Կովկասի Հայկական Հանրապետութիւնը Սեւրի դաշնագիրէն հրաժարուած է 1920 թուականի Նոյեմբերի 27-ին առանց Արեւմտեան Հայաստանի համաձայնութեան

ԱՐԵՒՄՏԵԱՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆ : Սեւրի դաշնագիրն ու ԱՄՆ-ի նախագահ Վուդրօ Ուիլսոնի Իրաւարար վճիռը շատ հայ պատմաբաններու եւ քաղաքական գործիչներու, փորձագէտներու եւ դիւանագէտներու համար կը շարունակէ մնալ որպէս կարեւոր յաղթական փաստաթուղթ։

Անոնք յաճախ կը ներկայացուին որպէս իրաւական լուրջ կռուան, որոնց հիմքով Արեւմտեան Հայաստանը (Հայաստան պետութիւնը) կրնայ տարածքային պահանջներ ներկայացնել Թիւրքիայէն:)

Ուիլսոնի Իրաւարար վճիռը մէկ անգամ յիշատակուած է անգամ Սերժ Սարգսեանի հրապարակային ելոյթով, թէեւ նոյն Սարգսեանն ու (Կովկասի) Հայաստանի Հանրապետութիւնը 2009 թուականի Հոկտեմբերին Ցիւրիխի մէջ ստորագրած երկու արձանագրութիւններով, որոնք ի դէպ պայմանագիրներ են, վերահաստատած են, որ կը ճանչնան ժամանակակից Թիւրքիոյ սահմանները:

1920 թուականի այս օրը՝ Նոյեմբերի 27-ին, Կովկասի Հայկական Հանրապետութիւնը հրաժարած է Սեւրի պայմանագիրէն, այդ պատճառով հողային պահանջներ չկան (Կովկասի) Հայկական Հանրապետութեան կողմէ։

Ճիշտ է, այդ եղած է ռազմական ճնշման պայմաններու տակ, բայց եղած է առանց Արեւմտեան Հայաստանի (Պօղոս Նուբար փաշայի) համաձայնութեան։

1920 թուականի վերջերուն, երբ թիւրք քեմալականներն ու ռուս բոլշեւիկները Բաքուէն եկող Հայ-յեղկոմի անդամներուն հետ կ՛իրականացնէին (Կովկասի) Հայաստանը խորհրդայնացնելու ծրագիրը, Կովկասի Հայկական Հանրապետութեան վերջին կառավարութիւնը՝ վարչապետ Սիմօն Վրացեանի գլխաւորութեամբ, հրաժարած է Սեւրէն:

Երբ 1920-ի Նոյեմբերի վերջերուն հրաժարական տուաւ Համօ Օհանջանեանի Բիւրօ-կառավարութիւնը՝ երկրի վարչապետ դարձաւ Սիմօն Վրացեանը: Այս ընթացքին քեմալականները Քյազիմ Կարաբէքիրի հրամանատարութեամբ առաջ կը շարժուէին դէպի Հայաստանի խորքը՝ Արարատեան դաշտ:

Ալեքսանդրապոլի բանակցութիւններուն սկզիբէն թիւրքերը հայերէն կը պահանջեն հրաժարիլ Սեւրի դաշնագիրէն, Արեւմտեան Հայաստանի հաշուին:

Աւելի վաղ՝ Նոյեմբերի 24-ին, երբ Կովկասի Հայկական Հանրապետութեան վարչապետ դարձաւ Սիմօն Վրացեանը, անոր ստորագրութեամբ ալ կը հրապարակուէր կառավարութեան հռչակագիրը, ուր մասնաւորապէս կ՛ըսուէր. «Կովկասի Հայկական Հանրապետութեան պետական կառուցուածքը պիտի խարսխուի ոչ թէ օտարներու սին ու վտանգաւոր ներշնչումներէն, այլ Կովկասի Հայկական Հանրապետութեան իրական կարողութենէն:

Մեր գործողութեան նշանաբանը պիտի ըլլայ անկեղծ հաշտութիւն Թիւրքիոյ հետ եւ համերաշխութիւն ու խաղաղ գոյակցութիւն բոլոր հարեւաններուն հետ»:

Երկու տարի անց՝ 1922 թուականին, Վրացեանը ՀՅԴ Ամերիկայի շրջանի 29-րդ Պատգամաւորական ժողովին յղած զեկուցագիրով պիտի դառնութեամբ խոստովանէր «Մաքսիմալիզմը, որու առանձնապէս անզիջող ներկայացուցիչներն էին գաղութներէն եկած ընկերները, իբր թէ գլխաւոր պատճառը եղաւ Հայաստանի գլխուն եկած յետագայ աղետներուն:

Ընդհանուր ժողովը [նկատի ունի ՀՅԴ 9-րդ Ընդհանուր ժողովը, որ կայացեր է Երեւանի մէջ 1919թ․-ի Սեպտեմբեր-Հոկտեմբերին — Թ Հ]  ցանկալով վերաստանալ Հայկական Ազգային Պատուիրակութեան աշխատանքները Պօղոս Նուբար Փաշայի հովանիին տակ, չափէն աւելի գերագնահատեց ՀՅԴ-ի ուժերը, անտեղեակ կամ արհամարհող գտնուեցաւ դէպի Հայաստանի շուրջը գտնուող ուժերը եւ չկրցաւ բաւականաչափ գնահատել ո՛չ միջազգային կացությունը, ո՛չ ալ հայ հասարակական ուժերու փոխյարաբերութիւնները…

Input your search keywords and press Enter.