HAYABADUM 2018-02-03

Röportajın konuğu Özgürlük Savaşçısı Volodya Avedisyan
Programı hazırlayan Lilit Mkhitaryan

 

Sayın izleyirciler, merhabalar. Batı Ermenistan devlet televizyonu yayınında “Hayapatum” programıyla karşınızdayız.  Bu gün Artsax Savaşı’nın kahramanı, Kurtuluş Ordusu’nun kurucusu Leonid Azgaldyan hakkında konuşacağız. Bu konuyu Artsax Savaşı’nın özgürlük savaşçısı, yarbay Valodya Avetisyan ile ele alacağız.

-Merhaba sayın Avetisyan.

-Merhaba.

Bu son günlerde  Leonid Azgaldyan’ın 75. Doğum yılını kutladık.  Herkes onun vatan uğruna yaptığı işleri çok iyi biliyor. Bugün Azgaldyan fenomeni hakkında konuşmamızı istiyorum. Öncellikle ilk defa onunla nerede tanıştığınızdan  ve Kurtuluş Ordusu’na nasıl katıldığınızdan bahsedelim.

-Karabağ Savaşı başladığında biz zaten Eçmiyatzinliler olarak protestolara, protesto mitinglerine katılıyorduk. O zamanlar zaten bu konuyla ilgili endişelerimiz vardı. Bir arkadaşım vardı, kendisi Aşot Navasardyan’ın akrabasıydı. Daha sonra hangi askeri birime katılmamızı, ne şekilde savaşa katılabileceğimizi, savunma konsunda bir sorun olduğunda Vatanımız’ı nasıl savunacağımızı  düşünüyorduk. Arkadaşım sonra Leonid Azgaldyan adlı birinin var olduğunu söyledi. Kurtuluş Ordusu’nu kurmuş olan onun hakkında çok iyi şeyler söyledi. Arkadaşım, yakın gelecekte bir toplantı olacağını söyleyince, biz yaklaşık 25 kişiyle Yazarlar Birliği’nde görüşmeye gittik; düşüncelerini, yaklaşımlarını dinledik. Ben o görüşme sırasında onun nasıl iyi bir insan olduğunu, vatansever düşüncülerini ve yaklaşımlarını öğrendim. Özellikle o günlerde savaş vardı, özgürlük savaşçıları vardı. Onun yaklaşımları  çok hoşuma gitti, özellikle düzen konusundaki düşüncülerini çok beğendim. Ordumuza katılan her hangi bir kişi içki kullanmamalıydı, hepimiz Vatanımız’a, Devletimiz’e hizmet etmeliydik․ Yarın öbür gün Azerbaycan’la bir sorun  çıkabilirdi, yani kısaca savaşa hazırlanmalıydık. Hiç kimsenin Ermeni olana zarar verme hakkı yoktur gibi benzer çok şeyler söyledi. Biz özgürlük savaşçısıyız, şunu yapmalı, bunu yapmamalıyız. O andan itibaren zaten onu çok beğendim. Eçmiyazin’de yaklaşık 23-30 kişi topladık, komutanı da seçtik ve  Bürakan’a gittik. Orada oteller vardı, ama otellerde kalmadık, burada 1 ay  askeri eğitimden geçtik. O sıralarda Leonid yanımıza gelip gidiyordu. Kendisiyle bir çok toplantılar, konuşmalar, fikir  alışverişleri  gerçekleştirildi. Ben bu şekilde Kurtuluş Ordusu’na katıldım.

Sayın Avetisyan  birliğinizde kimler vardı? Artsax, Ermenistan ve Diasporadan  kimlerin adlarını verebilirsiniz?

– 1991 yılından itibaren, Kurtuluş Ordusu artık oluşturulmuş durmudaydı, biz o zamanlar Vardenis’teydik, Fransa’dan Hovsep Hovsepyan yanımıza geldi.  Daha sonra onun aracılığıyla Sargis Hatspanyan ile tanıştık, Artsax’a gittiğimizde ise aramıza  Diasporadan gelen 6-7 kişi daha katıldı. Onlar da  Leonid’in her şey Vatan için, her şey Vatan’ın kurtarılmasına dair düşüncülerini, yaklaşımlarını çok beğendiler, onların arasında Armenak Abrahamyan, Karo (maalesef, soyadını hatırlamıyorum), Jozef ve Vigen vardı. Bu kişilerinin hepsi Avrupa’dan gelmişti. Rusya’dan gelenler de vardı, eğer doğru hatırlıyorsam 1992’de Özgürlük  Ordusu,  Kurtuluş Ordusu adını aldı. Bu adamlar artık bizimle Artsax Savaşı’na katılıyordu,  Martakert  bölgesinin kurtuluşuna da katıldılar, nerede ne sorun olduysa komutanımızla o sorunu çözmeye çalışıtık. Sorunun çözülmesi için ne gerekiyorsa biz ona göre davranıyorduk. Eğer aylar boyunca evlerimize gitmememiz gerekiyorsa, gitmiyorduk. Bu konuda Leonid’in  ne gibi bir insan olduğu da çok önemliydi. O kendi örnek kişiliğiyle  insanları Vatanı’na hizmet ettirebildi. Ben hayatımda onun gibi çok az insan tanıdım.  Onun bütün düşüncüleri Vatan, Ermeni halkı, Devletimiz hakkındaydı. Kişisel bir şeyi yoktu.

Ben de tam bunu sormak istiyordum, Leonid  nasıl bir komutandı? birliğindeki insanlara nasıl davranıyordu? Leonid hakkında daha ayrıntılı şekilde konuşabilir misiniz ?

– En  önemlisi o çok dürüst bir insandı. Zaten çok titiz ve çok insani  biriydi. Şöyle söyleyebilirim; bazen birliğinin üyeleri ile ilgili bazı endişeler duyuyordu, ama bize hiç bir şey söylemiyordu, fakat biz bunu hissedebiliyorduk. O hiç bir zaman keskin kararlar almıyordu,  ne  yapıp-yapmaması gerektiğini hep kendi kendine düşünüyordu․ Օ her zaman yüreği sızlayan bir adamdı. Her hangi bir  askerine zarar gelmesini hiç istemiyordu. Gece-gündüz tatbikat yapıyorduk,  birliğindekilerden bazıları buna dayanamıyor, birlikten ayrılıyordu. Leonid   düşüncülerini defalarca “Kurbanların sayısı çok olmasın diye, askeri tatbikatlarda çok çalışmamız gerekiyordu” diyerek anlatıyordu. Bizim için şehit vermemesi çok önemliydi.  “Vatan uğruna hayatımı verebilirim” diye bir atasözü var. Fakat Leonid bunu kabul etmiyordu, bunun doğru olmadığını söylüyordu, herzaman, biz bu savaşı kazanmak ve savaşta  ölmemek için  elimizden geleni yapmalıyız diyordu. Komutan olarak, o her şeyi  kendi örneğiyle  gösteriyordu. O sadece konuşmuyordu, onun  yaptığı iş sözden farksızdı. Biz buna çok değer veriyorduk, yani biz komutanımıza, onun yaklaşmalarına ve düşüncülerine hep saygı gösteriyorduk. Onun gibileri çok az, ya da hiç yok, ben bugüne kadar onun gibi başka hiç bir insanı tanımadım.

Sayın Avetisyan siz onunla beraber hangi askeri hareketlere katıldınız? Bunlardan daha önemli olanı hangisiydi? Siz birlikte ne gibi başarılara ulaştınız? Biraz da bunlardan bahesedebilir misiniz?

– Operasyonlar vardı ki, ben bizzat onlara katıldım, Martakert bölgesinde azerbaycanlıların işgali altında olan  köyler vardı, bu köyler kurtarılmalıydı. Arkadi Ter-Tadevosyan o zamanlar bütün Artsax’da gerçekleştirilen askeri operasyonların komutanıydı.  Bize bu köylerin kurtarılmasına dair görevler verdi. Yani bu 6-7 köy kurtarılmalıydı. Sonra bunun olasılığını  sordu. Bu operasyona lakabı (Askolka) olan Aşot Ğulyan’ın   taburu da katılacaktı. Bir sorun yok dedik. Bir hafta istihbaratla uğraştık, köylerin yerlerini de, köylerin kurtuluşuna yönelik operasyonu da  araştırdık. Sayımız o kadar da çok değildi, çünkü bazıları buna hazır değildi. Şöyle söylebiliriz ki,  Ordumuz  birkaç kısma ayrılmıştı, bir kısmı askeri eğitim gerçekleştiriyordu, onlar daha savaşmaya hazır değildi. 80 kişiyle bir kanyonu kurtardık, bu kanyon kendi içinde 6-7 köyü barındırıyordu, eğer doğru hatırlıyorsam, onun 8 km uzunluğu vardı. Leonid Azgaldyan yaralılar, kurbalar olmadan köyün kurtarılmasına odaklandı. Endişesini görüyorduk, bütün opersyonlardan önce çok endişeli oluyordu.  Tanrıya çok şükür ki, onunla birlikte gerçekleştirdiğimiz bütün operasyonlarda kurbanlar ya da yaralılar olmadı. Marağa olayını anlatmak istiyorum: Aslıda,  Marağa’da azerbaycanlıların Soykırım yaptığını söyleyebiliriz. Rusların  yardımıyla azerbaycanlılar köyün bir kısmını işgal ettiler, onlar bütün yaşlı insanları öldürdüler, çoğunluğu işkenceyle öldürülmüştü. Martakert’ten  yardım için  bizi çağırdılar. Leonid’in komutası altında o köye gittik, 2 gün boyunca, çok şiddetli çatışmaların sonucunda biz Leninavan, Karmiravan ve başka köyleri kurtardık. Çatışmalar sırasında Leonid Azgaldyan yaralandı ondan başka 3 yaralımız daha vardı. Çok şükür, can kayıbı olmadan bu köyleri kurtardık. Ben 2 gün süren bu şiddetli çatışmalardan çok etkilendim. İnsanların durumu da çok kötüydü, bu insanlar işkencelere maruz kalmışlardı.

Sayın Avetisyan Leonid Azgaldyan’la ilgili, onun askeri operasyonlarıyla ilgili  enteresan bir hikaye anlatabilir misiniz?

-Genel olarak enteresan hikayeler çok vardı. Aramızda şakalar yapanlar, şakacılar çok vardı. Ama ben özellikle şunu anlatmak istiyorum. Bir gün çok enteresan bir şey oldu.  İstihbarat yapmak için İstisu’ya gidiyorduk, su içmek için bir yerde durduk, gökte kargalar uçuyordu, Leonid bize döndü ve şöyle dedi “Kardeşelerim hazır olun, bu sıradan bir işaret değil, bu kuşlar bize bir şey söylemeye çalışıyor, olaydan 1 saat sonra Azerbaycanlılar Ruslarla birlikte helikopterlerle bizi kuşattılar,  üç saat süren çatışmalar sonucunda bir kişi öldü, biri ise yaralandı. Onlar bizi kuşattılar, 3 saatlik çatışma oldu. O durumdan sanki hiç bir çıkış yok diye düşünüyorduk (2 helikopter, özel ekipler), ama Leonid’in komutasında bir çıkış yolu bulabildik.  Bu hikayede kuşun işareti çok enteresandı, sanki bize bir şey söylemeye çalıştı. Leonid de öyle dedi, yani hazırlanın, bir şey olabilir. Sonra sohbetler sırasında biliyor musunuz neyi düşünüyorduk- bu adam bunu nerden bilebildi, kuşun bize bir işaret verdiğini nerden anlayabildi. Benzer olaylar vardı, şimdi bütün hikayeleri hatırlayamam. O çatışmalarda biri öldü, biri de yaralandı, belki de bu yüzden bunu hep hatırlıyoruz.

Sayın Avetisyan kurbanlardan konuşmak isterim. Bu konuya Leonid nasıl yaklaşıyordu?

– Tabi ki, onun için bu konular çok zor konulardı. O, tabi ki hiç kimsenin ölümünü istemiyordu, o hayatından hiç korkmuyordu, onun için  ölüm ikinci hayat anlamına geliyordu, ama kurbanların olmaması için her şeyi  yaptı. Hep  “boşa kurban olmamalıyız” diyordu,  bunun bir yolu yoksa demek ki yoktur. Bu  doğal bir şey, kurbansız savaş olmuyor. Savaşta kurbanlar da oluyor. Bu konular onun için çok ağırdı. Vladimir Balayan’ın hayatını kaybettiğinden sonra, 1 hafta onunla hiç bir şey kouşamıyorduk. Ama savaş hakkında, gerçekleştirilmiş operasyonlar hakkında konuşabiliyorduk, bazı görevler veriyordu, kurbanlar konusunda ise çok üzülüyordu.

Benim için Leonid olağanüstü bir  insandı. Asker olarak, vatanı için o elinden geleni yapıyordu.

-Sizce bügünlerde  Leonid’in gerçekleştirdiklerine değer veriyorlar mı?

-Tabi ki, halk onu çok seviyor. Kim onun hakkında bir şey duyduysa, kim onu tanıyorsa kesinlikle ona saygı gösteriyor. Leonid hakkında öğrendiklerinde, onun gerçekleştirdiklerini dinleyince insanlar onu çok seviyorlar. Bazıları da onu tanımıyor, onun neler gerçekleştirdiğini bilmiyorlar, yetkililer ise gerektiği gibi değer vermiyor. Leonid’e gerektiği gibi değer veremezlar, çünkü onlar çok farklı insanlar, bugünkü yetkililer ve Leonid çok farklı insanlar, onlar adil insanları kabul etmiyorlar. Onlar arasındaki fark çok, yetkillilerin amacı başkadır, onlar daha çok zenginleşmek istiyorlar.

Gelecek nesillerin doğru yetiştirilmesi için, gerçek kahramanlarını tanımak için  Leonid fenomenindan daha sık konuşmak gerekmez mi?

-Kesinlikle evet, ben, arakadaşlarım, askeri yoldaşlarım, onu kim tanıyorsa, ve bir yerlerde konuşma oluyorsa, biz hep onun kahramanlıklarından bahsediyoruz, herkes ona hayran kaldıklarını söylüyor, onlardan çoğu Leoind’i görmedi, sadece onu duydular. Tabi ki onunla tanışmak  isterlerdi, bana hep onu tanıdığın, onun yanında olduğun için çok şanslı adamsın diyorlar. Onunla tanışmış, onunla birlikte savaş yolundan geçmiş olmaktan gurur duyuyorum. Hayatım boyunca ben hiç kimsenin askeri olmadım, ben hep vatanın askeri oldum, kimseye hizmet etmeyi hiç sevmiyorum, ama Leonid’in askeri olduğumu en büyük şerefle söyleyebilirim.

Hepimiz de biliyoruz ki şimdi biz savaş bölgede yaşıyoruz, her zaman burada savaş başlayabilir, bu durumlarda da Leonid gibilerin dünya gelebileceğine inanıyor musunuz?

-Tabi ki, Leonid’ler artık dünyaya geldiler, yeri geldiği için söyleyim, torunumun adı da Leonid.  Hep onlara tarih, medeniyet  hakkında dersler veriyoruz. Leonid’e benzetmeye çalışıyoruz, çünkü onların adlarını öylesine koymadık. Bir Ermeni’nin onun gerçekleştirdiklerine, kahramanlıklarına büyük değer verdiği zaman, tabi ki bazı insanlar onun gibi olmaya çalışıyorlar.

Düşman Leonid hakkında ne düşünüyordu,  benzer hikayeler var mı? Bununla ilgili bir bilginiz var mı?

-Özel hikayeler bilmiyorum. Düşman ne kadar da düşman olsa, güçlü insanlara hep saygı göstermiştir. Sonuçta  düşman da bir insan, onlar da Leonid’in ne  kadar düşünceli, iyi, vatansever bir insan olduğunu biliyorlardı. Ona saygı gösteriyorlardı.

Sayın Avetisyan Leonid’in fenomeni neydi?

-Ben galiba bunu anlatamam. Bence Tanrı Leonid’i tam da bu durum, bu zaman için yarattı. Herkes onun bir bilim insanı olduğunu da biliyor. Ama savaş zamanlarında, savaşa katılması önemliydi. Savaşı kazanmak için bu çok önemliydi. Belki de fenomen buydu.

Sayın Avetisyan  hoş bir sohbet için teşekkür ediyorum.

-Davet için ben de teşekkür ederim.

Sevgili izleyiciler bugün için bu kadar. Hoşçakalın.

Input your search keywords and press Enter.