ՛՛Այլեւայլ քաղաքներ եւ աւաններ եթէ ուղարկեն մեզ՝ մեր Դեդէն բոլորիս առանձին առանձին չի կրնար այցելել։ Մեր գացած տեղերուն մէջ պիտի աշխատինք մեր հաւատքի ուղիով ապրիլ։ Սակայն այդ ինչպէ՞ս կրնանք յաջողցնել՝ չենք գիտեր։ Որովհետեւ Փիրը այդ տեղերը առանձին առանձին գալու հնարաւորութիւնը պիտի չունենայ, այդ պատճառով ալ երեւի մեր երեխաները պիտի ձուլուին։ Ծառ մը ինչպէս որ հողի մը մէջ կը կ՛աճի՝ այդպէս ալ մարդիկ իրենց մշակոյթով եւ հաւատքով կը մեծնայ։ Սա ալ մեզի համար կարեւոր բան մըն է՛՛։     

Մուսթաֆա ՅԻՒՔՍԵԼ/ԱԴԸՅԱՄԱՆ

Այս նիւթը կը հաղորդէ  « pirha.net » մամուլի գործակալությունը

Input your search keywords and press Enter.