ԱՐԵՒՄՏԵԱՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԸ ԵՒ ՀԱՅԵՐԸ

Հազարամեակներէ ի վեր հայերու մեծամասնութիւնը ապրած է Արեւմտեան Հայաստան, իբրեւ այդ շրջանի բնիկ ժողովուրդ եւ ազգ, ուր հիմնած է կայուն եւ բարգաւաճ պետութիւն մը եւ մշակութային/ քաղաքակրթութեան առաջնակարգ արժէքներ ստեղծած:

Օսմանեան լուծին տակ հայերը մշտապէս ենթարկուած են հալածանքներու, կոտորածներու եւ բռնի տեղահանութիւններու, որոնց գագաթնակէտը, 1894թ. մինչեւ 1923թ. ցեղասպանութիւնը  եղաւ՝  պատճառ հանդիսանալով երկու  միլիոն զոհերու:

Հետեւաբար Արեւմտեան Հայաստանի հայերու մնացորդը ցեղասպանութենէն փրկուելով, արմատախիլ եղած են իրենց  պապենական հայրենիքէն եւ սփռուած են աշխարհի զանազան կողմերը:

Առաջին աշխարհամարտի ընթացքին, 1918թ. փետրուար 2-ին ռուսական ոյժերը ազատագրած են Արեւմտեան Հայատանը, եւ Հայ Ազգային Խորհուրդը դիմած է Ֆրանսայի՝ ճանչնալու Արեւմտեան Հայաստանի անկախութիւնը («Թրքահայաստան» կամ «Տաճկահայաստան» կոչուած) իսկ 1918թ. յունուար 13-ին Ռուսիա պաշտօնական հրամանագրով մը ընդունած է Արեւմտեան Հայաստանի («Թրքահայաստան» կամ «Տաճկահայաստան» կոչուած) մինչեւ անկախութիւնը, որով Արեւմտեան Հայսաստանի հայերու իրաւունքները դրուեցան իրենց իսկ տնօրինութեան ներքոյ:

Սայքս-Փիքըթի համաձայնագիրը Կիլիկիոյ մէջ, ստորագրուած 1916թ. մայիս 9 եւ 16-ին, անձնարարագիր մը շնորհեց Ֆրանսայի՝ Տիգրանակերտի (Տիարպէքիր), Խարբերդի եւ Ատանայի գաւառներու հայերու ինքնավարութիւնը թեւարկելու, միեւնոյն ժամանակ համաձայնութեան գալով Հայ Ազգային Պատուիրակութեան ներկայացուցիչներուն հետ, որով կ’որոշուի Արեւելեան Լեգէոնի մը (հետագային՝ Հայկական զօրագունդ) ստեղծումը : Ֆրանսա հետ տվել է իր մանդատը 1921 թ. :

Սոյն կացութիւնը դարմանելու եւ իրենց խնդիրներու լուծման համար Արեւմտեան Հայաստանի ներկայացուցիչները երկու վեհաժողով կազմակերպած են Երեւանի մէջ 1917 եւ 1919 թուականներուն:

Հայաստան (Արեւմտեան Հայաստան) որպես հայկական պետութիւն ճանաչվել է « դե ֆակտո » 1920թ. հունուար 19-ին եւ « դե յուրե » 1920թ. մայիսին 11-ին:

1920թ. օգոստոս 20-ի Սեւրի դաշնագիրը, ստորագրուած մէկ կողմէն Դաշնակից տէրութիւններու ներառյալ Հայաստան պետութիւն (Արեւմտեան Հայաստան) եւ միւս կողմէն Թուրքիոյ միջեւ, պահանջած է «բանակցող կողմերէն՝ ընդունիլ Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու նախագահի իրաւարարութեան ենթարկել Կարին (Էրզրում), Տրապիզոն, Վան եւ Բիթլիս գաւառներու մէջ Թուրքիոյ եւ  Հայաստանի միջեւ սահմանագծին որոշման հարցը, ապա վաւերացնել զայն, ինչպէս եւ՝ մնացած կէտերը, զորս ճանապարհ կը հարթէին Հայաստանի՝ դէպի ծով ելք ունենալուն ու վերոյիշեալ սահմանները հատող թրքական հողամասերու ապառազմականացմանը» :

Այդ ժամանակներէն ի վեր Արեւմտեան Հայաստանի հայերը հետապնդած են արդարութեան իրենց հանգանակը աշխարհի մէջ՝ հետեւեալ  իրողութիւններու  հիման վրայ.

Ազգային Վեհաժողովի եւ Ազգային Պատուիրակութեան գործունէութիւններու դադարումէն  յետոյ, որ տեղի ունեցաւ 1919թ. փետրուարէն մինչեւ 1920թ. յուլիս ամիսը Փարիզի մէջ, Արեւմտեան Հայաստանի հայերը երբէ՛ք յաջողեցան կարգելու ըստ պատշաճին ընտրուած Ներկայացուցչութիւն մը, որ պաշտպանէր իրենց օրինական իրաւունքները.

Աշխատանքերու տարորոշ  յատկացումները եւ դերերու դասաւորումները հայ ժողովուրդի արեւմտեան եւ արեւելեան հատուածներու միջեւ, ինչպէս եւ անոնց ջանքերու համադասումը, կրնային նպաստել իրենց խնդիրներու լաւագոյն լուծմանը յանգելուն.

Այսպիսով՝

Արեւմտեան Հայաստանի հայերուն՝ գործել իրենց սեփական Արեւմտեան Հայաստանի Ազգային Խորհուրդի (17 դեկտեմբեր 2004-ին) հովանաւորութեան ներքոյ, քանի որ միայն իրենք են, որ կրնան իրաւամբ առաջ տանիլ այդ գործունէութիւնը, զոր կը նպաստէ Արեւմտեան Հայաստանի Ազգային Համագումար մը կազմելուն, որու պատուիրակները ընտրուած կ’ըլլան զանազան գաղթօճախներու համայնքներէ: Արեւմտեան Հայաստանի հայերը իրենք են, որ սրբօրէն պէտք է արժէքաւորեն ինքնորոշման իրենց իրաւունքը եւ կազմեն իրաւական պետութիւն մը:

Հաստատելով, որ Արեւմտեան Հայաստանի հայերը իրենց արժանիքներով եւ իրաւունքներով հաւասար են բոլոր միւս ժողովուրդներուն՝ ընդունելով բոլոր ժողովուրդներու տարբերութիւնները, ինքզինքնին այլ ձեւով գնահատելու եւ որպէս այդպիսին յարգուելու իրաւունքը,

Հաստատելով նաեւ, որ բոլոր ժողովուրդներն ալ կը նպաստեն քաղաքակրթութիւններու եւ  մշակոյթներու այլազանութեանը եւ հարստութեանը, որ համայն մարդկութեան հարստութիւնը կը կազմեն,

Հաստատելով բացի այդ, որ այն վարդապետութիւնները, ըլլան անոնք քաղաքական, թէ՝ գործնական, որոնք կոչ կ’ընեն կամ կը քարոզեն որեւէ ժողովուրդի կամ անհատի գերազանցութիւնը, հիմնուելով ազգային, ցեղային, կրօնական, ազգագրական, ցեղաբանական տարբերութիւններու վրայ, գիտական տեսանկիւնէն կեղծ են, ցեղապաշտական են եւ իրաւաբանական գետնի վրայ՝ անարժէք, բարոյապէս դատապարտելի, իսկ ընկերային առումով անարդար են,

Վերահաստատելով, որ Արեւմտեան Հայաստանի հայերը իրենց իրաւունքները կիրարկելու ընթացքին խտրականութեան ոչ մէկ դրսեւորման ենթակայ ըլլալու են,

Մտահոգ ըլլալով առ այն, որ Արեւմտեան Հայաստանի հայերը զրկուեցան մարդու իրենց իրաւունքներէն եւ իրենց հիմնական ազատութենէն եւ այլ հետեւանքներու կարգին, ենթարկուած են ջարդերու, գաղթեցուած եւ սեփականազրկուած իրենց երկրէն, հողերէն եւ բնական պաշարներէն, որը արգելք հանդիսացած է, մանաւանդ, բարգաւաճման իրենց իրաւունքը կիրարկելու՝ իրենց իսկ կարիքներուն եւ շահերուն համապատասխան,

Ընդունելով Արեւմտեան Հայաստանի հայերու իրաւունքներն ու առանձնայատկութիւնները յարգելու եւ յառաջացնելու ստիպողականութիւնը, մասնաւորապէս անոնց երկրի, հողերու եւ բնական պաշարներու իրաւունքները, զոր կը բխին անոնց քաղաքական, տնտեսական եւ ընկերային կառոյցներէն եւ անոնց մշակոյթէն, անոնց հոգեւոր աւանդոյթներէն, անոնց պատմութենէն, ինչպէս նաեւ անոնց փիլիսոփայութենէն,

Միմեանց շնորհաւորելով այն իրողութեան համար, որ Արեւմտեան Հայաստանի հայերը կը կազմակերպուին բարելաւելու իրենց կացութիւնը քաղաքական, տնտեսական, ընկերային եւ մշակութային ասպարէզներու մէջ՝ վերջ դնելով խտրականութեան բոլոր այն դրսեւորումներուն եւ ճնշումներուն, զորս կը պատճառուին անոնց ամենուրէք,

Համոզուած ըլլալով, որ իրենց եւ իրենց երկրին, հողերուն եւ բնական պաշարներուն վերաբերող ձեռնարկներու վրայ հսկողութիւնը Արեւմտեան Հայաստանի հայերու կողմէ թոյլ կու տայ անոնց զօրացնելու իրենց  կառոյցները, մշակոյթը, իրենց  աւանդոյթները եւ զարգացնելու իրենց բարգաւաճումը իրենց փափաքներուն, տենչանքներուն եւ պահանջքներուն համապատասխան,

Ընդունելով նաեւ, որ գիտելիքներու, մշակոյթներու եւ աւանդական արարողութիւններու հանդէպ յարգանքը կ’ամրապնդէ շրջապատը տեւականօրէն եւ արդարացի կերպով արժէքաւորելուն եւ անոր ճիշտ ղեկավարման,

Ընդգծելով Արեւմտեան Հայաստանի հայերու երկրի եւ հողերու ապառազմականացման անհրաժեշտութիւնը եւ այսպիսով խաղաղութեան, տնտեսական եւ ընկերային բարգաւաճման, ինչպէս նաեւ աշխարհի ժողովուրդներու եւ ազգերու միջեւ հասկացողութեան ու բարեկամական յարաբերութեանց օժանդակման անհրաժեշտութիւնը,

Ընդունելով մասնաւորապէս  ընտանիքներու եւ համայնքներու՝ իրենց  զաւակներու կրթութեան, ուսման, դաստիարակութեան եւ բարօրութեան իրենց վերաբերող պատասխանատւութիւնը պահպանելու իրաւունքը,

Ընդունելով նաեւ, որ Արեւմտեան Հայաստանի հայերը իրաւունք ունին ազատօրէն սահմանելու իրենց յարաբերութիւնները Պետութիւններու հետ՝ համակեցութեան, փոխադարձ շահերու եւ մեծ յարգանքի ոգով:

Նկատելով, որ Արեւմտեան Հայաստանի եւ Պետութիւններու միջեւ  դաշնագրերը, համաձայնագրերը եւ այլ կարգադրութունները միջազգային մտահոգութեան եւ պատասխանատւութեան օրինական առարկայ են,

Ընդունելով, որ Միացեալ Ազգերու Սահմանադրութիւնը, տնտեսական, ընկերային եւ մշակութային իրաւունքներու վերաբերեալ միջազգային Դաշինքը, նաեւ քաղաքացիական եւ քաղաքական իրաւունքներու վերաբերեալ միջազգային Դաշինքը կը հաստատեն իրենք զիրենք տնօրինելու՝ բոլոր ժողովուրդներու իրաւունքի արմատական կարեւորութիւնը, որու հիմամբ անոնք ազատօրէն կը սահմանեն իրենց քաղաքական կարգավիճակը՝ ազատօրէն ապահովելով իրենց տնտեսական, ընկերային եւ մշակութային զարգացումը,

Նկատելով, որ ո՛չ մէկ դրոյթ կարելի չէ վկայութեան բերել՝ ուրանալու համար որեւէ մէկ ժողովուրդի ինքնորոշման իրաւունքը,

Յորդորելով Պետութիւնները՝ յարգելու եւ ի գործ դնելու միջազգային բոլոր, մասնաւորաբար,մարդու իրաւունքներու վերաբերեալ գործարքները, զորս կիրարկելի են Արեւմտեան Հայաստանի հայերուն համար՝ գործակցելով պատկան ժողովուրդներու հետ,

Ընդգծելով, որ Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութիւնը կարեւոր դեր ունի եւ կը շարունակէ ունենալ Արեւմտեան Հայաստանի հայերու իրաւունքներու յառաջխաղացման եւ պաշտպանութեան մէջ,

Համոզուած ենք, որ կարեւոր նոր հանգրուան մըն է Արեւմտեան Հայաստանի հայերու իրաւունքները եւ ազատութիւնները ճանչնալու, այդ իրաւունքներու յառաջացման եւ պաշտպանութեան, ինչպէս եւ այս բնագաւառին մէջ Միացեալ Ազգերու կառոյցներու պատշաճ գործունէութեան զարգացման ճանապարհին,

Արեւմտեան Հայաստանի հայերու համար, որու բովանդակութիւնը հետեւեալն է. Բաղկացած հին բնագաւառներու վերաբերող, որոնք են.

 

  • ա) Արեւմտեան Հայաստանի հայերու ազատ ըլլալու իրաւունքը
  • բ) Ազատ ապրելու իրաւունք՝ մարմնական եւ մտային ամբողջութեամբ եւ ապահովութեամբ
  • գ) Լեզուի, մշակոյթի եւ աւանդոյթներու իրաւունք
  • դ) Չորրորդ մաս. Կրթութեան եւ դաստիարակութեան իրաւունք
  • ե) Զարգացման եւ ընկերային պաշտպանութեան իրաւունք
  • զ) Քաղաքացիական ապահովութեան, հողային եւ առողջապահական կանոնադրութեան իրաւունք
  • է) Քաղաքացիական եւ քաղաքական իրաւունք
  • ը) Միջազգային գործակցութեան եւ արտաքին յարաբերութիւններու իրաւունք
  • թ) Անձի արժանապատւութեան իրաւունք

 

L’ARMENIE OCCIDENTALE ET LES ARMENIENS

 

Depuis des millénaires, la majorité des Arméniens a vécu en Arménie Occidentale en tant que population/nation autochtone de la région, où elle a fondé un état stable et prospère et créé des valeurs culturelles de premier ordre ;

Sous le joug ottoman, les Arméniens ont subi des persécutions permanentes, des massacres et des déportations forcées qui ont culminé lors du Génocide de 1894 à 1923, faisant 2 millions de victimes. Les Arméniens d’Arménie Occidentale, rescapés du Génocide, ont été déracinés, de leur patrie ancestrale, et dispersés à travers le monde.

Pendant la Première Guerre Mondiale, les forces russes ont libéré l’Arménie Occidentale, mais après la Révolution d’Octobre 1917, les forces kémalistes turques, aidées par les communistes soviétiques, l’ont réoccupée.

Pendant la Première Guerre mondiale, le 2 février 1918, que l’Arménie Occidentale est libéré par l’armée russe, et le Conseil National a renvoyé à la France, une demande à reconnaître l’indépendance de l’Arménie Occidentale.

Le 13 janvier, la Russie officielle a adopté un décret sur l’Arménie Occidentale (appelé «Arménie turque» ou «Tachkahayasdan”) en reconnaissant l’autodétermination des Arméniens d’Arménie Occidentale jusqu’à leur indépendance.

En Cilicie, l’accord Sykes-Picot, signé les 9 et 16 mai 1916, octroya à la France le mandat de protectorat pour l’autonomie des provinces arméniennes de Tigranakert (Dyarbékir), de Kharpet et d’Adana en accord avec les représentants de la Délégation Nationale Arménienne permettant la création de la Légion d’Orient puis de la Légion Arménienne. La France renonça à son mandat en 1921.

Afin de remédier à cette situation et de trouver des solutions à leurs problèmes, des représentants de l’Arménie Occidentale ont tenu deux congrès, l’un en 1917 et l’autre en 1919 à Erevan.

L’Arménie (Arménie Occidentale) comme Etat arménien a été reconnu « de facto » le 19 janvier 1920 et de jure le 11 mai 1920.

Le Traité de Sèvres du 10 août 1920, signé par les Puissances Alliées y compris l’Etat arménien d’une part, et la Turquie d’autre part, a demandé aux « Parties Contractantes d’accepter de soumettre à l’arbitrage (22 novembre 1920) du Président des Etats Unis d’Amérique la question de la frontière à définir entre la Turquie et l’Arménie dans les provinces de Garin (Erzeroum), Trébizonde, Van et Bitlis, et de ratifier ensuite cette décision, ainsi que toutes les clauses qu’il pourrait prescrire concernant l’accès à la mer de l’Arménie et la démilitarisation de la portion de territoire turc adjacente à ladite frontière. »

Depuis, les Arméniens d’Arménie Occidentale ont poursuivi leur quête de justice dans le monde, et sur la base des faits suivants :

Après la cessation des activités du Congrès National et de la Délégation Nationale, qui se sont déroulées à Paris de février 1919 à  août 1920, les Arméniens d’Arménie Occidentale n’ont jamais réussi à instaurer une Représentation dûment élue qui défendrait leurs droits légitimes ;

Une attribution distincte des tâches et une séparation des rôles entre les composantes occidentale et orientale du Peuple Arménien, et la coordination de leurs efforts pourraient contribuer à une solution optimale de leurs problèmes nationaux ;

La poursuite de l’action sous l’égide d’un Conseil National de l’Arménie Occidentale (17 décembre 2004), par les Arméniens d’Arménie Occidentale eux-mêmes, qui sont seuls légalement habilités à le faire, permettrait la  constitution d’une Assemblée Nationale d’Arménie occidentale, dont les délégués sont élus en fonction des différentes communautés exilées dans différents pays, et ainsi, en communion, la valorisation de leur droit à l’autodétermination et la constitution de leur Etat de droit.

Affirmant que les Arméniens d’Arménie Occidentale sont égaux à tous les autres peuples en dignité et en droits, tout en reconnaissant le droit de tous les peuples à être différents, à s’estimer différents et à être respectés en tant que tels,

Affirmant aussi que tous les peuples contribuent à la diversité et à la richesse des civilisations et des cultures, qui constituent le patrimoine commun de l’humanité,

Affirmant en outre que toutes les doctrines, politiques et pratiques qui invoquent ou prônent la supériorité de peuples ou d’individus en se fondant sur des différences d’ordre national, racial, religieux, ethnique ou culturel sont racistes, scientifiquement fausses, juridiquement sans valeur, moralement condamnables et socialement injustes,

Réaffirmant que les Arméniens d’Arménie Occidentale, dans l’exercice de leurs droits, ne doivent faire l’objet d’aucune forme de discrimination,

Préoccupé par le fait que les Arméniens d’Arménie Occidentale ont été privés de leurs droits de l’homme et de leurs libertés fondamentales et qu’entre autres conséquences, ils ont été génocidés, colonisés et dépossédés de leurs terres, territoires et ressources, ce qui les a empêchés d’exercer, notamment, leur droit au développement conformément à leurs propres besoins et intérêts,

Reconnaissant la nécessité urgente de respecter et de promouvoir les droits et caractéristiques intrinsèques des Arméniens d’Arménie Occidentale, en particulier leurs droits à leurs terres, à leurs territoires et à leurs ressources, qui découlent de leurs structures politiques, économiques et sociales et de leur culture, de leurs traditions spirituelles, de leur histoire et de leur philosophie,

Se félicitant du fait que les Arméniens d’Arménie Occidentale s’organisent pour améliorer leur situation sur les plans, politique, économique, social et culturel et mettre fin à toutes les formes de discrimination et d’oppression partout où elles se produisent,

Convaincu que le contrôle par les Arméniens d’Arménie Occidentale des événements qui les concernent, eux et leurs terres, territoires et ressources, leur permettra de renforcer leurs institutions, leur culture et leurs traditions et de promouvoir leur développement selon leurs aspirations et leurs besoins,

Reconnaissant aussi que le respect des savoirs, des cultures et des pratiques traditionnelles contribue à une mise en valeur durable et équitable de l’environnement et à sa bonne gestion,

Soulignant la nécessité de démilitariser les terres et territoires occupés des Arméniens d’Arménie Occidentale et de contribuer ainsi à la paix, au progrès et au développement économiques et sociaux, à la compréhension et aux relations amicales entre les nations et les peuples du monde,

Reconnaissant, en particulier, le droit des familles et des communautés à conserver la responsabilité partagée de l’éducation, de la formation, de l’instruction et du bien-être de leurs enfants,

Reconnaissant aussi que les Arméniens d’Arménie Occidentale ont le droit de déterminer librement leurs rapports avec les Etats, dans un esprit de coexistence, d’intérêt mutuel et de plein respect,

Considérant que les traités, accords et autres arrangements entre les Etats et les Arméniens d’Arménie Occidentale sont un sujet légitime de préoccupation et de responsabilité internationales,

Reconnaissant que la Charte des Nations Unies, le Pacte international relatif aux droits économiques, sociaux et culturels et le Pacte international relatif aux droits civils et politiques affirment l’importance fondamentale du droit de tous les peuples à disposer d’eux-mêmes, droit en vertu duquel ils déterminent librement leur statut politique et assurent librement leur développement économique, social et culturel,

Considérant qu’aucune disposition de la présente Déclaration ne pourra être invoquée pour dénier à un peuple quel qu’il soit son droit à l’autodétermination,

Exhortant les Etats à respecter et à mettre en oeuvre tous les instruments internationaux, en particulier ceux relatifs aux droits de l’homme, qui sont applicables aux Arméniens d’Arménie Occidentale, en consultation et en coopération avec les peuples concernés,

Soulignant que l’Organisation des Nations Unies a un rôle important et continu à jouer dans la promotion et la protection des droits des Arméniens d’Arménie Occidentale,

Convaincu que la présente Déclaration est une nouvelle étape importante dans la voie de la reconnaissance, de la promotion et de la protection des droits et libertés des Arméniens d’Arménie Occidentale et dans le développement des activités pertinentes des organismes des Nations Unies dans ce domaine, répartis en 9 domaines, qui sont :

1) Droit des Arméniens d’Arménie Occidentale à Disposer d’eux-mêmes

2) Droits à la Liberté de vivre, à l’Intégrité physique et morale et à la Sécurité

3) Droits à la Langue, à la Culture, & aux Traditions

4) Droits à l’Education & à la Formation

5) Droits au Développement & à la Protection Sociale

6) Droits à la Protection Civile, au Régime Foncier et à la Santé

7) Droits Civils & Politiques

8) Droits à la Coopération Internationale et aux Relations Extérieures

9) Droit à la dignité de la personne

Input your search keywords and press Enter.