Հայերու դէմ իրականացուած ցեղասպանութեան ժամանակագրութիւն

  • by Western Armenia, April 12, 2024 in Արմէնոսիդ
46 դիտում

1912-1913թթ.

Բալկանեան պատերազմները եւ հայերը

Երիտթիւրքերու տիրապետութիւնը գրեթէ էական փոփոխութիւն մը չմտուց բնիկներու, այդ թիվը` արեւմտահայութեան դրութեան մէջ: Ընդյակառակը՝ վատթարացուց այն:1912-1913 թթ. Բալկանեան պատերազմներուն Օսմանեան Թիւրքիոյ կրած պարտութիւնը քաղաքական աշխուժութիւն կ՚առաջացնէ հայերու շրջանը: Ելնելով ստեղծուած բարենպաստ իրավիճակէն՝ հայերը կ՚որոշեն մեծ տերութիւններու ուշադրութիւնը յրաւիրիլ հայկական վիլայեթներու մէջ բարենորոգումներ իրականացնելու վրայ: 1912թ. 02 հոկտեմբերի կաթողիկոս Գեւորգ V-ը պաշտօնապէս կը դիմէ Կովկասի փոխարքա Ի. Վորոնցով-Դաշկովին՝ խնդրելով հարց բարձրցնիլ ցարին առջեւ Բեռլինին 61-րդ յօդուածը իրականացնելու համար: Մէկ ամիս անց կաթողիկոսը եգիպտահայ նշանաւոր քաղաքական եւ հասարակական գործիչ Պօղոս Նուպար փաշային կը լիազորէ մեծ տերութիւններուն ներկայացնիլ հայկական բարենորոգումներու խնդիրը:

Հայկական հարցի վերաբացումէն անհանգստացած՝ թիւրքական կառավարութիւնը կը կազմէ բարենորոգումներու ծրագիր մը: Ատորով կը նախատեսուէր բարենորոգումներ կատարիլ հայկական վեց վիլայեթներէն (Վան, Բիթլիս, Տիգրանակերտ, Տրապիզոն, Կարին  եւ Սեբաստիա) միայն չորսին մէջ:

Իրենց հերթին Արեւմտեան Հայաստանի հայերը  կը կազմեն բարենորոգումներու իրականացման սեփական ծրագիրը: Այն կը նախատեսէր վեց վիլայեթները միաւորիլ մէկ երկրամասին մէջ, որը պետք է գլխաւորէր գերագոյն կոմիսարը կամ գեներալ-նահանգապետը:

Հայկական բարենորոգումներու իրականացման վերայսկողութիւնը կըդրուէր մեծ տերութիւններու վրայ: Ռուսաստանը պետք է հետեւէր ատոնց իրագործմանը: