Վերահրատարակուած է Հ. Մկրտիչեանի Կարնո բարբառի բառարանը

ԱՐԵՒՄՏԵԱՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆ — Հանդիպումի ժամանակ, երբ խոսք եղաւ բարբառներու մասին, միօրեա հայտնի պատմաբաններen մեկը նշեց հետեւեալը.«17 տարեկանէն դուրս եկած եմ  Հայրենի Ջավախքէն եւ արդեն շուրջ 40 տարի է ինչ կ’ապրիմ եւ կ’ստեղծագործեմ ակադեմիական շրջանակներուն, այնուհանդերձ, ես ինձի լաւ կ’զգամ Ջավախքի հարազատ բարբառային միջավայրին: Գրական հայերէնը կամ երեւանեան խոսակցականը, ինչքան ալ մերը ըլլայ, չի կարող փոխարինել իմ մանկութեան բարբառին. Ջավախքի կամ Կարնո բարբառը մեր մանկութիււնն է, մեր տեսակը, մեր էութիւնը…: Այն օրէն, երբ դուրս եկա հարազատ բարբառային միջավայրէն, կարծես հայտնուեցի բեմի վրայ եւ արդեն աւելի քան 40 տարի, ես ինձի կ’զգամ այնպէս, ինչպէս դերասանը»:

Դժուար է չի համաձայնուիլ վերն ըսուած միտքի հետ եւ դժուար է գտնել որեւէ ջավախքցի, ով իր հայրենի բարբառը չի համարեր սեփական արժեհամակարգի անբաժան մասնիկը: Ջավախքի կամ Կարնո բարբառը սոսկ խոսելաձեւ չէ, հոգեվիճակ է, ապրելակերպ, ի վերջոյ պայքար, տեսակի գոյութեան կռիւ: Պատահական չէ բնաւ, որ Ջավախքէն դուրս երկու ջավախահայ իրար հանդիպելու ժամանակ պարտադիր կը խոսին մայրենի բարբառով՝ ի ցոյց դնելով իրենց հոգու պոռթկումը, հոգու կանչը առ Հայրենիք, հայրենի արժեքներ, մանկութիւն:

Տարեվերջյան մտորումներու մէջ ըլլալով՝ որոշեցի հեռավոր 1952 թուականին Հայկական ՍՍՌ ԳԱ լեզուի ինստիտուտի հրատարակած «Կարնո բարբառը» (հեղինակ՝ Հ.Մ.Մկրտչեան) ծավալուն ուսումնասիրութեան երկու մասէ բաղկացած «Հավելվածը» (1. Նմուշներ Կարնո բարբառից, 2. Բառարան) թվայնացնել եւ, որպէս Ամանորի նուեր, հանձնել իր տիրոջը՝ Հայրենի Ջավախքի մէջ եւ աշխարհի բոլոր անկիւններուն ապրող ջավախահայութեանը:

Գաղտնիք չէ, որ գրական հայերենի տարածման եւ մի շարք այլ գործոններու ազդեցութեամբ պայմանավորուած, բարբառային շատ բառեր կամաց-կամաց դուրս կը մղեն խոսակցական լեզուից: Կարնո հիասքանչ բարբառը նույնպէս բացառութիւն չէ, եւ ջավախահայ նոր սերունդը, ապրելով ինչպէս հայրենի Ախալցխայի, Ախալքալաք-Նինոծմինդայի եւ Ծալկայի շրջաններում մէջ, այնպէս ալ ՀՀ-ում, Արցախի մէջ կամ օտար երկրներու մէջ, գնալով մոռացութեան է տուած իրենց պապերու կամ նախապապերու գործածած շատուշատ բառեր: Հուսով ենք, որ սոյն բառարանը լավագոյնս կ՚օգնի բոլորին՝ մեկնաբանելու ինչպէս գործածվող, այնպէս ալ մոռացութեան տրուած բազմաթիւ բառեր:

Մեր շնորհակալութիւնը կը հայտնենք  Ջավախքի տեղեկատվուական ցանցին (http://javakhk.net)՝ մեր այս նախաձեռնութեանը տեխնիկապէս աջակցելու և թվայնացուած տարբերակը հանրութեանը ներկայացնելու համար:

Ի վայելումն…

Հ.Գ. Իմ շատ սիրելի ջավախահայ հայրենակիցներ, սրտանց կը շնորհավորեմ ձեզի Նոր տարուա առթիվ: Թող անցած տարին ձեզմէ հեռու ըլլայ ամեն  ցավ, իսկ 2018 թ. ըլլայ առողջութեան, հաջողութեան, կնունք-ծնունդի տարի: Թող անոնք որ հ՚ապրին  օտար ափեր ու սրտով տուն քալ կ՚ուզեմ, օր առաջ հասնին իրենց ընտանիքին։

Հանցավորներուն օղորմի. իրենց միշտ հիշող ըլլանք, մեծին հարգող, պատիւ տվուող ըլլանք, մեր պապերուն ըդըթները շարունակենք։ Նոր տարուան թող հաշտութիւն ըլլայ։ տեսնենք որ բոլորը իրար հետ լաւ են , իրար բռնող են: Թող դուռ դրկից իրար հետ միշտ լավ ըլլան, իրար մատէ փուշ հանող ըլլան, իրար լաւը կամեցող ըլլան, մեր աշխարհին ալ խաղաղութիւն թող ըլլայ մեր ալ սրտով ինչ որ կ՚ուզենք, թող Աստուած մեզի տայ:

Տարիներս շնորհավոր ըլլայ:

Վահէ ՍԱՐԳՍԵԱՆ

Կը հիշեցնենք, թէ 1917թ. դեկտեմբերի 29-ին Խորհուրդային Ռուսաստանի Ժողկոմխորհի կողմիէ ընդունուած «Թուրքահայաստանի մասին» (Արևմտեան Հայաստան) Դեկրետով ճանչցուած է Թուրքահայաստանի (Արևմտեան Հայաստան) հայութեան ազատ ինքնայ որոշման իրաւունքը՝ ընդհուպ մինչեւ լիակատար անկախութեան: Իսկ 1920թ. հունուարի 19-ին՝ Փարիզի Վեհաժողովի ժամանակ, Դաշնակից Տերութիւններու Գերագոյն Խորհուրդը դէ ֆակտո (de facto) եւ 1920թ. Մայիսի 11-ին՝ Սան-Ռեմոյի համաժողովի ժամանակ դէ յուրէ (de jure) ճանաչցուեցաւ այն՝ որպես անկախ և ինքնիշխան պետություն, որու սահմանները Թուրքիոյ հետ 1920թ. նոյեմբերի 22-ին սահմանագծած է ԱՄՆ-ի նախագահ Վուդրո Վիլսոնը:

Պարտադիր է նշել, որ Արեւմտեան Հայաստան Պետութիւնը ՄԱԿ-ի կողմէ չի ճանչցուած՝ Թուրքիոյ կողմէ  ձեռբակալուած ըլլալու պատճառով:

Կը հիշեցնենք, թէ 1894-էն միչեւ 1923թ. Արեւմտեան Հայաստանի գրաուած տարածքներուն մէջ թուրքական երեք կառաւարութեան կողմէ բնիկ հայ ժողովուրդը ենթարկուած է Ցեղասպանութեան:

Այս կարճացուած հղում է:http://javakhkmedia.com/?p=9824 »
Input your search keywords and press Enter.