Հայերու դէմ իրականացուած ցեղասպանութեան ժամանակագրութիւն

  • by Western Armenia, April 17, 2024 in Արմէնոսիդ
50 դիտում

1915 թուական՝ 22-25 Մայիս

Պոլսին Նուրը Օսմանիե կենդրոնին մէջ բացուեցաւ Երիտթիւրքերու «յատուկ կազմակերպութեան» խառը ժողովը, որուն Թալեաթ ներկայացուց հայերու տեղահանութեան ձեւի եւ ընթացքին, հայերու կողմէն լքուելիք գոյքին տնօրինման, հայերու գիւղերու, տուներու վերաբնակեցման մասին ընդարձակ ծրագիր: Ժողովը, աւարտելով իր նիստերը, որոշում կայացուց ամբողջապէս իրագործիլ հայերու տեղահանութեան եւ ջարդերու երիտթիւրքական ծրագիրը:

Դաշնակից պետութիւններու բողոքին նոտան Դաշնակից պետութիւնները չէին կրնայ անտարբեր մնալ այն ամէնին նկատմամբ, ինչ տեղի կ՚ունենար բռնազաւթուած Արեւմտեան Հայաստանին մէջ, եւ բողոքին նոտա յղեցին թիւրքական կառավարութեանը` մեղադրելով անիր հայերու զանգուածային կոտորածներ իրականացնելու մէջ: 1915թ. 24 Մայիս  Լոնդոնին, Փարիզին եւ Պետրոգրադին մէջ միաժամանակ հրապարակուեցաւ Անգլիոյ, Ֆրանսիոյ եւ Ռուսաստանի կառավարութիւններու համատեղ պաշտօնական յայտարարութիւնը` Հայաստանին մէջ հայերու կոտորածներու եւ թիւրքական կառավարութեան անդամներու անձնական պատասխանատւութեան մասին: Հոն, մասնաւորապէս, կ՚ասուէր. 

«Այս ամբողջ ամսուա ընթացքը Հայաստանին մէջ թիւրքերու եւ քրդերու կողմէն տեղի կ՚ունենայ հայերու կոտորած օսմանեան իշխանութիւններու ակնյայտ թողտւութեամբ, իսկ երբեմն ալ` ուղղակի աջակցութեամբ: Ապրիլին կէսը հայերու ջարդեր են տեղի ունեցած Էրզրումին, Բիթլիսին, Մուշին, Սասունին, Զէյթունին եւ ամբողջ Կիլիկիոյ մէջ: Վանի շրջակայքը գլխովին կոտորուած են հարիւրաւոր գիւղերու բնակիչներ, բուն Վանին մէջ հայկական թաղամասը պաշարած են քիւրդերը: Միեւնոյն ժամանակ Կոնստանդնուպոլսին թիւրքական կառավարութիւնը կը ձերբակալէ անասելի հալածանքներու կ՚ենթարկէ հայկական խաղաղ բնակչութըանը»: 

Անգլո-ֆրանս-ռուսական համատեղ յայտարարութիւնը վերին աստիճանի կարեւոր, XX դարը ընդունուած առաջին պաշտօնական փաստաթուղթն էր, որը մէկ այլ կառավարութեանը եւ անոր անդամներուն հավաքականօրէն եւ անձնապէս պատասխանատու կը համարէ անոնց կատարած հանցանքներու եւ ոճրագործութիւններու համար: