Թիւրքիոյ նախագահ Ռեջեպ Թայիպ Էրդողանի գլխաւոր օգնականը նշեր է, որ Լոզանի պայմանագիրը, որով աւարտուեցաւ Օսմանեան կայսրութեան եւ դաշնակիցներուն միջեւ եղած հակամարտութիւնը եւ ստեղծեց ժամանակակից սահմանը Թիւրքիոյ եւ Յունաստանի միջեւ, «լրացեր է», Թիւրքիային թույլ տալով խլելու բնական պաշարներ, ներառեալ հիւսիսային Իրաքի մէջ գտնուողները։

Էրդողանի գաղտնիքներուն տիրապետող Մաքսութ Սերիմը 2013 թուականին գաղտնալսուած հեռախօսազրոյցի մը ընթացքին ընկերոջն ըսեր է, որ «սա այն տարին է, երբ Լոզանի պայմանագիրի ժամկէտը կը լրանայ, եւ Լոզանի պայմանագիրի յօդուածները կը կորսնցնեն իրենց ոյժը», եւ կը  պնդէ, որ Թիւրքիան կրնայ տիրանալ ստորգետնեայ հումքերուն, ներառեալ իր աւանդներուն’ Իրաքի հիւսիսին: Պայմանագիրը ստորագրուեր է Զուիցերիոյ մէջ 1923 թուականին եւ անոր համաձայն դրուեցան սահմանային գիծեր Թիւրքիոյ եւ Յունաստանի միջեւ:

«Nordic Monitor»-ին կողմէ ձեռք բերուած գաղտնալսումը գրանցուեր է 2013 թուականի Յունիս 5-ին, ժամը 19:24-ին, երբ թիւրք դատախազները կը հետաքննէին Սերիմի գործը՝ որպէս խարդախության ցանցի անդամ, ուր նաեւ ներգրաւուած էին պետական բարձրաստիճան պաշտօնեաներ, ներառեալ Էրդողանն ու անոր ընտանիքի անդամները: Դատարանը գաղտնալսման թոյլտւութիւնը տուեր է 2013 թուականի Մայիս 27-ին՝ թիւ 2012/656 քննութեան գործով:

Սերիմը տասնամեակներ շարունակ կը խօսէր Էրդողանին մօտիկ ընկեր Ահմէդ Էրգիւնին հետ, որ նաեւ Թիւրքիոյ Երիտասարդութեան եւ կրթութեան ծառայութեան հիմնադրամի (TÜRGEV) գլխաւոր խորհուրդի անդամն էր, կազմակերպութիւն մը, որուն համար Նախագահ Էրդողանի որդի Բիլալը կը ծառայէ որպէս գործադիր խորհուրդի անդամ: Քննչական գործով Էրգիւնը կը մեղադրուէր Բիլալի եւ պետական պաշտօնեաներու հետ համագործակցութեամբ կազմակերպուած յանցանք գործելու մէջ՝ կոչ ընելով կողմնակալ ըլլալու եւ ապօրինի ծրագիրներ գործարկելու: Էրգիւնի դէմ մեղադրանք ներկայացուեցաւ 2001 թուականին, դատավճիռ կայացած էր նմանատիպ մեղադրանքներով՝ քրէական գործողութեան համար, որոնք կը տարածուէին Էրդողանի գրասենեակին մէջ, երբ ան Կոստանդնուպոլսոյ (Ստամբուլի) քաղաքապետն էր:

Մաս մը գաղտնալսումէն, ուր Էրդողանի գաղտնիքներուն տիրապետող Մաքսութ Սերիմը կը նշէ, որ Լոզանի պայամանգիրի ժամկէտը  «լրացեր է»,

https://www.nordicmonitor.com/wp-content/uploads/2020/02/Maksur_Serim_questions_Lausenne_Treaty.pdf

Էրդողանի գլխաւոր օգնական Մաքսութ Սերիմի եւ անոր մերձաւոր  Ահմէտ Էրգիւնի զրոյցի ամբողջական գրուածքը.

https://www.nordicmonitor.com/wp-content/uploads/2020/02/Maksut_Serim_wiretap_record.pdf

Սերիմի եւ Էրդողանի միջեւ յարաբերութիւններու սկիզբը կարելի է համարել 1990-ականները, երբ Կոստանդնուպոլսոյ (Ստամբուլի) այն ժամանակուայ քաղաքապետ Էրդողանը բարեկամական յարաբերութիւններ սկսեցաւ Սերիմի հետ, որ կը հանդիսանար պետական վարկատու Vakıfbank մասնաճիւղի ղեկավարը։  Էրդողանը այդ դրամատան մէջ կը պահէր մօտ 30 քաղաքային ընկերութիւններու հաշիւները: 1997 թ.-ին դրամատան ղեկավարութեան կողմէ Սերիմը հեռացուեցաւ իր պաշտօնէն, երբ հետաքննութեամբ պարզուեցաւ, որ ան աշխատանքի ընդունուելու դիմեր էր կեղծուած վկայականով:

Սակայն, 2012 թուականի Նոյեմբերին, երբ Էրդողանն իշխանության եկաւ  իր նորաստեղծ Արդարութիւն եւ զարգացում կուսակցութեամբ, ան Սերիմին բերաւ կառավարութիւն եւ զայն նշանակեց որպէս վարչապետական յատուկ հայեցողական հիմնադրամի ղեկավար։ Էրդողանի նախագահութեան ընթացքին հայեցողական միջոցներուն ծախսերը կտրուկ աճեցան: 

Սերիմի անունն ի յայտ եկաւ նաեւ այն ժամանակ, երբ Արբիտրաժային դատարանի 2013 թուականի հաշուետւութեան  աուդիտորական եզրակացութիւնը պարզեց, թէ ան ինչպէս պետական հաստատութենէն աւելորդ գումարներ ստացեր է: Սերիմը պետական կառավարման ընկերութեան  խորհուրդի անդամ էր:

Յիշեցնենք, որ 1917թ.-ի Դեկտեմբեր 29-ին Արեւմտեան Հայաստանի Երզնկայ քաղաքին մէջ Թիւրքիոյ եւ Ռուսաստանի միջեւ կնքուած զինադադարէն յետոյ, Խորհրդային Ռուսաստանի Ժողկոմխորհին կողմէ ընդունուած «Թիւրքահայաստանի մասին» (Արեւմտեան Հայաստան) Դեկրետով ճանչցուեր է Թիւրքահայաստանի (Արեւմտեան Հայաստան) հայութեան ազատ ինքնորոշման իրաւունքը՝ ընդհուպ մինչեւ լիակատար անկախութիւն:

1920թ.-ի Յունուար 19-ին` Փարիզի Վեհաժողովին, Դաշնակից Տէրութիւններու Գերագոյն Խորհուրդին կողմէ դէ ֆակտօ (de facto) ճամչցուեցաւ Արեւմտեան Հայաստան պետութիւնն ու կառավարութիւնը’ նախագահ Պօղոս Նուբար Փաշայի գլծաւորութեամբ, իսկ 1920թ.-ի Մայիս 11-ին՝ Սան Ռեմոյի կոնֆերանսին դէ յուրէ (de jure) ճանչցուեցաւ որպէս անկախ եւ ինքնիշխան պետութիւն: 

Արեւմտեան Հայաստանը Առաջին աշխարհամարտին մարտնչող պետութիւններէն մէկն էր։ Ան 1916 թուականի Նոյեմբեր 15-ին Ֆրանսայի հետ ձևաւորելով Արեւելեան լէգիոնը՝ անոր ներգրաւեց հայ կամավորներ, այնուհետեւ 1919-ի Փետրուար 1-ին ձեւաւորուեցաւ Հայկական լէգիոնը՝ Կիլիկիոյ ապագայ հայկական ազգային բանակի կորիզը, Ֆրանսայի կողմէ սատարուած եւ ապա թողլքուած։

Թիւրքիան ճանչցաւ Արեւմտեան Հայաստանը` ստորագրելով Սեւրի պայմանագիրը (1920 թ. Օգոստոս 10), ապա բռնագրաւեց զայն:

1920թ.-ի նոյեմբեր 22-ին ԱՄՆ-ի նախագահ Վուդրօ Ուիլսոնի Իրաւարար վճիռով որոշուեցաւ հայ-թիւրքական սահմանը՝ Հայաստանի մէջ ներառնելով Բիթլիսի, Վանի, Էրզրումի եւ Տրապիզոնի նահանգները, բայց ան չէ ճանչցուած Ազգերու Լիգայի եւ ապա ՄԱԿ-ի կողմէ, քանի որ բռնագրաւուած է Թիւրքիոյ կողմէ:

Յիշեցնենք, որ 1894 թուականէն մինչեւ 1923 թուականը Արեւմտեան Հայաստանի գրաւեալ տարածքներուն հայ բնիկ բնակչութիւնը ենթարկուեր է ցեղասպանութեան, ինչը կատարուեր է Թիւրքիոյ յաջորդական երեք կառավարութիւններուն կողմէ:

Բռնագրաւող Թիւրքիան 1932 թուականի Յուլիս 18-ին դարձաւ Ազգերու լիգայի անդամ:

Կարինը (Էրզերում) կը հանդիսանայ Արեւմտեան Հայաստանի պաշտօնական մայրաքաղաքը, որ ճանչուեր է դաշնակից ուժերուն կողմէ 1920 թ.-ին։

Սեւրի պայմանագիրի 93-րդ յօդուածի հիման վրայ փոքրամասնութիւններու իրաւունքները ամբողջութեամբ կը ճանչցուին Արեւմտեան Հայաստանի Պետութեան կողմէ:

Input your search keywords and press Enter.