Արեւմտեան Հայաստանի Անկախութեան հարիւրամեակը եւ պատմական ճշմարտութիւնը

ԱՐԵՒՄՏԵԱՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆ – Ուշադրութիւն — Կ՛ուզենք ձեզի տեղեկացնել, որ այս յօդուածը կը յիշեցնէ, որ Օսմանեան կայսրութիւնը 1920 թուականի Յունուար 19-ին ճանչցաւ մինչ այդ իր տարածքին գտնուող Արեւմտեան Հայաստանի անկախութիւնը՝ երբ 1919 թ.-ի Մայիս 15-ին արդէն կազմաւորուած էր հայկական միասնական կառավարութիւնը Պօղոս Նուբար փաշայի նախագահութեամբ, որն իր մասնակցութիւնը բերելով Խաղաղութեան Վեհաժողովին՝ ճանչցուեցաւ Դաշնակից Տէրութիւններու Գերագոյն Խորհուրդին ու անոր ընկերակիցներուն կողմէ:

Յիշեցնենք, որ մինչ օրս, հակառակ Երեւանի կառավարութեան կողմէ Թիւրքիոյ հետ կնքուած Բաթումի (1918 թ.-ի Յունիս 4) եւ Ալեքսանդրապոլի (1920 թ.-ի Դեկտեմբեր 2) պայմանագիրներուն՝ որոնք իրական ազդեցութիւն չունին Սեւրի պայմանագիրին վրայ, քանի որ Երեւանի կառավարութիւնը ուղղակիօրէն մտահոգուած չէ Սեւրի պայմանագիրով, Արեւմտեան Հայաստանն ու անոր կառավարութիւնը երբէք չեն հրաժարած Արեւմտեան Հայաստանի իրաւունքներէն, ո՛չ որպէս Պետութիւն՝ թէեւ մինչեւ օրս գրաւուած է Թիւրքիոյ կողմէ, ոչ ալ որպէս բնիկ ժողովուրդ:

 

Յիշեցնեն նաեւ, որ 1919 թ.-ի Մայիս 15-ին տեղի ունեցաւ Հայկական Ազգային Խորհրդաժողով, որ բաղկացած էր Օսմանեան Թիւրքիոյ հայութիւնը ներկայացնող պատուիրակներէն, ինչպէս նաեւ հոնկէ Կովկաս, Պարսկաստան, Միջագետք, Սուրիայ, Եգիպտոս, Եւրոպայ եւ Միացեալ Նահանգներ ապաստանած փախստականներէն, որոնք քանի մը շաբաթ ժողով գումարեցին Փարիզի 3-րդ, Մոնթանյը պողոտայի հասցէին մէջ:

Հայկական Ազգային Պատուիրակութեան կողմէ հրաւիրուած այս խորհրդաժողովը երկարաձգեց իր աշխատանքը եւ աւարտեց՝ երբ  ընդհանուր համաձայնութեամբ կազմեց հայերու պահանջներուն ծրագիրը, գնահատեց հայերու կրած վնասները եւ ստեղծեց յանձնաժողով՝ ապագայ հայկական Պետութեան քաղաքական կանոնադրութեան մշակումով:

Ժողովին կողմէ ընտրուած նոր Ազգային Պատուիրակութիւնը բաղկացած էր Պօղոս Նուբար փաշայէն, պրոֆեսոր Ա.Տէր-Յակոբեանէն, բժիշկներ Հ. Նեւրուզէն, Կ․ Փաստրմաճեանէն եւ Վ. Թէքէյեանէն:

Այն համատեղ պիտի աշխատէր ՀՀ պատուիրակութեան հետ, որ կազմուած էր Ա․ Ահարոնեանէն, Հ. Օհանջանեանէն եւ Մ. Բաբաջանեանէն, եւ պիտի կազմէր Անբաժան Հայաստանի պատուիրակութիւն, որու նշանաբանը պիտի ըլլար  «Անբաժան Հայաստան, ազատ ու անկախ՝ իր պատմական սահմաններուն մէջ»:

Հայ Ազգային Խորհրդաժողովն աւարտուեցաւ հետեւեալ հռչակագիրով.

Յանուն արդարութեան, յանուն մեր օրէնքի, Ռուսաստանի եւ Թիւրքիոյ երկու հայկական համայնքներու անդիմադրելի ձգտումներուն անունով՝ յանուն այն անխուսափելի պատմական անհրաժեշտութեան, որ վաղ թէ ուշ պէտք է յաղթանակ տանի՝ մենք կը պահանջենք նոյն ազգի այս երկու հատուածներու վերջնական եւ բացարձակ վերամիաւորումը։

 

Այսպիսով, միութենական կառավարութիւն ձեւաւորելու հիման վրա՝ փակուեցաւ Հայկական Ազգային պատուիրակութեան գործունէութիւնը, զոր ղեկավարեց Հայկական Ազգային Խորհրդաժողովին կողմէ ընտրուած առաջին նախագահ Նորին Մեծութիւն Պօղոս Նուբարը:

Միեւնոյն ժամանակ, հայերու Կիլիկիայ հայրենադարձութիւնը շարունակուեցաւ բոլոր ուղղութիւններով: 1919-ի Նոյեմբերին Հալէպէն կամ Դէյր էլ Զօրէն հայերը շտապեցին վերադառնալու Կիլիկիայ:

Լաւ կ՛ընթանար հասարակական հաստատութիւններու, ինչպէս նաեւ քաղաքացիական բնակչութեան տուներու վերականգնումը։ Մինչեւ տարեվերջ՝ 120,000 հայ վերադարձան իրենց տուները: 

Կիլիկիան վեր խոյացավ մոխիրէն։ Բայց մութի մէջ կը նախապատրաստուէին Մարաշի կոտորածներն ու Ֆրանսայի կողմէ Կիլիկիոյ թողլքումը:

1919-ի Մայիս 15-ին կայացած Հայ Ազգային Խորհրդաժողովի ընդունած որոշումները հանգեցուցին Դաշնակիցներու Գերագոյն Խորհուրդին կողմէ 1920 թուականի Յունուար 19-ին Հայկական պետության անկախութեան դէ ֆակտօ ճանաչման՝ վերոյիշեալ կառավարութեամբ: Այսօր Արեւմտեան Հայաստանի պաշտօնական անկախութեան օրը կ՛արտայայտուի հետեւեալ ձեւերով.

Վերսայլի մէջ կայացած Խաղաղութեան համաժողովին Հայաստանի ներկայացուցիչներուն կողմէ 1919-ի Փետրուար 26-ին յուշագիրի պաշտօնական ներկայացումէն յետոյ՝ 1920-ի սկզիբը, Դաշնակիցներու հիմնական տէրութիւնները ճանչցան Հայկական Պետութեան կառավարութիւնը որպէս դէ ֆակտօ կառավարութիւն:

Եւ ահա 1920-ի Յունուար 27-ին՝ Խաղաղութեան համաժողովի գլխաւոր քարտուղարութիւնը Հայաստանի ազգային պատուիրակութեան նախագահին տեղեկացուց, որ 1920 թուականի Յունուար 19-ին  Գերագոյն խորհուրդն իր նստաշրջանին ընդունեց հետեւեալ երկու որոշումները.

 

«1. Որ հայկական պետութեան կառավարութիւնը դէ ֆակտօ կը ճանչցուի Գերագոյն խորհուրդին կողմէ»;

«2․ Այս ճանաչումը չի կանխորոշեր այս պետութեան հնարաւոր սահմաններուն հարցը»:

Գլխաւոր քարտուղարութիւնը աւելցուցեր էր, որ ԱՄՆ-ի դեսպանը Յունուար 26-ին տեղեկացուցեր է, թէ «ԱՄՆ-ի կառավարութիւնը կ՛աջակցի այդ որոշման»:

Բացի այդ, 1920-ի Յունուար 28-ին՝ Գլխաւոր քարտուղարութիւնը տեղեկացուց հայկական պատուիրակութեան ղեկավարին, որ Ֆրանսայի, Մեծ Բրիտանիոյ եւ Իտալիոյ կառավարութիւններու ղեկավարները նման որոշում կայացուցեր են. մէկ այլ հաղորդագրութեան մէջ 1920-ի Մարտ 7-ին  հայկական կողմին կը տեղակեացնեն՝ հրապարակելով Ճապոնի դեսպանի յայտարարությունը․ «այն մասին, որ Ճապոնի կառավարութիւնը միացեր է այն մօտեցման, որով Մեծ Բրիտանիոյ, Ֆրանսայի եւ Իտալիոյ կառավարութիւնները կը ճանչնան հայկական պետութեան կառավարութիւնը դէ ֆակտօ»: 

Բայց գլխաւոր դաշնակից տէրութիւնները, կարծես թէ չկրցան հասնիլ հայկական պետութեան գոյութեան այս փաստացի ճանաչման` պատերազմէն ու կոտորածներէն ուժասպառ ողջ հայ ազգի նկատմամբ․ բոլոր այն պարտականութիւնները, որոնք ըստ երեւոյթին անոնց յանձնարարեր էին Ազգերու Լիգայի դաշնագիրի 22-րդ յօդուածին համաձայն (միջազգային մանդատներուն վերաբերեալ)։

Input your search keywords and press Enter.