«Հայերու հանդէպ արածը եթէ ցեղը սպանիլ չէ, ապա ի՞նչ է»․ Նեւզաթ Օնարան

  • by Western Armenia, May 31, 2024 in Արմէնոսիդ
52 դիտում

Western Armenia TV-ին ներկայացնում  է թիւրք լրագրող-գրող, վերլուծաբան Նեւզաթ Օնարանի՝ թիւրքերէն եւ քրդերէն լոյս տեսնող երկլեզու «Dilop» գեղարուեստական ամսագրին մէջ հրապարակուած «Համիդիեէն 24 Ապրիլ» խորագրով յօդուածեն յատուած մը ,որտեղ  Օնարան կարճ եւ ամփոփ անդրադարձ է կատարած թիւրք սուլթան Աբդուլ Յամիդ 2-րդի ժամանակաշրջանէն մինչեւ 1915թ․ Հայերու դէմ իրականացուած  ցեղասպանութեան ընթացքը հայերու նկատմամբ իրականացուած ցեղասպանական քաղաքականութեանը եւ գործողութիւններուն։

Իթթիհաթականները՝ Աբդուլ Յամիդի ճանապարհաւ․

«Միութիւն եւ առաջադիմութիւն» կուսակցութիւնը (երիտթուրքեր) հայ հեղափոխականներու հետ միասին կ՚ընդդիմանար Աբդուլ Յամիդին բռնակալութեան։ «Միութեան եւ առաջադիմութեան» կոմիտէն, որը 1913թ. յունուարին հեղաշրջման արդիւնքը հեռցաւ իր հեղափոխական գիծէն՝ որպէս իշխանութեան միակ կուսակցութիւն, ըլլալու է Աբդուլ Յամիդի՝ Արեւմտեան Հայաստանը իսլամացնելու նպատակաւ հայերուն (եւ քրիստոնեաներուն) վերացնելու քաղաքականութեան հետեւորդը։

Ըստ Թարըք Զաֆեր Թունայայի, Միութիւն եւ առաջադիմութեան կոմիտէն «թրքացուցած» է իր ծրագիրը 1911 թուականէ եւ մեծ վեզիր  Մահմութ Շևքեթի սպանութենէ ետք (12.6.1913թ.), «անոր գաղափարախօսութիւնը, որը ան օսմանիզմէն տեղափոխած է թիւրքիզմ, եզակի է եւ դարձած է պաշտօնական։

Հայերը թիրախ են դարձած 1914թ. 02 Օգոստոսէն երբ ստորագրուեցաւ գերմանա-թիւրքական դաշինքին պայմանագիրը։

Ես կամփոփեմ 1914-ի Օգոստոսէն մինչեւ 1915-ի 24 Ապրիլ  ընկած ժամանակայատուածը.

1. Զորահաւաքի հռչակումով 05 Օգոստոսին զինւորական ծառայութեան են զորակոչուած մինչեւ 45 տարեկան բոլոր հայ տղամարդիկ, ինչպէս բոլոր ազգերու օսմանցիները։

2. 1914-ի 06 Սեպտեմբերին գաղտնաբառով սկսան յսկիլ հայ ազգի առաջնորդական կարողութիւններ ունեցողներուն։

3. 1914ի  Սեպտեմբերէն նամակագրութեան լեզուին մէջ թշնամիին  թեման հայերն էին։

4. Վեց ամսէն ետք՝ 1915ի 28 Փետրվար նախարար Թալեաթի պաշտօնական յայտարարութիւնը՝ «Հայերը ներքին թշնամիներ են»։

5. 11 Նոյեմբեր պատերազմին մէջ մտած Օսմանեան կայսրութիւնը 1915ի 04 Յունուար 4-ին Սարիղամիշին մէջ  պարտութիւն կրեց Ռուսաստանէն։

6. Նոյեմբերին Բիթլիսի, Էրզրումի եւ Վանի նահանգապետերու՝ նախարար Թալեաթին հետ նամակագրութեան մէջ համաձայնութիւն ձեռք բերուեցաւ «հայերու հետ անելիքներու» շուրջ։

7. Էրզրումի նահանգապետի 1914ի 01 Դեկտեմբեր 1-ի գաղտնագիրէն կը տեղեկանանք, որ «Հայկական յեղափոխութիւնը կանխելու» նպատակաւ Միութեան եւ առաջադիմութեան գլխաւոր կոմիտէի ընդունած որոշումը փոխանցուած է Վան եւ Բիթլիս. հայերն իրենց հողերէն արտաքսուելու են։

8. Հայ զինւորները զինաթափուած են 1915ի 25 Փետրուարի։ 

9. 1915ի 04 Մարտէն ժամանակաւոր օրէնքով ստեղծուեցան բանտարկեալներէն կազմուած աւազակախումբեր եւ ուղարկուեցան ռազմաճակատ։ Վեց տարի անց այս բանտարկեալներուն ներում շնորհուեցաւ Թիւրքիոյ Ազգային մեծ ժողովի օրէնքով։

10. 19 Ապրիլ Էրզրումի նահանգապետ Թահսին [Ուզեր] ուսումնասիրեց Վանի եւ Բիթլիսի նահանգապետարաններէն իր ստացած տեղեկութիւնները. Վանին մէջ սկսուած է հայկական յեղափոխութիւնը։ Հայկական հարցը պետք է լուծուի.

11. 16/17-ի Մայիս ռուսական օկուպացիայէն առաջ Վանէն, Կեսարիայէն, Դիարբեքիրէն, Էլազըղէն (Խարբերդ), Մարաշէն, Ադանայէն, Էսքիշեհիրէն, Ուրֆայէն, Սամսունէն եւ Էդիրնեէն եկող յաղորդումներէն կը հասկցուի, որ պետութիւնը դաշտին վրայ լիակատար գերակայութիւն է ունեցած։

12. Վանի 3-րդ բանակի տուեալներով՝ կայ ռազմական ոյժ՝ քաղաքին մէջ շրջափակուած հայերուն վերացնելու համար։ Ռուսաստանը գրաւեց Վանը 19 Մայիսի, իթթիհաթական ​​կառավարութիւնը, յաղթանակ ակնկալելով, ռուսական օկուպացիայէն ետք կեդրոնացաւ «ներքին թշնամիին» վրայ։

Օսմանեան ոչ մի փաստաթուղթին մէջ չի խոսուէր այն տարածքէն, որը կը գտնուէր հայ ապստամբներու (ինքնապաշտպանական ջոկատներ) վերայսկողութեան տակ, եւ որտեղ պետական ​​իշխանութիւնը չէր կրնար մտնիլ. Պետութիւնն ամէնուր կը գերիշխէ։