Հայերու դէմ իրականացուած ցեղասպանութեան ժամանակագրութիւն

  • by Western Armenia, April 16, 2024 in Արմէնոսիդ
47 դիտում

15 ապրիլի -16 մայիսի

Վանի ջարդերը եւ հերոսամարտը

 Վանի ինքնապաշտպանութիւնը հայ ժողովուրդի ազգային-ազատագրական պայքարի փառաւոր էջերէն է: Այն տասնեակ հազարաւոր հայերու հնարավորութիւն տուաւ փրկուելու անխուսափելի բնաջնջումէն` բացառիկ օրինակ ծառայելով այլ շրջաններու հայութեան համար: 1915 թ. սկզբին Արեւմտեան Հայաստանի վիլայեթներու մէջ բռնկուած կոտորածներու ալիքը կը հասնի  Վանի նահանգ: Կովկասեան ճակատին վրայ պարտութիւն կրած թիւրքական զորքերը (թվով շուրջ 12,000), անոնց միացած քրդական անկանօն ջոկատներն ու չերքեզական հեծելազորը Վանի նորանշանակ կուսակալ Ջևդեթ պէյի հրամանատարութեամթ կը սկսեն նահանգին հայ բնակչութեան կոտորածները, թալանն ու ավերածութիւնները: Շարք մը գավ գաւառներու մէջ (Շատախ, Հայոց ձոր, Արճեշ, Թիմար, Ալջավազ և այլն) հայերը կը դիմեն ինքնապաշտպանութեան` համառ մարտեր մղելով թշնամու դէմ: Երկարատեւ ու համառ դիմադրութիւն կը ծաւալուի նահանգին կենդրօն Վան քաղաքին մէջ, որտեղ բնակուող շուրջ 23 հազար հայերուն կը միանան նաեւ շրջակայ գիւղերէն փախած հազարաւոր հայեր: Հիմնական մարտերը կը ծաւալուին քաղաքին երկու հայաբնակ յատուածներու մէջ` Այգեստան եւ Քաղաքամեջ։ 07 Ապրիլ թիւրքերու ձեռնարկած առաջին գրոհը յաջողութեամբ հետ կը մղուի. հայերը կը հրդեհեն Վանին մէջ թիւրքական զորքի կարեւոր ամրութիւններն ու կեդրոնները: Յաշուի առնելով թիւրքերու թուական գերակշռութիւնը` Այգեստանին զինւորական խորհուրդն կ՚ընտրէ պաշտպանական մարտավարութիւն։: Ապրիլի վերջին թիւրքերն կ՚անցնին լայն հարձակման: Կը ռմբակոծուին Այգեստանի ռազմական դիրքերը, դպրոցներն ու եկեղեցիները: Մէկ օրուա ընթացքը թիւրքերն կ՚օգտագործեն 400 ռումբ: Վանի տարբեր յատուածները փոփոխակի յաջողութիւններով կատաղի մարտեր կ՚ընթանան, որոնց ակտիվ մասնակցութիւնն կ՚ունենան բազմաթիվ հայ պատանիներ, կանայք ու աղջիկներ: Ապրիլի վերջին կը նկատուի ռազմամթերքի ու սնունդի խիստ պակաս: Քաղաքի պաշտպանները քանի մը անգամ սուրհանդակներ կ՚ուղարկեն ռուսական բանակ` օգնութեան խնդրանքով: Թիւրքական անընդմէջ հարձակումները կը զիւգորդուին քաղաքի շրջակայ գիւղերու հայութեան զանգուածային կոտորածներով, որոնց զոհ կը դառնայ շուրջ 24,000 մարդ, կը թալանուի եւ կը հրդեհուի աւելի քան 100 հայկական գիւղ: