Ճապոնացիներ, ովքեր 1922թ․ Ցեղասպանութեան ժամանակ օգնեցին Զմիռնիոյ հայերուն եւ հիւներուն

Հետազոտող Վիգեն Բաբկենեանը գրած է՝ ինչպես է ճապոնական նաւը 1922թ․ Զմիւռնիայի մէջ տեղի ունեցած ցեղասպանութեան ժամանակ փրկած հարիւրաւոր հայերու եւ հիւներու կեանքերը՝ ցուցաբերելով մարդասիրական օգնութիւն:

Բաբկենեանը պրոֆեսոր Պիտեր Սթանլիի հետ միասին «Հայաստան, Ավստրալիա եւ Համաշխարհային Պատերազմ» գիրքի հեղինակն է։

Գիրքի մէջ անոնք գրեած են աղետալի ժամանակներուն ճապոնացիներու կողմէ հայերուն և հիւներուն ցուցաբերուած ոչ այնքան հայտնի մարդասիրական օգնութեան մասին։

Ճապոնական մարդասիրութեան ամենահիշարժան պատմութիւնը 1922թ․ Զմիւռնիայի աղետի ժամանակ էր, երբ ճապոնական նաւի նաւապետն ու իր անձնակազմը փրկեցին բազմաթիւ կյանքեր։

Հարյուր հազարաւոր հայ եւ հիւն գաղթականներ սողոսկեցին Զմիւռնիայի նաւահանգիստէն, երբ 1922թ․ սեպտեմբրի 9-ին թուրքական զինուած ուժերը մտան եւ գրաուեցին քաղաքը։

Թուրքական զավթողականութեանը հետեւեցան հայ եւ հիւն քաղաքացիներու կոտորածները եւ տեղահանութիւնը։

Մոտ 20 դաշնակիցներու նաւեր նաւահանգստի մէջ կը հետեւէին իրադարձութիւններուն, երբ 4 օր անցաւ  Զմիւռնիոյ հայկական հատուածին կրակ բռնկեցաւ եւ ավիրեց քաղաքի մեծ մասը։

Նաւերէն մէկը ճապոնական էր եւ միակն էր, որ նախաձեռնեց անօգնական գաղթականներու փրկութիւնը։

Տիկին Աննա Հարլոու Բիրջը, Զմիւռնիոյ միջազգային քոլեջիԱմերիկացի պրոֆեսոր Բիրջի կինը, ականատես եղած է անօգնական գաղթականներու կուտակումներուն եւ հրմշտոցին, երբ Զմիւռնիան սկսաւ այրիլ։ Տղամարդիկ եւ կանայք կը լողային փրկութեան հոյսով մինչեւ խորտակուիլնին։

«Նաւահանգիստի մէջ այդ ժամանակ ճապոնական բեռնատար նաւը հենց նոր էր ժամանած եւ բեռնուած էր հազարաւոր դոլարներու թանկարժեք մետաքսներով, գիպիւրներով եւ ճենապակիներով։ Ճապոնացի նաւապետը, երբ գիտցաւ իրավիճակը, չհապաղեց։ Ամբողջ բեռը թափեց նաւահանգիտի աղտոտ ջու րերու մէջ եւ նաւ բարձրացուց մի քանի հարիւր գաղթականներու, ովքեր տեղափոխուեցան Պիրեյ եւ ապահով իջան հունական կղզիներուն»,- գրած է Ստավրոս Ստավրիդիսը Ամերիկա-հունական միջազգային հիմնադրամի Policy Journal-ի իր հոտուածի մէջ։

Մէկ այլ հոտուած ալ հրապարակուեցաւ 1922թուականի սեպտեմբերի 18-ին New York Times-ի մէջ․ «Փախստականները շարունակ կը ժամանին․․. Զմիւռնիոյ ողբերգութեան նոր մանրամասներ: Հինգշաբթի՝ սեպտեմբերի 14-ին, Զմիւռնիոյ գաղթականններուն տեղափոխելու համար 6 շոգենաւ կար․  մէկը՝ ճապոնական, երկուքըը՝ ֆրանսիական, մէկը՝ ամերիկեան եւ երկուքը՝ իտալական։ Ամերիկեան եւ ճապոնական շոգենաւերը առանց փաստաթուղթերը զննելու բոլորին ընդունեցին, մինչդեռ միււսներն ընդունում էին միայն արտասահմանի անձնագիրերով անձանց»։

Ճապոնական նաւի մարդասիրական օգնութիւնը արձանագրուած է նաեւ Զմիւռնիոյ մէջ փրկուած հայերու եւ հիւներու կողմէ։ Վերջերս Ստավրիդիսը բացահայտած է նաւի անունը՝ Tokei Maru, որու մասին հրապարակուած է հունական բազմաթիւ թերթերու մէջ։

2016թ․ հունիսին Աթենքի հունական համայնքը  Ճապոնիայի դեսպան Մասուո Նիշիբայաշին պարգեւատրեց վահանով ի պատիւ 1922թ․ Զմիւռնիոյ մէջ իր ազգին փրկելու ջանքերու համար։

Հեղինակները կը գրէին նաեւ, թէ ինչպէս Տոկիոյ մէջ ստեղծուեցաւ հայկական հիմնադրամ, որը կը գլխաւոր էր հայտնի ճապոնացի բանկիր Վիսկոնտ Էիչի Շիբուսավայի կողմէ։

Հիշեցնենք, որ 1917թ. դեկտեմբերի 29-ին Խորհուրդային Ռուսաստանի Ժողկոմխորհի կողմէ ընդունուած «Թուրքահայաստանի մասին» (Արեւմտեան Հայաստան) Դեկրետով ճանաչցուած է Թուրքահայաստանի (Արեւմտեան Հայաստան) հայութեան ազատ ինքնորոշման իրավունքը՝ ընդհուպ մինչեւ լիակատար անկախութիւն: Իսկ 1920թ. հունուարի 19-ին՝ Փարիզի Վեհաժողովի ժամանակ, Դաշնակից Տերութիւններու Գերագոյն Խորհուրդը դե ֆակտո (de facto) եւ 1920թ. Մայիսի 11-ին՝ Սան-Ռեմոյի համաժողովի ժամանակ դե յուրէ (de jure) ճանչցուեցաւ այն՝ որպէս անկախ եւ ինքնիշխան պետութիւն, որու սահմանները Թուրքիոյ հետ 1920թ. նոյեմբերի 22-ին սահմանագծած է ԱՄՆ-ի նախագահ Վուդրո Վիլսոնը:

Հարկ է նշել, որ Արեւմտեան Հայաստան Պետութիւնը ՄԱԿ-ի կողմէ չէ ճանչցուած՝ Թուրքիոյ կողմէ  բռնազավթուած ըլլալու պատճառով:

Հիշեցնենք, որ 1894-էն միչեւ 1923թ. Արեւմտեան Հայաստանի գրաուած տարածքներուն թուրքական երեք կառավարութեան կողմէ բնիկ հայ ժողովուրդը ենթարկվուած է Ցեղասպանութեան:

 

 

Input your search keywords and press Enter.