Արեւմտեան Հայաստանի հայերուն հարցին շուրջ

  • by Western Armenia, November 30, 2023 in Պատմութիւն
98 դիտում

1917թ. Դեկտեմբեր 29-ին ՌԽՖՍՀ Ժողովրդական կոմիսարներու խորհուրդն կընդունէ «(Արեւմտեան) ԹուրքաՀայաստանի մասին» յայտնի դեկրետը, որի մշակման համար 1917թ. Նոյեմբերուն Լենինի հրամանաւ ստեղծուեր  էր յատուկ հանձնաժողով, որու անդամներն էին Ստալինը, Վառլամ Աւանեսովը (Սուրեն Մարտիրոսեան), Վահան Տերեանը, Լուկաշինը (Սարգիս Սրապիոնեան), էսէռ Պռօշ Պռօշեանը (գրող Պերճ Պռօշեանի որդին), մենշեւիկ Պաւել Ակսելրոդը եւ Ստեփան Զորեանը (Ռոստոմ)։ 

Հանձնաժողովը կրնա կարճ ժամանակը մշակիլ եւ խորհուրդին ներկայացնիլ Արեւմտեան Հայաստանի  մասին զեկոյց եւ նախագիծ։ Զեկուցագիրը, որու հիմնական կազմողը Վահան Տերեանն էր, նշուած էր, որ Արեւմտեան Հայաստան հայ ժողովուրդը, պատերազմի սկզբին ամէնամեծ թիւն ունեցող ազգային խումբն էր, իսկ երիտթուրքերու կառավարութիւնը օգտուեր է առաջին համաշխարհային պատերազմէն, բնաջնջեր հայերուն, «որպէսզի դրանով մէկնընդմիշտ վերջ տար Հայաստանի վերաբերեալ հարցին»։ Հանձնաժողովի անդամները կը ցանկընային, որ Ժողովրդական կոմիսարներու խորհուրդը դեկրետ հրապարակէ եւ պաշտպանէ Արեւմտեան Հայաստանի հայերուն ազգային ինքնորոշման իրաւունքը, ինչպէս նաեւ երաշխիքներ ստեղծի Արեւմտեան Հայաստանի հայ ազգաբնակչութեան ինքնորոշման համար։ Ռուսական զորքերու մնալը Արեւմտեան Հայաստանը այդ երաշխիքներուն կարեւոր բաղադրիչներէն էր։ 

Ռուսական զորքերում մնալը Արեւմտեան Հայաստանայդ երաշխիքներու կարեւոր բաղադրիչներէն էր։ Այս զեկուցագիրին հիման վրա հանձնաժողովը կը կազմէ նաեւ  

«Արեւմտեան Հայաստանի մասին» դեկրետին նախագիծ, որտեղ ըսուած էր.

«Ժողովրդական կոմիսարներուն խորհուրդը կը յայտարարէ հայ ժողովրդին, որ Ռուսաստանի բանւորական եւ գիւղացիական կառավարութիւնը ամէն կերպ պաշտպանելու է հայերուն ազգային լիակատար ինքնորոշման իրաւունքը՝ ընդհուպ մինչեւ  Արեւմտեան Հայաստանի տարածքին վրայ անկախ հայ պետութեան ստեղծումը, միաժամանակ ցոյց կտա ամէն տեսակ աջակցութիւն»։

Նախագիծով նաեւ կառաջարկուէր, որ «անհրաժեշտ քանակութեամբ զորքերը թողնիլ Հայաստանի սահմաններուն այնքան ժամանակ, մինչեւ  Արեւմտեան Հայաստանի հայ բնակչութիւնը կկարողանա քուեարկութեամբ վճռիլ անկախ Հայաստանին ներքին կարգը»։

Հետագա քննարկումները, սակայն, նախագիծը կը փոփոխուի, եւ 1917թ. Դեկտեմբեր 29-ին կընդունիու, իսկ դեկտեմբեր 31-ին կը յրապարակուի  «Արեւմտեան Հայաստանի մասին» դեկրետը։ Հայերուն համար ամէնակարեւոր կետը՝ ռուսական զորքերու պահպանումը Արեւմտեան Հայաստան դուրս կու գա, միաժամանակ, դեկրետը կարեւոր գործառոյթ կը յատկացնէ Կովկասի գործերու արտակարգ ժամանակաւոր կոմիսար Ստեփան Շահումեանին, որուն կը յանձնարարուեր  «ամէն տեսակ օգնութիւն ցոյց տալ «Արեւմտեան Հայաստանի» բնակչութեանը։

http://www.western-armenia.eu/news/Actualite/2018/Russagan_Dekret/Arevmdyan_Hayasdani_Angakhoutyan-02.03.2018.pdf
http://www.western-armenia.eu/news/Actualite/2018/Histoire_du_Decret_russe_sur_l_Armenie_turque-12.01.2018.pdfa