10 Ապրիլ 1992. Մարաղայի կոտորածը…

10 Ապրիլ 1992. Մարաղայի կոտորածը. Ատրբէյջանի հակահայ ցեղասպանական վարքագիծը 

ԱՐԵՒՄՏԵԱՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆ — Ապրիլ 10-ի այս օրը, 26 տարի առաջ, բարբարոսական ահաւորութեամբ հակահայ սպանդ մը եւս գումարուեցաւ Ատրբէյջանի ցեղասպանական վարքագիծի արիւնալի «վաստակ»ին վրայ։
Արցախի Մարտակերտ շրջանի հայաբնակ Մարաղա գիւղը օր-ցերեկով ենթարկուեցաւ պետականօրէն ծրագրուած ու գործադրուած սպանդի։
Մեծն Բրիտանիոյ Լորդերու Պալատի երեւելի անդամներէն Պարոնուհի Քարոլայն Քոքս՝ օրին անկաշառ եւ անլռելի վկան դարձաւ Մարաղայի կոտորածին։ Արցախեան Ազատամարտի սեւ էջերուն մէջ իր անմոռանալի տեղը ունեցող Մարաղայի կոտորածին վերաբերեալ՝ օրին իսկ, Լէյդի Քոքս հետեւեալ վկայութիւնը ներկայացուց Մեծն Բրիտանիոյ Լորդերու Պալատին մէջ.- «Այն ինչ որ մենք տեսանք՝ նկարագրութեան ենթակայ չէ: Գիւղը ամբողջովին աւերակուած էր: Մարդիկ կը թաղէին զոհուածները, աւելի ճիշտ՝ այն ինչ հնարաւոր էր թաղել — տանջամահ արուած, կենդանի այրուած, կտրտուած կամ սղոցուած դիակի մասեր:
Մէկ մասը թաղած էին նախորդ օրը՝ նկարահանելու համար զանոնք հանեցինք, թէեւ կը հասկնայինք, թէ ինչքա՜ն ծանր էր հայերու համար:
Այդ օրերուն Մարաղայի մէջ նկարահանուածը կը փաստէ այնտեղ իրագործուած սոսկալի կոտորածին մասին՝ գլխատուած ու կտրտուած դիակներ, երեխաներու դիակներ, արիւնոտ հող եւ մարմնի մասեր, որտեղ սղոցած էին զանոնք: Մենք տեսանք արիւնոտուած մանգաղներ, որոնցմով կատարած էին այդ եղեռագործութիւնը, հաւանաբար զանոնք պէտք է վերցնէինք մեզի հետ՝ որպէս վկայութիւն, բայց ես այդ չկրցայ ընել:
Բնակիչներուն սպաննելէ ետք՝ Ատրբեյջանցիները թալանած եւ այրած էին գիւղը: Զինուորներէն յետոյ յայտնուած էին քաղաքացիներ՝ եւ շարունակած թալանը: Մենք տեսանք քանի մը լեփ-լցուն պայուսակներ, զորս դիակապտիչները չէին հասցուցած տանիլ»:
Ահա այսպէ՛ս Ատրբէյջանի հակահայ ցեղասպանական վարքագիծին զոհը դարձաւ Արցախի հայոց հինաւուրց Մարաղան։
Սեպտեմբեր 1991-ին Արցախի հայութիւնը հռչակած էր իր անկախութիւնը՝ Խորհրդային Միութեան կազմին մէջ մնալով, եւ խորհրդային սահմանադրական օրէնքներուն վրայ հիմնուելով։ Ինքնապաշտպանական եւ ազգային-ազատագրական պայքարի դաշտ նետուած Արցախահայութիւնը՝ տենդագին լծուած էր Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան պետական հիմքերու եւ կառոյցներու հաստատմանն ու ամրապնդման։ Իսկ Դեկտեմբերին տեղի ունեցած էր փլուզուած Խորհրդային Միութեան պաշտօնական կազմալուծումը՝ ազատ արձակելով եւ անտառի օրէնքի քմայքին յանձնելով Չարիքի Կայսրութեան մականին տակ 70 տարի գերեվարուած ազգերն ու ժողովուրդները։
Ահա՛ աշխարհաքաղաքական այդ շրջադարձային բախտորոշ պահուն՝ նորանկախ Ատրբէյջանի Հանրապետութիւնը ի գործ դրաւ հայոց հինաւուրց հողի եւ շէներու հայաթափումն ու թրքացումը ամբողջացնելու «ազգային մաքրազտման» իր ցեղասպանական ծրագիրը։
Շուշին դեռ ազատագրուած չէր, եւ ամբողջ Արցախը՝ ինչպէս եւ մայր Հայաստանին հետ կապի բոլոր անցքերը ենթակայ էին Ատրբէյջանեան զօրքերու հակակշիռին։ Հայակեր թշնամիին դէմ ապստամբած Արցախի ազատամարտիկ հայութիւնը ամէնուր եւ ամէն օր կը կրէր մահասփիւռ հետեւանքները անդադրում հրետանակոծութեան։
Համատարած ռմբակոծումներու եւ զրահամեքենաներով ու ծանր զէնքերով յարձակումներու այդ օրհասական պատերազմին մէջ՝ տեղի ունեցաւ Մարաղայի Կոտորածը։
Մարաղան հայաբնակ գիւղ էր Մարտակերտի շրջանին մէջ, հայկական բարգաւաճ աւան էր Գանձակ-Ստեփանակերտ մայրուղիին վրայ, եւ կը հանդիսանար Լեռնային Ղարաբաղի դարպասը: Մարաղացիները աւանդապահ, հիւրասէր եւ հայրենի բնութեան կառչած հայեր էին՝ որոնք հիմնականին մէջ բրինձ կը մշակէին, ունէին թուզի ու նուռի այգիներ, պարտէզներ: Մարաղան հայութեան տուած է ծանօթ գիտնականներ, երաժիշտներ, գրողներ: 1989ի մարդահամարով՝ Մարաղան կը հաշուէր 4660 շունչ մարդ։
Մարաղան անցեալ դարասկիզբին երկու անգամ՝ 1918ին եւ 1920-21-ին թիւրքերը գրաւած, սպանդի ենթարկած ու աւերած են: Այնուհետեւ Մարաղացիները միշտ ալ ապրած են զգուշաւոր՝ իրենց թիւրք-ազերի դրացիներուն նկատմամբ։ Իսկ 1988 թուին՝ Ղարաբաղեան շարժման առաջին իսկ օրերէն, Մարաղան եղաւ վտանգի առջեւ կանգնած Արցախի առաջին ամրոցներէն մէկը։ Մարաղան յայտնուեցաւ կրակի մէջ: Թիւրքերը գիւղն աւերակելու սկզբնական փորձ մը կատարած էին 1991-ի Մայիսին, բայց գիւղի ֆետայի ազատամարտիկները կրցած էին քաջաբար ետ շպրտել նախայարձակները:
1992 թուականի Ապրիլ 10-ի առաւօտեան ժամը 5-ին Մարաղան յանկարծ թիրախ դարձաւ աննախընթացօրէն լայն ծաւալի հրետակոծութեան: Կէսօրուան մօտ՝ ատրբէյջանական «Գուրթուլուշ» զօրամասը (1000 զինուոր), 20 զրահամեքենայի հետ մտաւ գիւղ։ Հայոց Պաշտպանական ուժերը (60 ազատամարտիկ)՝ տեսնելով, որ ի վիճակի պիտի չըլլան դիմադրելու թշնամիի անհաւասար գերազանց ուժին՝ նահանջեցին, զգուշացնելով գիւղի բնակիչներուն, որ միասին նահանջեն կամ թաքստոցները ապաստանին:
Հիմնական բնակչութիւնը հեռացաւ գիւղէն: Իսկ ծերունիները եւ հաշմանդամները պատսպարուեցան նկուղները։ Յաջորդ օրը ազատամարտիկները գիւղը ետ գրաւեցին՝ բայց գտան 57 խաղաղ բնակիչի դիակ.- ոմանք գլխատուած էին, ուրիշներ հրկիզուած, մորթուած կամ աչքերը հանուած… Հոս ու հոն նետուած էին մարդկային մարմնի բառացիօրէն սղոցուած մասեր՝ ձեռք ու ոտք եւ…
Ըստ Մեծն Բրիտանիոյ Լորդերու Պալատի նախկին փոխ-խօսնակ պարոնուհի Քոքսին՝ սպաննուած էին ոչ-պակաս քան 45 հայեր: Իսկ ըստ հայկական անուանական ցանկին՝ զոհուած էր 57 եւ գերեվարուած 45 խաղաղ բնակիչ: Գերիներու շարքին էին 9 երեխաներ, 18 կին, 3 տարեց եւ մէկ կոյր (այս տուեալները հաստատուած են Միջազգային «Helsinki Watch» իրաւապաշտպան կազմակերպութեան եւ տիկին Քոքսի կողմէ): Մէկ շաբաթ յետոյ Մարաղան ենթարկուեցաւ նոր յարձակման՝ որուն հետեւանքով բնակչութիւնը վերջնականապէս հեռացաւ իր հայրենի օրրանէն։ Ընդհանուր առմամբ՝ Մարաղան Ատրբէյջանեան բարբարոսական եղեռնագործութեան տուաւ 90 նահատակ, տարբեր աստիճանի ծանր վէրքեր ստացան 37 հոգի, որոնց շարքին 21 կին եւ 6 երեխայ։
Այդպէ՛ս հայաթափուեցաւ եւ վերջնականապէս Ատրբէյջանական գրաւման տակ ինկաւ Մարաղան։ Իսկ Մարաղայի կոտորածը իրագործելու համար՝ «Գուրթուլուշ» գումարտակի հրամանատար Շահին Թալիբ օղլի Թագիեւը ստացաւ «Ատրբէյջանի Ազգային Հերոս»-ի կոչում:
Մարաղայի կոտորածի քաղաքական գնահատումը կատարելով՝ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան արտաքին գործոց նախարարութիւնը ի լուր աշխարհին յայտարարեց.-
«Ադրբեյջանի տարածքին հայ ազգաբնակչութեան ջարդերու եւ էթնիկ զտումներու նկատմամբ միջազգային հանրութեան կողմէ համարժէք քաղաքական եւ իրաւական գնահատականի բացակայութիւնն էր, որ ուղի հարթեց Մարաղա գիւղին հանդէպ Ադրբեյջանական բանակին կողմէ ռազմական յանցագործութեան իրականացման համար:
«Այդ յանցագործութիւններուն անպատժելիութիւնը բարենպաստ հող ստեղծած է Ադրբեյջանի մէջ հայերու եւ ամբողջ հայկականի նկատմամբ հիւանդագին ատելութեան արմատաւորման, այլատեացութեան, անհանդուրժողականութեան եւ ռազմատենչութեան սանձարձակ քարոզչութեան համար:
Այդ արատաւոր շրջանակը ճեղքելու եւ յետագային նմանատիպ յանցագործութիւններու հնարաւորութիւնը կանխելու նպատակով՝ Մարաղայի կոտորածը պէտք է դատապարտուի միջազգային հանրութեան կողմէ, իսկ անոր կազմակերպիչներն ու իրագործողները՝ պատժուին»:

azator.gr

Input your search keywords and press Enter.