Արեւմտեան Հայաստան — Հուլիսի 22-ին Սուլթան Վահդեթինի նախագահութեամբ Սուլթնութեան խորհուրդը հանդիպեցաւ Յըլդըզի պալատին մէջ:

Սեւրի դաշնագիրը ընդունելու հիմնաւորումը, որուն կը մասնակցէին շուրջ 50 պետական ​​գործիչներ, հրամանատարներ եւ համայնքի անդամներ` Ստամպուլի (Կոստանդնուպոլիս) անկումը կանխելն ու աւելի ծանր հետեւանքներու կանխարգելումն էր։

Ըստ Դամաթ Ֆերիտի, «գոյութիւն ունենալու»  համար այլ լուծում չիկար քան Սեւրի դաշնագիրը ստորագրելը։ «Եթէ կան մարդիկ, ովքեր կը նախընտրեն ձեռնպահ մնալ, անոնք կստորագրեն արձանագրութիւն ՝ իրենց կարծիքը համառոտ բանաւոր կամ գրաւոր արտայայտելով », — ըսաւ ան:

Ըստ Հադի փաշայի, «աւելի լաւ է մեռնիլ» քան չստորագրել Սեւրի դաշնագիրը, այդ «ինքնասպանութիւն» է:  Ինքնասպանութիւնը նոյնպէս մեղք է:

Ելոյթներէն ետք Սուլթան Վահդեթինն ըսաւ. «Անոնք, ովքեր կընդունին, ոտքի կանգնեն, անոնք, ովքեր չեն ընդունիր, նստած մնան»: Բոլորը ոտքի կանգնեցին:

Միայն Թոփջու Ֆերիկի Ռիզա փաշան յայտարարեց, որ «ձեռնպահ կը մնայ», չնայած իր կայուն դիրքին:(Akşin,  ibid, p. 184-185)

Սեւրի դաշնագիրը ընդունուեցաւ Սուլթանութեան խորհուրդին հրաւիրուած 43 անձերէ 42-ի կողմէ, ներառեալ Սուլթան Վահդեթինը:

Հանդիպման նախօրէին ՝ Հուլիսի 21-ին, Բրիտանիայի խորհրդարանի Լ․Ջորջը յայտարարեց, որ «Թուրքիան այլեւս չիկայ ․.. »: (Akşin, ibid, p. 185)

Հադի փաշան, Ռիզա Թեւֆիկը եւ Ռաշադ Հալիսը կազմեցին օսմանեան պատուիրակութիւն՝ 1920-ի օգոստոսի 10-ին մեկնելու եւ ստորագրելու Փարիզի արուարձաններէն մէկի՝ Սեւրի, ճենապակեա գործարանի սալիկապատ սենյակին մէջ, բոլորին յայտնի Սեւրի պայմանագիրը Սուլթանի որոշմամբ: (Հոդուած 4. Անոր վեհափառութիւնը սուլթանը, որպէս գերագոյն խալիֆա, մահմեդական կրոնի պաշտպանն է):

Սահմանադրօրեն. Օսմանեան Սահմանադրութիւնը (խորհրդարանական միապետութիւն) ուժի մէջ էր մինչեւ 1921 թուականը, երբ այն փոխարինուեցաւ Անկարայի նոր հանրապետական ​​կառավարութեան կողմէ կազմուած նոր Սահմանադրութեամբ: Առաջին ժամանակաւոր Սահմանադրութիւնն այնուհետեւ ստեղծուեցաւ 1921 թուականի Հունուարի 20-ին օրէնքով: 1922-ի Հոկտեմբերի 30-ին սուլթանութիւնը վերացաւ:

Հատուած Օսմանեան Սահմանադրութիւնէն, Հոդուած 7․ 

Նորին Մեծութիւն Սուլթանը իր ինքնիշխան իրաւունքներէն կը համարէ հետեւեալները․ Ան կը նշանակէ եւ կազատէ նախարարներուն պաշտօնէն, կը փոխանցէ անոնց իր կարգադրութիւնները, կը ներկայացնէ գործառոյթներն ու կազմուածքները, ան միջոցներ կը տրամադրէ արտոնեալ մարզերու ղեկավարներուն` անոնց տրուած արտոնեալ պայմաններով որոշուած ​​ձեւերով. անոր պատկերը կը դրոշմեն արժոյթին, անոր անունը կարտասանեն մզկիթներուն մէջ հասարակական աղոթքի ժամանակ։ Ան պայմանագրեր կը կնքէ լիազորներու հետ, ան պատերազմ կը յայտարարէ, ան խաղաղութիւն կը հաստատէ, ան կը գլխաւորէ ցամաքային եւ ծովային բանակները, ան կը հրամայէ սկսիլ ռազմական շարժումներ։ Ան կը կիրառէ Շարիաթ (սուրբ օրէնքը) եւ օրէնքներու դրոյթները. Ան կը կազմէ վարչական եւ հասարակական կանոնակարգերը, ան կը դատապարտէ կամ կը մեղմացնէ հանցագործներու դատավճիռները, ան կը գումարէ Գլխաւոր ասամբլեա. կը լուծարէ  , եթէ անհրաժեշտ կը համարէ, պատգամաւորներու պալատը։

Հետեւաբար, խիստ սահմանադրական եւ իրաւական տեսակէտէն, դաշնագիրը ստորագրելու մասին սուլթանի որոշումը, համարժեք է Օսմանեան կայսրութեան եւ, հետեւաբար, նաեւ այսօրուայ Թուրքիոյ կողմէ Սեւրի դաշնագիրը վավերացնելուն: Այս որոշումը սրբազան է:

2020 թուականի հուլիսի 24-ին, որպէս Սուլթանութեան խորհուրդի կողմէ Սեւրի դաշնագիրը ստորագրելու որոշման հարիւրամեակի մէկ մասը, տեղի ունեցաւ առաջին կրոնական ծառայութիւնը՝ հազարաւոր հաւատացեալներու եւ նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի ներկայութեամբ Կոստանդնուպոլիսի Սուրբ Սոֆիայի տաճարին մէջ։

Արմենակ Աբրահամեան 

Արեւմտեան Հայաստանի Ազգային Խորհուրդի Նախագահ

 

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/67/L%C3%A9gislation_ottomane_ou_Recueil_des_Aristarchi-Bey_Gr%C3%A9goire_Tome5.pdf?uselang=fr

Input your search keywords and press Enter.