ՎՈՒԴՐՕ ՈՒԻԼՍՈՆԻ ԻՐԱՒԱՐԱՐ ՎՃԻՌԻ

99-ՐՈՐԴ ՏԱՐԵԴԱՐՁԻՆ ԱՌԻԹՈՎ

Ի՞նչու կը նշենք նման տարեդարձներ: Ի՞նչ իմաստ ունի նշելը՝ այնքան ատեն որ մեր կողմէ անոնց իրաւաքաղաքական արժէքներուն վերաբերելու ուղութեամբ որեւէ նախապայման ապահովելու կամ կարողութիւն ցուցաբերելու ազգային համընդհանուր ռազմավարութիւն չէ մշակուած, …փաստօրէն:

Մենք պարզապէս կը նշենք մեր ազգային հաւաքական ձախողութիւններու տարեդարձը, եւ ոչ թէ ինչոր իրաւաքաղաքական ոսկէ առիթ մը, որովհետեւ մինչեւ օրս հայութիւնը անոր նկատմամբ փոխանակ յստակ եւ առարկայական մօտեցումի մը հաւաքական գիտակցութիւն որդեգրէր՝ ան լուրջ, ճակատագրական եւ Արեւմտեան Հայաստանի հայութեան համար վտանգաւոր հակասութիւններ կը դրսեւորէ:

Խօսքը կը վերաբերի ոչ միայն Ուիլսոնի իրաւարար վճիռին՝ այլ հայանպաստ այն բոլոր փաստարկուած իրաւունքներուն ալ հաւասարաբար:

Ոմանք կ՛արդարացնեն տարեդարձերու նշումը՝ հասարակութեան մօտ մեր իրաւունքներուն նկատմամբ գիտակցութիւնը վառ պահելու պատճառաբանութեամբ, կամ ալ միջազգային ընտանիքին ուղերձներ յղելու նպատակով: Ի հարկ է, երկուքն ալ պէտք են, նաեւ այլ պատճառներով ալ, բայց երբ կը բաւարարուինք խօսելով՝ մեր ձայնը կը մնայ անլսելի, թէ հասարակութեան եւ թէ միջազգային ընտանիքին կողմէ:

Միայն գործնական եւ շոշափելի քայլերն են որ մեր ձայները կը դարձնեն լսելի, այլապէս՝ մենք կը խօսինք եւ մենք ալ կը լսենք:

Որքան ատեն որ հայութիւնը միայն միջոցարումներով ու ասուլիսներով կը բաւարարուի՝ թշնամին ոչ միայն հանգիստ եւ ապահով կը զգայ, այլեւ կը ծիծաղի մեր վրայ ու մեզ «Քոչուոր» կը կոչէ: Մեղաւորը մենք ենք:

* * *

Որո՞նք են հայութեան առջեւ հանդէս եկողող առանցքային հիմնախնդիրները՝ որոնք ազգային համընդհանուր ռազմավարութեան բացակայութեան պայմաններուն մէջ, կրնան մեզ տանիլ դէպի բացարձակ կործանում.

ա. Արցախի վերջնական կարգավիճակը,

բ. Արեւելեան Հայաստանի Հանրապետութեան ներքին եւ արտաքին խնդիրները,

գ. եւ Արեւմտեան Հայաստանի, ներառեալ Կիլիկիոյ իրաւունքներու իրականացման նկատմամբ որդեգրուելիք ազգային հաւաքական քաղաքականութիւնը:

Այս երեք կարեւորագոյն հիմնախնդիրներուն նկատմամբ հայութիւնը այսօր չունի ազգային համընդհանուր որեւէ ռազմավարութիւն, եւ հետեւաբար ոչ ալ մարտավարութիւն: Այլ փոխարէնը, ան անհասկնալի եւ անընդունելի կերպով կը գործէ հայակործան ուղիներով:

* * *

Փորձենք պարզաբանուած ձեւով լոյս մը արձակել այդ երեք հիմնախնդիրներուն նկատմամբ ներկայիս համահայկական ծաւալով տեղի ունեցող գործողութիւններուն վրայ.

ա. Հայ քաղաքական դաշտը Արցախի վերջնական կարգավիճակին մասին ունի իրականութիւնէն մղոններով հեռու պատկերացում, եւ հետեւաբար՝ աշխատելաոճ: Արցախը այսօր կ՛ընկալուի որպէս հայկական հողատարածք մը՝ զոր Սովետական շրջանին անիրաւաբար կցուեցաւ Ատրպէյջանին, եւ ոչ որպէս՝ 19 Յունուար 1920-ին De facto եւ 11 Մայիս 1920-ին De Jure միջազգային ճանաչում ստացած Հայաստան Պետութեան արեւելեան սահմանի խնդիր, ինչպէս կը թելադրէ Սեւրի դաշնագիրի 93-րորդ յօդուածը:

բ. Արեւելեան Հայաստանի Հանրապետութիւնը, 1991-էն ի վեր ներգրաւուած է թէ ներքին քաղաքական եւ թէ տնտեսա-ընկերային տագնապներու մէջ, որոնցմէ միակ ելքը կը գտնէ Թիւրքիոյ հետ հաշտութիւն կնքելու, տնտեսական արտաքին օժանդակութիւններ ապահովելու, եւ ժամանակաւոր լուծումներ ընդունելու ճանապարհով, նոյնիսկ՝ Արեւմտեան Հայաստանի փաստացի եւ անբեկանելի իրաւունքները անիրաւօրէն սակարկութեան սեղանի վրայ զոհելու գնով:

գ. Իսկ ինչ կը վերաբերի Արեւմտեան Հայաստանի, ներառեալ Կիլիկիոյ իրաւունքներու իրականացման նկատմամբ որդեգրուելիք ազգային հաւաքական քաղաքականութեան՝ Հայ քաղաքական դաշտի թէ Արեւելեան Հայաստանի Հանրապետութեան իշխանութիւնները եւ թէ տարագրութեան համայնքներէն ներս գործող քաղաքական, ընկերային եւ կրօնական հիմնարկները անարդարանալի կերպով կ՛անտեսէն այդ իրաւունքները, եւ համառօրէն կը փորձեն զանոնք ամփոփել ցեղասպանութեան բարոյեական (եւ ոչ թէ իրաւաքաղաքական) ճանաչումով:

Արդէն այս պարզաբանուած ձեւով մեր ազգի հիմնախնդիրներուն վրայ արձակուած լոյսը բաւարար է իմանալու համար, թէ մենք որքան հեռու ենք մեր ազգային հիմնախնդիրներուն հետ արդի եւ հայավայել կերպով աշխատելու ունակութենէն:

Պատճառները շատ եւ բազմաշերտանի են, բայց երբէք արդարացուցիչ: Բոլորս կրնանք պատճառաբանութիւններ գտնել բայց ոչ ոք կրնայ համոզիչ եւ պատասխանատու երաշխիքներ ներկայացնել մեր ազգի զաւակներուն եւ պատմութեան դիմաց՝ ազգային գոյատեւման հեռանկարներուն մասին:

Հայկական որեւէ կողմի նկատմամբ մեղադրանքներ արձակելու մտահոգութեամբ չենք զբաղուած:

Գիտենք որ մեր անմիասնականութեան նախադրեալներն ունին նաեւ պարտադրուած արմատներ, բայց թէ ինչո՞ւ մենք այսօր պէտք է գտնուէինք նման վիճակի մէջ, ճիշդ այս է մեզ համար մտահոգիչը, երբ կարողութիւն ունինք մեզի համար նպաստաւոր այլընտրանք մը որդեգրելու: Մեզի կը մնայ անկեղծօրէն վճռական որոշում մը կայացնել՝ եթէ մենք մէկ ազգ ենք ու պարտաւոր ենք մշակելու մեր ազգային ռազմավարութիւնը, կամ ալ մէկ ազգ չենք՝ եւ այդ պարագային իւրաքանչիւրն իր խնդիրները թող լուծէ իր կարողութիւններով ու ունեցուածքով, եւ ոչ թէ միւսի իրաւունքներով:

* * *

Ահա թէ ինչու կ՛իմաստազրկուին հարիւրամեակներ եւ տարեդարձներ կազմակերպելները: Այո. քանի որ անոնք պարզապէս մեր հաւաքական ձախողութիւններու յիշատակներն են, որոնք արժանի չեն հանդիսաւոր միջոցարումներ ըլլալու, այլ կը կարօտին իմաստուն ու լուրջ հետեւութիւններ ընելու:

Արեւմտեան Հայաստանի, ներառեալ Կիլիկիոյ հայութիւնը անցեալ հարիւր տարիներուն ընթացքին ազգային իրաւունքներու վերականգնման համար փորձեց պայքարի տարբեր եղանակներ, նոյնիսկ զինեալ պակքարը: Եւ ան երբ կը պայքարէր՝ իր միտքին եւ հոգիին մէջ միշտ վառ կը պահէր ողջ հայութեան գերագոյն շահերը: 70-ական թուականներուն երբ Արեւմտեան հայաստանի տարագրեալ հայութիւնը որոշեց զինեալ պայքար մղելու՝ ան իր դրօշակին վրայ ունէր Հայաստան Պետութեան քարտէսը եւ ոչ թէ միայն Արեւմտեան Հայաստանինը: Այս փաստը արդէն բաւարար է ապացուցելու համար, որ յանձնառու եւ պատասխանատու, գործող եւ ոչ թէ ճառախօսող Հայը կը գիտակցի, որ հայկական բոլոր մասերուն միակ փրկութիւնը Արեւմտեան Հայաստանի վերականգնումով կ՛ապահովուի, եւ ոչ թէ անոր անտեսումով, կամ նոյնիսկ օտարացումով: Միամիտ մարդ պիտի ըլլայ այն հայը, որ կարծէ թէ Արեւմտեան Հայաստանը թիւրքին “հալալ” դարձնելով Արեւելեանը պիտի կրնայ բարգաւաճիլ:

Հետաքրքրական պիտի ըլլայ իմանալ թէ ի՞նչ վիճակի պիտի մատնուին այն հայերը՝ որոնք այսօր գաղտնի բանակցութիւններ կը վարեն միջնորդ երկիրներու մէջ, Արեւմտեան Հայաստանը զիջելով՝ թիւրքին հետ հաշտութիւն կնքելու երազանքնով, եթէ յանկարծ Արեւմտեան Հայաստանի հայութիւնը, եւ այս անգամ ոչ թէ տարագրուածները այլ գրաւեալ հողերուն վրայ ապրողները սկսին ազատագրման պայքար…:

Արեւմտեան Հայաստանի Հանրապետութեան պետական կառոյցը 15 տարիներ շարունակ աշխատեցաւ եւ կը շարունակէ աշխատիլ ազգային հստակ ռազմավարութեամբ, նկատի առնելով ողջ հայութեան գերագոյն շահերը, ըստ միջազգային օրէնքի սկզբունքներուն, բայց ան ոչ մէկ երաշխիք կրնայ տալ, որ գրաւեալ հողերուն վրայ ապրող միլիոնաւոր հայութիւնը (որոնց շատեր արհամարանքով իսլամացած կամ ծպտեալ կը կոչեն) այլ ուղիներով որոշէ արտայայտել իր ինքնիշխանութեան պահանջատիրութիւնը…:

Կ՛եզրափակենք անգամ մը եւս կրկնելով. Մեզի կը մնայ անկեղծօրէն վճռական որոշում մը կայացնել՝ թէ մենք կամ մէկ ազգ ենք ու պարտաւոր ենք մշակելու մեր ազգային ռազմավարութիւնը, կամ ալ մէկ ազգ չենք եւ այդ պարագային իւրաքանչուրն իր խնդիրները թող լուծէ իր կարողութիւններով ու միջոցներով եւ ոչ թէ միւսի իրաւունքներով:

Շնորհաւոր ըլլայ Ուիլսոնեան իրաւարար վճիռի 99 ամեակը..:

ԳԱՌՆԻԿ ՍԱՐԳԻՍԵԱՆ

ԱՐԵՒՄՏԵԱՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹԵԱՆ ՎԱՐՉԱՊԵՏ

ԵՐԵՒԱՆ, 22 Նոյեմբեր 2019

Input your search keywords and press Enter.