Հայերու դէմ իրականացուած ցեղասպանութեան ժամանակագրութիւն

  • by Western Armenia, May 02, 2024 in Արմէնոսիդ
49 դիտում

1918թ. Մարտ

03 Մարտ Ռուսաստանի նորաստեղծ բոլշեւիկեան կառավարութիւնը Բրեստ-Լիտովսկին մէջ դաշինք կնքեց յակաանտանտեան պետութիւններու՝ Գերմանիոյ, Ավստրո-Հունգարիոյ, Բուլղարիոյ եւ Թիւրքիոյ հետ, որով փաստօրէն նա դուրս եկաւ Անտանտէն եւ մերձեցաւ իր նախկին յակառակորդներու հետ: Կնքելով այս պայմանագիրը` կողմերը համաձայնութեան եկան այն հարցին շուրջ, որ այսուհետ անոնց միջեւ կը դադարեցուեն պատերազմական գործողութիւնները, եւ Ռուսաստանը կ՚ապահովէ իր զորքերու դուրս բերումը Արեւմտեան Հայաստանէն, մասնաւորապէս` Կարսի, Արդահանի եւ Բաթումի մարզերէն: 

Այս պայմանագիրը 1917-ի 08 Նոյեմբեր  բոլշեւիկներու կողմէն ընդունած «Խաղաղութեան մասին» դեկրետի տրամաբանական շարունակութիւնն էր: Բրեստ-Լիտովսկի պայմանագիրը որու կողմ չեն հանդիսանար Արեւմտեան Հայաստանի հայերը ծանր վիճակի մեջ դրեց կովկասեան ճակատի շրջանները ապրող հայ ազգաբնակչութեանը: Այն փաստորեն կ՚ուզէր շրջանցիլ 1917-ի 29 Դեկտեմբեր բոլշեւիկներու ընդունած «Արեւմտեան Հայաստանի հողերու ազատ ինքնորոշման իրաւունքի պաշտպանութեան մասին» որոշումը եւ փոխարէն ընդունեց նոյն այդ հողերը Թիւրքիոն վերադարձնելու մասին վճիռ: 

Ամիսներ անց` 20 Սեպտեմբեր Ռուսաստանի կառավարութիւնը արտգործնախարար Չիչերինի ստորագրած նոտայով չեղեալ յայտարարեց ըստ Բրեստ-Լիտովսկին պայմանագիրին Թիւրքիային կովկասեան տարածքներու զիջումը: 

Եւ, այնուամէնայնիւ, բրեստեան թեկուզեւ ժամանակաւոր բնոյթ կրող պայմանագիրով անհնար դարձաւ նորաստեղծ Կովկասեան Հայկական Հանրապետութեանը Արեւմտեան Հայաստանի այն տարածքներու վերադարձը, որտեղ ատկէ քանի մը ամիս առաջ ռուսական բանակն էր կանգնած, եւ որոնք կրնային Ռուսաստանի կողմէն կնքուած «Թիւրքահայաստանի մասին» դեկրետով Արեւմտեան Հայաստանի Հանրապետութեան հաստատման պահին անոր ծանրակշիռ բաղկացուցիչ մասը դառնալ: Բրեստեան հաշտութիւնը լաւ հնարաւորութիւններ կը ստեղծէր նուաճողական նկրտումներ ունեցող թիւրքական կողմին համար: Օգտուելով ստեղծուած իրավիճակէն եւ խախտելով 1917-ի 05 Դեկտեմբեր կնքած Երզնկային զինանադադարը` թիւրքական բանակն անցաւ հարձակման եւ շնորհիվ գերակշռող ոյժերու իրար հետեւէն գրաւեց Երզնկան, Կարինը, Սարիղամիշը, Կարսը, իսկ 15 Մայիս նաեւ Ալեքսանդրապոլը: Արեւելեան Հայաստանին վրայ կախուեցաւ ըլլալ-չըլլալու հարցը: