Արեւմտեան Հայաստան — 1919 թ. Մայիսի 15-ին Ազգային պատուիրակութիւնը ՝ Արեւմտեան Հայաստանի առաջին կառավարութիւնը, որն ընտրուեր է Փարիզի Հայ ազգային կոնֆերանսի կողմէ, բաղկացած էր Նորին Մեծութիւն Պողոս Նուբար փաշայէն, պրոֆեսոր Ա.Տեր-Հակոբեանին կողմէ, բժիշկներ Հ. Նեւրուզէն եւ Կ. Փաստերմաճեանէն, Ա.Չոբանեանէն, Վ.Թեքեյանէն: Այն համատեղ պիտի աշխատէր ՀՀ պատուիրակութեան հետ, որը բաղկացած էր Մ. Ահարոնեաէն, Հ. Օհանջանեանէն եւ Մ.Բահաջանեանէն, վերջինիս հետ միասին կազմեր են Անբաժան (Միացեալ) Հայաստանի պատուիրակութիւնը, որու կարգախօսն էր «Անբաժան Հայաստան, ազատ, անկախ իր պատմական սահմաններուն»:

Արեւմտեան Հայաստանի վերաբերեալ պատմական եւ իրաւական յիշեցում `ցանկացած թիւրիմացութիւնէն խուսափելու համար

Հիշեցնենք, որ 1917թ. Դեկտեմբերի 29-ին Արեւմտեան Հայաստանի՝ Երզնկայի մէջ Թուրքիոյ եւ Ռուսաստանի միջեւ կնքուած զինադադարէն ետք, Խորհրդային Ռուսաստանի Ժողկոմխորհի կողմէ ընդունուած «Թուրքահայաստանի մասին» (Արեւմտեան Հայաստան) Դեկրետով ճանչցուած է Թուրքահայաստանի (Արեւմտեան Հայաստանի) հայութեան ազատ ինքնորոշման իրաւունքը՝ ընդհուպ մինչեւ լիակատար անկախութիւն:

1920թ. հունուարի 19-ին` Փարիզի Վեհաժողովի ժամանակ, Դաշնակից Տէրութիւններու Գերագոյն Խորհուրդի կողմէ դէ ֆակտո (de facto) ճանաչուեցաւ Արեւմտեան Հայաստանի պետութիւնը եւ կառավարութիւնը նախագահ Պողոս Նուբար Փաշայի գլխաւորութեամբ, իսկ 1920թ. մայիսի 11-ին՝ Սան Ռեմոյի կոնֆերանսի ժամանակ դէ իւրէ (de jure) ճանաչուեցաւ  որպէս անկախ եւ  ինքնիշխան պետութիւն: 

Արեւմտեան Հայաստանը Առաջին աշխարհամարտի մարտնչող պետութիւններէն մէկն է։ Այն 1916 թուականի նոյեմբերի 15-ին Ֆրանսիայի հետ ձեւաւորելով Արեւելեան լեգեոնը՝ ներգրաուելով հայ կամաւորներու, այնուհետեւ 1919-ի փետրուարի 1-ին ձեւաւորուեր է  Հայկական լեգեոնը ՝ Կիլիկիոյ մէջ ապագայ հայկական ազգային բանակի կորիզը՝ Ֆրանսիայի կողմէ սատարուած եւ ապա լքուած։

Թուրքիան ճանչցեր է Արեւմտեան Հայաստանը `ստորագրելով Սեւրի պայմանագիրը (1920 թ. Օգոստոսի 10), ապա բռնագրաուեր է այն:

1920թ. նոյեմբերի 22-ին ԱՄՆ նախագահ Վուդրո Վիլսոնի Իրավարար վճիռով որոշուեցաւ հայ-թուրքական սահմանը՝ ներառեալ Բիթլիսի, Վանի, Էրզրումի եւ Տրապիզոնի նահանգները, բայց չէ ճանաչուած Ազգերու լիգայի եւ ՄԱԿ-ի կողմէ, քանի որ այն բռնագրաուծ էր  Թուրքիոյ կողմէ:

Հիշեցնենք, որ 1894 թուականէն մինչեւ 1923 թուականը Արեւմտեան Հայաստանի գրաուեալ տարածքներուն հայ բնիկ բնակչութիւնը ենթարկուեր է ցեղասպանութեան, որը կատարուեր է Թուրքիոյ յաջորդական երեք կառավարութիւններու կողմէ:

Բռնազաւթիչ Թուրքիան 1932 թուականի հուլիսի 18-ին դարձաւ Ազգերու լիգայի անդամ:

Կարինը (Էրզերում) կը հանդիսանայ Արեւմտեան Հայաստանի պաշտոնական մայրաքաղաքը, որը ճանչցուած է դաշնակից ուժերու կողմէ 1920 թ.

Սեւրի պայմանագրի 93-րդ հոդուածի հիման վրայ փոքրամասնութիւններու իրաւունքները ամբողջութեամբ ճանաչուած են Արեւմտեան Հայաստանի Պետութեան կողմէ:

 

http://www.western-armenia.eu/news/Actualite/2020/Le_Centenaire_de_la_Conference_de_San_Remo-17.04.2020.pdf

http://www.western-armenia.eu/news/Actualite/2019/Pourquoi_le_Centenaire_du_Traite_de_Sevres.pdf

http://www.western-armenia.eu/news/Actualite/2019/Les_Conditions_de_Constitution_et_de_Reconnaissance_de_lArmenie_Occidentale.pdf

Input your search keywords and press Enter.