Արեւմտեան Հայաստանի հայերուն հարցին շուրջ

  • by Western Armenia, November 29, 2023 in Պատմութիւն
99 դիտում

Բոլշեւիկեան առաջնորդները համաշխարհային յեղափոխութեան իրականացման ճանապարհին կարեւոր նշանակութիւն կու տային Արեւելքի մահմեդական ժողովուրդներուն՝ առաջին հերթին նկատի ունենալով թուրքերուն:

1917թ. վերջին թուրքական բանակը Միջագետք կը կռուեր Մեծ Բրիտանիոյ դէմ, ու չնայած անգլիացիներու յաջողություններուն, բոլշեւիկներուն համար թուրքերը համաշխարհային կայսերապաշտութեան դէմ պայքարող առաջամարտիկներ էին։ Թուրքական իշխանութիւնները  լավ կը հասկընայի, թէ ինչ օգուտ կրնան  քաղիլ բոլշեւիկներու բարյացակամ վերաբերմունքէն եւ հաճոյքով կը համագործակցեին անոնց  հետ։

Թուրքական իշխանութիւններու հանդեպ դրական վերաբերմունքը բոլշեւիկները բացայայտ ցուցաբերեր էին դեռեւս մինչեւ յեղափոխութիւնը։ 

1917թ. ամռանը, երբ Ռուսաստանի Ժամանակաւոր կառավարութեան որոշումով կը ստեղծուի Արեւմտեան Հայաստանի ինքնավարութիւնը մինչեւ անկախութիւն եւ տասնեակ հազարաւոր հայ գաղթականներ կը վերադառնան իրենց հայրենի օջախները, Լենինը խիստ բացասաբար կը ւնահատեր Կերենսկու կառավարութեան այս գործելակերպը։ 

«Մենք պարտաւոր ենք անմիջապէս գոհացնիլ ուկրաինացիներուն ու ֆիններուն, ապահուիլ անոնց եւ Ռուսաստանի բոլոր օտար ցեղերուն կատարեալ ազատութիւն, մինչեւ անջատուելու իրաւունքը։ Նոյնը պետք է գործադրենք ամբողջ Հայաստանի վերաբերմամբ, պարտաւոր ենք զորքերը հեռացնիլ Հայաստանէն եւ մեր կողմէն գրաւած թուրքական հողերէն»,- կը գրէ Լենինը եւ կը պարզաբանէ. - «Եթէ վաղը Խորհուրդները ձեռք առնին իշխանութիւնը, մենք կըսենք՝ դո՛ւրս հանեցեք զորքերը Հայաստանէն, այլապէս կըլլա խաբեութիւն»։ Այն օրերուն բոլորը՝ թէ՛ հայ հասարակական-քաղաքական ուժերը, թէ՛՛ անգամ ռուսական իշխանութեան վերնախավը հիանալի կը հասկընային, որ ռուսական բանակի դուրսբերումը Արեւմտեան Հայաստանէն նշանակելու էր հայ ժողովուրդին նոր ցեղասպանութիւն կամ բռնագաղթ։

Սիմոն Վրացեանը կը նշեր, որ բոլշեւիկները, յատկապէս՝ Լենինը, մեծ նշանակութիւն կու տային  համաշխարհային յեղափոխութեան պայքարին արեւելեան ժողովուրդներու մասնակցութեանը. աւելին՝ մահմեդականները վճռական դերակատարութիւն պետք է ունենային այդ պայքարին մէջ։

1917թ. Դեկտեմբերին` դիմելով Մերձվոլգայի, Ղրիմի, Անդրկովկասի թաթարներուն, Սիբիրի եւ Թուրքեստանի ղրղզներուն ու սարթերուն (մինչեւ 1917թ. անանկ կը կոչեին ուզբեկներուն եւ հարթավայրային տաջիկներուն), չեչեններուն եւ Կովկասի լեռնականներուն, բոլշեւիկները կը յաւաստացնեին, թէ այսուհետեւ անոնք կրնան ազատորեն դաւանիլ իրենց կրօնը ու կազմակերպիլ ազգային կեանքը։

Իշխանութիւնը վերցնելէն  անմիջապէս ետք բոլշեւիկները հրապարակեր էին Ցարական Ռուսաստանի գաղտնի համաձայնագիրները, որոնց թիւ՝ Սայքս-Պիկոյի համաձայնագիրն էր, որով Անտանտի պետութիւնները պատերազմէն ետք բաժնելու էին Օսմանեան Կայսրութիւնը։ Լենինը թուրքերուն կը խօստանար, որ բոլշեւիկեան կառավարութիւնը կը յրաժարուի նախկին իշխանութեան բոլոր պահանջներէն։

«Մենք կը յայտնենք, թէ գահընկեց ցարի գաղտնի պայմանագիրները Կ.Պոլիսը հափշտակելու մասին, վաւերացուած պաշտօնանկ եղած Կերենսկիէն, ներկայիս պատառոտուած են ու ոչնչացուած: Ռուսական հանրապետութիւնը եւ ժողովրդական կոմիսարներու խորհուրդը դեմ են ուրիշին հողերը հափշտակելուն. Կ. Պոլիսը պետք է մնա մահմեդականներուն ձեռքը:

Մենք կը յայտնենք, թէ Պարսկաստանը բաժնելու պայմանագիրը պատռտուած է ու ոչնչացուած: Հէնց որ դադարեն պատերազմական գործողութիւնները, զորքերը դուրս կհանուեն Պարսկաստանէն եւ պարսիկներուն կապահովւէ իրենց վիճակը ազատօրէն տնօրինելուն իրաւունք:

Մենք կը յայտնենք, թէ Թուրքիոն բաժնելու եւ անկէ Հայաստանը «խլելու» պայմանագիրը ոչնչացուած է ու պատռտուած: Հէնց որ դադարեն պատերազմական գործողութիւնները, հայերուն կապահովվի իրենց քաղաքական ազատութիւնը ազատորէն տնօրինելու իրաւունք:

Տապալեցէք ուրեմն այդ հափշտակիչներուն եւ ձեր երկրները ստրկացնողներուն:

Ընկերներ, եղբայրներ, մեր դրոշակներուն վրայ մենք կը կրենք աշխարհի ճնշուած ժողովուրդներու ազատագրումն:


Ռուսաստանի մահմեդականներ, Արեւելքի մահմեդականներ, աշխարհի վերածնութեան այդ ճանապարհին մենք կը սպասենք  ձեզմէ  համակրանք ու աջակցութիւն:


Ազգային գործերու ժողովրդական կոմիսար՝ Ջուղաշվիլի (Ստալին)


Ժողովրդական կոմիսարներու խորհուրդին նախագահ՝ Վ. Ուլեանով (Լենին)

Շարունակելի․․․