Այսօր Գէորգ Չաւուշ մահուան օրն է

Գէորգ Չաւուշ (Բուն անունով՝ Սարհատ Ադամեան, ծածկանուն՝ Սարերու Ասլան, 1870, Պիթլիս – 27 Մայիս 1907, Պիթլիս), հայ Ֆետայի, անդամ ՀՅԴ-ի։ Ան եղած է Անդրանիկի, Սերոբ Աղբիւրի եւ Հրայր Դժոխքի զինակից։

Ծնած է 1870 թուականին Սասնոյ Փսանաց գաւառի Մկթենք գիւղը։ Չաւուշի հօր անունը Արօ էր, իսկ անոր հօրեղբայրը՝ իշխան Ղզրոն էր։ Ունէր երկու եղբայր՝ Մինաս եւ Օհան։ Գէորգ Չաւուշը Անդրանիկի հետ Սերոբ Աղբիւրի սպաննութեան վրէժը լուծած է։ Սերոբի մահէն ետք առաջարկուած է իրեն գլխաւորել ֆետայիները, սակայն ինք համեստ ըլլալով մերժած է եւ իր տեղը զիջած է Անդրանիկին։ Չաւուշի ամենայայտնի մարտերէն մէկը եղած է Առաքելոց վանքի կռիւը, զոր կազմակերպած էր Անդրանիկը։ Գեւորգ անձամբ ղեկավարած է Իշխանաձոր գիւղի պաշտպանութիւնը։ Գեւորգը համոզուած էր, որ պէտք է դաշնակից ըլլալ քիւրտերուն հետ, այդ պատճառով ալ մեծապէս յարգուած է քիւրտերուն կողմէ։ Ատկէ անկախ Չաուշը դաժանաբար պատժած է այն քիւրտերը, որոնք կը թալանէին հայ գիւղացիներուն ունեցուածքը։ Եղած է միակ ֆետային, որ բոլոր ֆետայական օրէնքներուն հակառակ ամուսնացած է։

Եղսօ՝Գէորգ Չաւուշ կինը

1893 Յունիս 17-ին ժամը 3-ին Տալւորիկի մէջ ահեղ պատերազմ կը սկսի։ ֆետայիները կ՛որոշեն մինչեւ արեան վերջին կաթիլը կռուիլ եւ չյանձնել Տալւորիկը։ Գէորգ Չաւուշն իր վրայ կը վերցնէ Սատանի կամրջի պաշտպանութիւնը։ Օգոստոս 3-ին թուրքերը կը գրաւեն Գելին եւ կ՝ այրեն զայն։ Օգոստոս 27-ին թուրքերը կը մտնեն Տալւորիկ եւ կը գրաւեն զայն։

1894 թուականի Օգոստոսի վերջը Գէորգ Չաւուշը Մեծն Մուրատի հետ փոքրաթիւ խումբով կ՝ իյնայ պաշարման մէջ։ Անոնք կը յաջողին երեք օր դիմադրութիւն ցոյց տալ, իսկ ետքը կը ձերբակալուին։ Գէորգ Չաւուշ սակայն փախուստ կը կազմակերպէ եւ կը համոզէ Մուրատը իր հետը փախչելու։ Սակայն Մուրատ կը մերժէ առաջարկը։ Գէորգ 1896-ի Ապրիլ 20-ին գիշերը կը փախչի բանտէն։ Սերոբ Աղբիւրի ջոկատին մէջ 1898-ին Բաբշէնի կռիւէն ետք Սերոբ Աղբիւր կը ստիպուի հեռանալ իր հայրենի բնակավայրէն ու կ՚անցնի Սասուն։ Հոն Գէորգ Չաւուշը իր խումբով կը միանայ իրեն։ Սերոբ սկսաւ ֆետայական օրէնքներ մտցնել հայդուկներուն մօտ։ Օրէնքներէն առաջինն այն էր, որ ֆետային ամուսնացած է զէնքի հետ։ Սակայն օր մը Չաւուշի հօրեղբայրը կը փախցնէ Առաքելոց վանքի տնտեսուհիին՝ Հերմոյին, հետեւաբար պէտք էր Գէորգը արժանի պատիժը տար իր հօրեղբօր, որովհետեւ այս վերջինս չէր համարձակեր այդպիսի բան մը ընել եթէ Գէորգ այդքան մեծ հեղինակութիւն չունենար հայդուկներուն շրջանին մէջ։ Գէորգ ստիպուած կը սպաննէ հօրեղբայրը, ապա կը լքէ Սերոբի ջոկատը։

 

Գէորգի բացակայութեան ընթացքին Սերոբ դաւաճանութեան զոհը կը դառնայ։ Գեղաշէնցի Աւէն ոչ միայն կը մատնէ Սերոբի գտնուելու վայրը, այլ նաեւ հայդուկապետին թունաւոր ծխախոտ կու տայ։ Մեծ հայդուկի մահէն ետք, Անդրանիկն ու Գէորգ Չաւուշը հետամուտ կ’ըլլան, որ բոլոր դաւաճանները կրեն իրենց արժանի պատիժը։ Առաջինը պատժուողը դաւաճան ռես Աւէն է, որ թունաւորած էր Սերոբը, ապա շարունակաբար կը սպանեն բոլոր դաւաճանները, իսկ ի վերջոյ կը կտրեն Խալիլի գլուխը:

 

Մշոյ Սուրբ Առաքելոց Վանք

Սասունի ապստամբութեան պարտութենէն յետոյ, Անդրանիկի եւ շարք մը այլ հայդուկներու հետ հերոսական մարտեր մղեր է Մշոյ դաշտին մէջ, այնուհետև անցեր Վասպուրական։ Ախթամար կղզիին մէջ կայացած ՀՅԴ ղեկավար գործիչներու 1904 թուականի Սեպտեմբերեան ժողովի որոշմամբ՝ խումբ մը մարտիկներով վերադարձեր է Սասուն եւ շարունակեր է պայքարը թրքական իշխանութիւններուն դէմ, դառնալով  Մուշ-Սասունի հայդուկներու ղեկավարը՝ հայդուկապետը։ Գէորգ Չաուշի մարտական խումբը 1905-1907 թուականներուն Կարս գիւղի, Աստղի, Արքավանքի մէջ եւ այլուր հերոսական մարտեր մղեր է թրքական գերազանցող ուժերուն դէմ։ Արածանի գետի վրայի Սուլուխի կամուրջով ֆեդայիները փախչելով Թիւրքերու հետապնդումներէն՝ կը հասնին Մշոյ դաշտի Սուլուխ գիւղը։ Ֆեդայիները 3 օր կը մնան այդտեղ եւ նոյնիսկ պահակ չեն նշանակեր։ Հայդուկները կ՛որոշեն քէֆ ընել եւ ճանապարհել Ռուբէն Տէր-Մինասեանցին։

ՍՈՒԼՈՒԽԻ ԿԱՄՈՒՐՋ

1907 թուականի Մայիս 27-ին թրքական զօրքերուն կը յաջողի շրջապատել Գէորգ Չաուշի զօրաջոկատը։ Սուլուխը նպատակահարմար վայր չէր մարտ վարելու համար, քանի որ ոչ մէկ սար կար, այլ ամբողջովին հարթավայր էր։ Ֆեդայիները ստիպուած էին մարտնչելու։ Գէորգը Հագոյին եւ քանի մը ֆիդայիներու կը հրահանգէ կեանքի գինով պահել Սուլուխի կամուրջը: Անհաւասար կռիւ կը սկսի։ Գէորգը Գալէյի հետ կը բարձրանայ տունին տանիքը եւ հոնկէ կը կռուի։ Օրուայ առաջին կէսին հայերը լաւ դիրքերու վրայ կ՛ըլլան։ Նոյնիսկ կը տապալուի Քէօսէ Բինբաշին։ Կռուի ընթացքին կը զոհուի Գալէն, իսկ քիչ ետք կը փչանայ Գէորգի հրացանի զսպանակը։ Մինչ Գէորգը հրացանը կարգի կը բերէ, թշնամիի գնդակը կը դպնայ անոր ծունկին եւ կ՛անցնի թիկունքին մեջով։ Թիւրքերը այդ օրը 150 սպանուած եւ 250 վիրաւոր կուտան։ Անոնք Մուշէն թնդանօթ կ՛ուզեն։ Հայերը կը հեռանան Սուլուխէն։ Գալէյի եւ Հագոյի դիակները կ՛իջեցնեն Արածանի-Մուրդա գետին մէջ։ Իսկ Գէորգին կը թողուն Արածանիի ափին՝ կամուրջին մօտ, եւ երկու Սուլուխցիի կը հրահանգել հսկել։  Գէորգին մահամերձ վիճակի մէջ կը գտնէ քիւրդ ցեղապետ Զայնալ բէյը։ Գէորգը ջուր կը խնդրէ եւ ջուր խմելէ ետք կը մահանայ բէկի ձեռքերուն վրայ։

Input your search keywords and press Enter.