Սիյու-ներու յաղթանակը՝ Dakota Access գազատարին նկատմամբ

Այս իրաւական յաղթանակը Միացեալ Նահանգներուն մէջ նախադեպ պիտի դառնայ, եւ չի բացառուիր, որ երկրագունդի այլ երկիրներու համար ալ դառնայ: Քանի որ այն պայքարը, զոր կը մղեն բնիկները՝ ոչ միայն շրջակայ միջավայրի պաշտպանութեան խնդիրին կը վերաբերի, այլեւ ուժային պայքար է իրենց սեփական օրինականութեան օգտին` որպէսզի լսելի դառնան իրենք ինչպէս լիարժէք քաղաքացիներ:

Չորս տարի առաջ անոնց պայքարը շրջագայեցաւ ամբողջ աշխարհով: Դակոտա նահանգի Կանգուն Ժայռի (Standing Rock) Սիյու-ները (Sioux) ցոյց կ՛ընէին, որպէսզի կանխէին Dakota Access գազատարի 1800 կմ երկարութեամբ խողովակաշարը, որ պիտի անցնէր Միսուրիի ներքեւէն՝ իրենց արգելոց ճամբարի մօտակայքէն: Վտանգուած էին բնիկ ժոդովուրդներու միջազգային պայմանագիրներով հաստատուած իրաւունքները՝ իրենց հողն ունենալու, եւ իրենց հասանելիութեան՝ խմելու ջուրին:

Անոնք խորհրդանիշ դարձեր էին՝ վերածնելով մարտական աւանդոյթը որոշ բնիկ ցեղերու, ներառեալ Սիյուներու, եւ անոր նոր իմաստ տալով ելած էին բնապահպանութեան պայքարի՝ մտնելով համաշխարհային շրջանակէ ներս:

Անոնց հանդէպ բռնութիւններու ծանրութիւնը, անոնց ճամբարայնացումը, այլ ցեղերու հազարաւոր անդամներուն հետ մէկտեղումը՝ ստիպեցին վերդառանալու իրենց մարտական աւանդութիւններուն: Բայց անկէ ետք սկսեցաւ մէկ այլ պատերազմ՝ ոչ այնքան դիտարժան, եւ շատ աւելի դանդաղ, որն էր դատարաններու պատերազմը։

Մինչ 2016-ին Օբամայի վարչակազմը դադրեցուց այդ նախագիծը՝ սակայն յաջորդ տարի, Թրամփի երդմնակալութենէն երկու օր անց, հակառակ դաշնային դատաւորի կարծիքին՝ անոր վարչակազմը թուլատրեց այդ նախագիծը: Վեց ամիս անց աւարտին հասաւ խողովակաշարի շինարարութիւնը: Այդ ժամանակէն ի վեր՝ նաւթը կը հոսէր օրական 570,000 տակառ:

Սիյու-ները ներգարւուեցան օրինական պայքարի մէջ՝ ապացուցելու համար որ այս նախագիծը ապօրինի էր, եւ ան չէր յարգեր շրջակայ միջավայրի ուսումնասիրութիւններու եզրակացությունները։ Անոնք փորձագէտներուն կոչ կ՛ընէին տրամադրելու տեքնիկ նախագիծեր, որոնք կ՛ապացուցէին այս նախագիծի վտանգաւորութիւնը, եւ որ ընկերութեան կողմէ երաշխիքները կը բացակայէին:

Որովհետեւ իրաւաբանական մարմիններուն առջեւ բաւարար չեն բնապահպանական ճառերը, ոչ ալ մայր բնութեան մասին գեղեցիկ նախադասութիւնները, ոչ ալ լրատուամիջոցներուն աղմուկը, ոչ ալ միջնորդութեան դիմումները: Դուք պէտք է սորվիք խօսիլ հակառակորդի լեզուով, եւ յարձակիք անոր վրայ՝ անոր յատուկ դիրքերուն:

Անցեալ Չորեքշաբթի օր դաշնային դատաւոր մը ծանուցագիր տարածեր էր՝ կասկածի տակ առնելով այս գործունէութիւնը, ըսելով, որ ԱՄՆ-ի բանակային ինժիներները   Բնապահպանական քաղաքականութեան ազգային օրէնքը խախտեր են՝ ուսումնասիրութիւն մը կատարելով, որուն մէջ ներառնուած չեն Սիյու-ները, եւ գնահատելով, որ «չափազանց շատ հարցեր կը մնան անպատասխան»:

Ընկերութիւնը կրնայ լաւ իմանալ երկրի ողջ տնտեսութեան եւ էներգետիկ անվտանգութեան շրջափակման սպառնալիքը, ու պնդել, որ այս որոշումը «կը հակասէ տասնամեակներ շարունակ լայնօրէն ընդունուած կիրառութեան»։ Արտահոսքի յայտնաբերման համակարգի թուլութեան, անվտանգութեան միջոցառումներուն, եւ Հիւսիսային Դակոտայի կոշտ ձմեռներուն անտեսումը չէ խուսափած դաշնային դատաւորի ուշադրութենէն:

Առանց զինք ընդհատելու, ան առաջարկեց, որ եթէ այդպիսին է պատշաճ բնապահպանական ստուգատեսի արդիւնքը՝ ապա չափազանց վտանգաւոր է: Ան երկու կողմերուն թոյլ տուաւ այս կամ այն ձեւով մէկ ամիս վիճելու խողովակաշարի ժամանակաւոր փակման վերաբերեալ՝ մինչեւ վերջնական որոշում կայացնելը:

Ինչ կը վերաբերի պատուիրուած բնապահպանական ուսումնասիրութեան, ապա այն առնուազն մէկ տարի կը տեւէ: Սա կը նշանակէ, թէ յոյս ունի՝ որ վերջնական որոշումը կը կայանայ յառաջիկայ կառավարչութեան օրոք, եթէ Դոնալդ Թրամփը չվերընտրուի:

 Եթէ վերջնական արդիւնքը դեռ յայտնի չէ, բայց հաստատ է այն, որ Սիյու-ներուն տարած յաղթանակը օրինականութիւնն է: Սա նախադէպ պիտի ըլլայ Միացեալ Նահանգներուն համար՝ մի գուցէ նաեւ աշխարհի այլ վայրերուն համար: Քանի որ այն պայքարը, որ կը տանին բնիկները՝ ոչ միայն պատճառ կը հանդիսանայ շրջակայ միջավայրի պաշտպանութեան, այլեւ ուժային յարաբերութիւն կուտայ անոնց սեփականութան օրինականութեան, որով անոնք լսելի կը դառնան որպէս լիարժէք քաղաքացիներ, իմանալով իրենց ապրած տարածքները, ինչպէս փորձագէտները։

Սթենդ-ռոքի մէջ անոնց նիստերը եւ բռնաճնշումներու վայրագութիւնը՝ զիրենք դարձուցին աշխարհի բնիկ ժողովուրդներու պայքարի խորհրդանիշը:

Մենք ընդունեցինք գրուածը, կիսուեցանք եւ խրախուսեցինք: Այնուհետեւ այլ նորություններ եղան մեր լրատուական կայքին մէջ, եւ մենք այս իրադարձութիւնը տեղադրեր էինք մոռացութեան մատնուած հազարաւոր տեղեկատւութիւններու շարքին:

Այսօր անոնց յաղթանակը թոյլ կուտայ որ նիւթը կրկին երեւայ լրատուամիջոցներու վերնագիրներուն վրայ: Իսկ ի՞նչ կարելի է ըսել բոլոր անոնց համար, ովքեր լռութեան մէջ կը պայքարին՝ փարաւօնական նախագիծերէն խուսափելու համար, եւ ովքե՞ր պիտի ըլլան այն լրատուամիջոցները՝ որոնք առաջ կրնան տանիլ անոնց գործը: Միգուցէ ժամանակն է կեդրոնանալու այն մարդկանց վրայ՝ ովքեր դեռ յաղթական չեն եղած:

Անկասկած կայ նաեւ մէկ այլ դաս, որ  բոլոր ընթացիկ պայքարները պէտք է սորվիլ եւ տանիլ՝ կեանքի եւ ընկերային արդարութեան համար․ որովհետեւ հանրահաւաքներն ու ԶԼՄ-ներուն ոյժը բաւարար չեն: Հանրահաւաքները թոյլ կուտան վերականգնելու մեկուսացած քաղաքացիներու  ընդհանրական ոյժը, որպէսզի այլեւս մինակ չըլլան՝ ստեղծելով յղումներ եւ տեղեկատւութիւն փոխանակելով: Այս կապերը կը յարատեւեն նոյնիսկ պայքարի սահմաններէն յետոյ:

Լրատուամիջոցներուն հզօրութիւնը հնարաւոր կը դարձնէ ծանրակշռութիւն տալու ճանապարհի խոչընդոտներուն եւ արգելափակումներուն, եւ ճնշում գործադրելու պատկերին վրայ, անոնց՝ որոնց ուղղուած է հարցը: Բայց կայ վերջին տարր մը, առանց որուն այդ ջանքերը ծղօտի կրակ են․.ունակութիւն՝ հեռու տեսախցիկներէ եւ աղաղակող ճիչերէ, ներթափանցել առկայ համակարգէն ներս՝ յայտնաբերելու անոր թերութիւնները եւ կարողանալ թափահարել զայն ներսէն:

Ծանօթացէք հաստատութիւններուն, դատարաններուն, մեր կողմէ կասկածի տակ առնուած օրէնքներուն եւ լքեցէք այն ճամբարները՝ ուր մենք աշխարհակարգը կը վերափոխենք, առաւել խոնարհութեամբ՝ շէնքէն քանի մը քար պոկելու համար: Բայց երբեմն ծառային զգետնելու ժամանակ՝  ամբողջ շէնքը կը սկսի փլիլ:

Արեւմտեան Հայաստանի մէջ, 2000 կմ երկարութեամբ խողովակաշար մը (գազատար եւ նաւթատար) կը հատէ Հայակական տարածքը, որմէ 1000 կմ-ը կ՛անցնի Արեւմտեան Հայաստանի Պետութեան հողերէն:

Input your search keywords and press Enter.