Թրքական ժխտողական քաղաքականութիւնը կը շարունակուի։

Հասարակութեան տարբեր շրջանակներուն մէջ կան ուժեր, որոնք լծուած են հայերու դէմ կատարուած ցեղասպանութիւնը «օրինականացնելուն» եւ Հայկական հարցը այլ լոյսի տակ ներկայացնելու գործին։ Ահա այդպիսի մէկ դրուագ ալ կը ներկայացնենք ստորեւ։

Աֆյոնկարահիսարի փաստաբաններու միութեան հրաւէրով Անկարայի մէջ՝

Թիւրքիոյ Փաստաբաններու Պալատէն ներս տեղի ունեցաւ Հայկական հարցի իրաւական հարթութիւններուն վերաբերեալ ասուլիս։

Աֆյոնկարահիսարի փաստաբաններու միութեան նախագահ Թուրգայ Շահինը Անադոլու գործակալութեան թղթակիցին ըսեր է, որ փաստաբաններու ընկերակցութեան կողմէ կազմակերպուած ասուլիսը կայացեր է 2020 թուականի Յունուար 30-էն Փետրուար 1-ն ինկած ժամանակահատուածին:

Շահինը նշեր է հետեւեալը.

«Հայերը, որոնք դարեր շարունակ խաղաղ բնակեր են մեր հողերուն վրայ, 1890-1896 թուականներուն ընթացող ապստամբութեան ընթացքին իրենց քարոզչական ուժով արեւմտեան հասարակական կարծիքը հրահրեր են Օսմանեան կայսրութեան դէմ: 

Իրենց ձեռքով իսկ հրահրած դաժանութիւններուն դէմ պետութեան իրագործած մեթոդները  դիտարկեր են որպէս «դաժանութիւն» եւ ներկայացեր են որպէս զոհ եւ ճնշուած ազգ։ Ցաւօք, անոնք մինչ օրս յաջողութեամբ կը պահպանեն ընկալման եւ քարոզչութեան իրենց գերակայութիւնը»:

Գիտաժողովի վերջին զեկոյցը հրապարակուեցաւ։

Զեկույցով կը հաղորդուէր, որ հայկական հարցն սկսեր է 93-ի պատերազմով, երբ Օսմանեան պետութիւնը մեծ վնասներ կրեր է։:

Զեկույցին մէջ, ուր արտասահմանեան դերասաններն ու մեծ պետութիւնները օգտագործեր են հայկական քարտը՝ որպէս կարեւոր փաստարկ 93-ի պատերազմէն յետոյ դիւանագիտութեան գործընթացին, արձանագրուեր է հետեւեալը.

«Հայկական հարցը գիտական ​​տեսանկիւնէն գնահատելու համար պէտք է հասանելի ըլլան արեւմուտքին գտնուող պետութիւններու արխիւները, յատկապէս ԱՄՆ-ի և Մեծ Բրիտանիոյ, ներառեալ՝  Ռուսաստանի, Վրաստանի եւ Հայաստանի:

Մեր ունեցած օսմանեան արխիւներուն հասնելու առումով սահմանափակումներ չկան»:

Զեկոյցը կը պարունակէր նաեւ հետեւեալ այտարարութիւնները.

««Մասնաւորապէս, ռուսական եւ վրացական արխիւները կը սահմանափակեն Հայաստանի արխիւներեը հնարաւորութիւնները:

Կարեւորագոյն տեղեկութիւններ պարունակող եկեղեցական արխիւներ մուտք գործելը առհասարակ դժուար է։ Մինչդեռ ճիշդ այս արխիւները կը  ծառայեն որպէս առանցքային եւ շատ կարեւոր են հետազոտողներուն համար:

Հայաստանի եւ Վրաստանի արխիւները այդքան ալ արդիւնաւետ չեն: Հայաստանը շատ սահմանափակ է՝ ինչպէս արխիւներու հասանելիութեան, այնպէս ալ թարգմանող անձնակազմի անբաւարարութեան առումով: Վրացական արխիւները հասանելիութեան առումով մատչելի են, բայց բաւակա խնդրայարոյց  են աշխատակազմի անբաւարարութեան առումով։ Պէտք է մշակուին ծրագիրներ՝ թէ’ հայերէն եւ թէ’ վրացերէն ուսուցանելու ուղղութեամբ»:

Յիշեցնենք, որ 1917թ.-ի Դեկտեմբեր 29-ին Արեւմտեան Հայաստանի Երզնկայի մէջ Թիւրքիոյ եւ Ռուսաստանի միջեւ կնքուած զինադադարէն յետոյ, Խորհրդային Ռուսաստանի Ժողկոմխորհին կողմէ ընդունուած «Թիւրքահայաստանի մասին» (Արեւմտեան Հայաստան) Դեկրետով ճանչցուել է Թիւրքահայաստանի (Արեւմտեան Հայաստան) հայութեան ազատ ինքնորոշման իրաւունքը՝ ընդհուպ մինչեւ լիակատար անկախութիւն:

1920թ.-ի Յունվար 19-ին` Փարիզի Վեհաժողովին ժամանակ, Դաշնակից Տէրութիւններու Գերագոյն Խորհուրդին կողմէ դէ ֆակտօ (de facto) ճամչցուեցաւ Արեւմտեան Հայաստան պետութիւնն ու կառավարութիւնը՝ նախագահ Պօղոս Նուբար Փաշայի գլխաւորութեամբ, իսկ 1920թ.-ի Մայիս 11-ին՝ Սան Ռէմոյի վեհաժողովին ժամանակ դէ յուրէ (de jure) ճանչցուեցաւ որպէս անկախ եւ ինքնիշխան պետութիւն: 

Արեւմտեան Հայաստանը Առաջին աշխարհամարտի մարտնչող պետութիւններէն մէկն է։ Ան 1916 թուականի Նոյեմբեր 15-ին Ֆրանսայի հետ ձեւաւորեց Արեւելեան լէգիոնը՝ ուր ներգրաւուեցան հայ կամաւորներ, այնուհետեւ 1919-ի Փետրուար 1-ին անկէ ձեւաւորուեցաւ  Հայկական լէգիոնը՝ Կիլիկիոյ ապագայ հայկական ազգային բանակին կորիզը, Ֆրանսայի կողմէ սատարուած եւ ապա թողլքուած։

Թիւրքիան ճանչցած է Արեւմտեան Հայաստանը` ստորագրելով Սեւրի պայմանագիրը (1920 թ.-ի Օգոստոս 10), ապա բռնագրաւեց զայն:

1920թ.-ի Նոյեմբեր 22-ին ԱՄՆ-ի նախագահ Վուդրօ Ուիլսոնի Իրաւարար վճիռով որոշուեցաւ հայ-թրքական սահմանը՝ ներառեալ Բիթլիսի, Վանի, Էրզրումի եւ Տրապիզոնի նահանգները, բայց չճանչցուեցաւ Ազգերու Լիգային եւ ՄԱԿ-ին կողմէ, քանի որ ան բռնագրաւուած է Թիւրքիոյ կողմէ:

Յիշեցնենք, որ 1894 թուականէն մինչեւ 1923 թուականը՝ Արեւմտեան Հայաստանի գրաւեալ տարածքներու հայ բնիկ բնակչութիւնը ենթարկուեցաւ ցեղասպանութեան, ինչը կատարուեցաւ Թիւրքիոյ յաջորդական երեք կառավարութիւններուն կողմէ:

Բռնագրաւիչ Թիւրքիան 1932 թուականի Յուլիս 18-ին դարձաւ Ազգերու Լիգայի անդամ:

Կարինը (Էրզերում) կը հանդիսանայ Արեւմտեան Հայաստանի պաշտօնական մայրաքաղաքը, որ ճանչցուեր է դաշնակից ուժերուն կողմէ 1920 թ.-ին։

Սեւրի Պայմանագիրի 93-րդ յօդուածին հիման վրայ՝ փոքրամասնութիւններուն իրաւունքները ամբողջութեամբ կը ճանչցուին Արեւմտեան Հայաստանի Պետութեան կողմէ:

Input your search keywords and press Enter.