ԱՐԵՒՄՏԵԱՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆ — Արդէն կը մօտենանք Հայոց Սրբազան Տրնդէզ տօնին, որն ինչպէս միշտ տեղի կ՛ունենայ Հայկեան Սրբազան Տոմարին համաձայն, Հրոտէն ամսուայ Հրանտ օրը, որը գրիգորեան տոմարի փետրուարի 15-ին է:

Տրնդէզը Հայկական «Հայկեան» սրբազան ուսմունքի համաձայն, չորս սատար կամ օժանդակ տոներէն մեկն է, որը կը խորհրդանշէ բնութեան չորս տարրերէն մեկը՝ կրակը: Մեր նախնիներու իմաստութեան համաձայն, տրնդէզի կրակով մենք ձմռան կ՛օժանդակենք անցում կատարելու դէպի գարուն, այսինքն՝ հայկական Ամանոր-Զատիկ, որն Արեգ ամսուայ Արեգ օրն է (մարտի 21-ին):

Իսկ հայկական հոգեւոր աւանդութեան համաձայն, տրնդէզին երկինքն ու երկիրը կը համբուրուին իրարու հետ, ինչը համարուեր է սիրահարներու եւ նորապսակներու խորհրդանշական տոնը, զոր դարեր անց արեւմուտքը նոյն օրն անուանակոչեց վալենտինի տոն, այդպէս հայկականը մոռացութեան տալով:
Սովորութեան համաձայն, սկեսուրն իր նորահարսին ցոյց կուտայ կրակին եւ թռցնելով կրակին վրայով, զինք կը մաքրէ եւ կը պատրաստէ մայրության համար, իսկ սիրահարները իրարու հետ կրակին վրայով ցատկելով՝ կը սրբեն եւ կը սրբացնեն իրենց սէրը:

Իսկ ամենակարեւորն այն է, որ տրնդէզի տօնէն կը սկսի հայկական պահքը, որ պիտի տեւէ 36 օր եւ աւարտուի Ամանոր-Զատիկին՝ Արեգ ամսուայ Արեգ օրը (Մարտի 21-ին):
Սրբազան աւանդութեան համաձայն, պահքը սնունդի խիստ սահմանափակումն է, սովորաբար առաւօտէն առաւօտ պէտք է ուտել, կամ առաւօտեան եւ կէսօրէն ետք պէտք է սահմանափակ սնունդ ընդունիլ: Պահքի շրջաններուն գոնէ կը փորձենք հրաժարիլ կենդանական սնունդէն:

Պահքի շրջանի վերջին հինգ օրերը, որն Հայկական տոմարին համաձայն հաւելեաց օրեր են եւ խիստ կարեւոր՝ հոգեւոր անհատներու համար, պահքը կը խստանայ. միայն ջուր կամ առաւելագոյնս բանջարեղէնի հիւթ կ՛ընդունի որպէս սնունդ, որպէսզի մարմինն ու անոր զուգահեռ հոգին մաքրելով՝ պատրաստ ըլլայ դիմաւորելու Հայկական Ամանոր-Զատիկը:

Տրնդէզի խորհրդանշող գոյնը դեղինն է, իսկ սնունդը՝ զանազան միրգերու չիրերէն պատրաստուած ուտեստներ:

Հայկեան Սրբազան Ուսմունքին համաձայն, Տրնդէզի գլխաւոր հովանավորները Բարեփառ Միհրն ու Վիշապաքաղ Վահագն Դիցերն են, իսկ Մոգական աւանդութեամբ, տոնի սատար հովանաւորներէն են նաեւ Իմաստուն Տիր Դիցն ու Աստղիկ, Նանէ ու Սանդարամետ Դիցուհիները, որոնք Մոգերուն կ՛օժանդակեն Տրնդէզեան մոգական ծէսերուն ընթացքին:

Տոնի կրակը Քուրմերուն միջոցով կը բերուի Մեհեաններու վառուող Ատրուշանի անմար կրակէն, ուր Քուրմերուն միջոցով կը վառուի եւ ծէսերու արդիւնքով կրակը կը դառնայ մոգական: Տոնի աւարտին, մասնակիցները նոյն կրակէն կը տանին իրենց տուները, առաջ թոնիրը այդ կրակով կը վառէին, այսօր մոմերը:

Տրնդէզին նորածին Արեւը, որ ծներ է ձմեռային արեւադարձին՝ Մեհեկան ամսուայ Միհր օրը (Դեկ. 23-ին), արդեն 54 օրական է, եւ Տրնդէզի տոնին մենք հրավառութեամբ անոր կը սատարենք եւ կ՛օժանդակենք անցում կատարելու դէպի յաղթանակած գարուն, երբ Արեւը կը դառնայ 90 օրական, եւ օրը կը սկսի յաղթել եւ երկարիլ գիշերէն:
Տրնդէզն ու անոր յաջորդող պահքը ինքնամաքրման եւ նոր նպատակներուն պատրաստուելու լաւագոյն շրջանն է: Խորհեցէք անցեալ մէկ տարուն ձեր ըրածի ու չըրածի մասին, դասեր քաղեցէք, նոր նպատակներ սահմանեցէք ձեզի համար եւ ցատկելով Տրնդէզի սրբազան կրակին վրայով, մաքրուեցէք եւ այդպէս Ամանոր-Զատիկին յաղթական եղէք Արեւի հետ միասին դառնալով Արեւի համագործակից՝ Արեւորդի:

Տրնդէզէն Ամանոր-Զատիկ ինկած ժամանակահատուածը կը համարուի ինքնաճանաչման եւ ինքնակերտման շրջան եւ պատահական չէ, որ ճիշդ այդ շրջանին տեղակայուած է մեր Հայկեան «ԲԱԳԱՐ» արարչագործական տոներէն վերջինը, ՀԱՅ ՄԱՐԴՈՒ արարման տոնը՝ Հրոտից ամսուայ Վահագն օրը (Մարտի 12), որտեղ կրակի բոցէն կը ծնուի բոց մօրուքով (արական), հուր հերով՝ հրեղէն պսակով (իգական) եւ զոյգ արեգական աչքերով (լիարժէք մարդ) խարտեաշ պատանեկիկը:

Կանխաւ բոլորիդ կը շնորհաւորեմ սրբազան Տրնդէզի տոնին առթիւ եւ կը մաղթեմ յաղթական հոգեւոր ինքնաճանաչման եւ ինքնամաքրման շրջան, մինչեւ բոլորով կը տոնենք Հայկական Ամանորը՝ Արեգ ամսուայ Արեգ օրը (Մարտի 21):

? Տրնդէզ անուան ստուգաբանումը ԱՏՐ ԸՆԴ ԴԷԶ-ն է՝ կրակը դեզում: ԱՏՐ-ը մեր Հայեան Ուսմունքի համաձայն կրակի չորս տեսակներէն մէկն է: ԱՏՐ-ը երկնային եւ կայծակի կրակն է, որ կը տարծուէր երկինքի մէջ եւ չարքերուն կ՛ոչնչացնէր: Այդ տեղէն յառաջ կուգայ ԱՏՐուշան անուանումը…?

Քուրմ Յարութ Առաքելեան

Յ.Գ. Նշեմ, որ եկեղեցին եւ շատ ուրիշներ, Տրնդէզը կը սկսին Փետրուար 13-ի երեկոյեան, որովհետեւ անոնք կ՛առաջնորդուին ջհուդական լուսնային տոմարով, որտեղ օրը կը սկսի մայրամուտէն առաջ լուսնի յայտնուելու պահին, հետևաբար այդ պահը իրենց օրացոյցով արդէն Փետրուարի 14 է, իսկ մեր՝ Արեւորդիներուս համար օրը կը սկսի Արեւածագով, երբ լոյսը կը ծնուի:

Input your search keywords and press Enter.