Արեւմտեան Հայաստանի հայերուն հարցին շուրջ

  • by Western Armenia, December 01, 2023 in Պատմութիւն
93 դիտում

Տերեանը Դաշնակցութեան շատ գործիչներուն պէս դէմ էր, որպէսզի ռուսական զորքերը դուրս բերուեն Թուրքահայաստանէն: Այս հարցով Տերեանը կը դիմէ  Լենինը եւ կը ստանա գոհացուցիչ պատասխան. «Նա շատ լաւ վերաբերուեց, եւ պարզուաւ, որ երբ ինքն կըսէ՝ զորքերը հանիլ Հայաստանէն, ասորով կուզէ  ըսիլ, թէ երբ հայերը պահանջեն այդ, որպէսզի անոնց վրայ ճնշում չըլլա Ռուսիոյ կողմէն, եւ անոնք ստիպուած չըլլան  ռուսական կողմնոշում ընդունիլ: Իսկ հայերու ապահովութեան համար, եթե անոնք այդ կամենան, նա բնաւ դէմ չէ, որ մնան յարկաւոր եղած զորամասերը»: Սա Լենինին դիւանագիտական խորամանկ պատասխանն էր Տերեանը, իսկ ահա Ստալինն առանց վարանելու Տերեանին երեսին ըսաւ. «Մենք իսկոյն եւեթ կկարգադրենք, որ զորքերը հեռընան...»: Սակայն երբ Տերեանը Ստալինը կուտա Լենինին գրութիւնը, եւ նա կը կարդա այն, բանաստեղծին վկայութեամբ, Ստալինը արդեն այլ կերպ կը խոսի:Այս յարկադրուած զիջումը Տերեանը, բնականաբար, Ստալինը դուր չէր գա: Սակայն ատ քիչ կը յուզեր Տերեանը, որովհետեւ ինքն ալ բացասական կարծիք ուներ Ստալինին մասին: Շատ լաւ կը յիշէր, թէ ինչ արհամարհական վերաբերմունք ուներ Իոսիֆի հանդեպ իր կողմէն շատ յարգուած Շահումեանը: Վերջինս իր այդ վերաբերմունքը բնաւ չէր թաքցնի եւ բացայայտ կըսեր, որ 1905 թուականին իր ձերբակալութեան մատնիչը Ստալինն էր, քանի որ միայն նա գիտեր իր թաքնուելու վայրը: Մինչեւ վերջ Ստալինը կամ «Կոբան» Շահումեանի համար մնաց ցարական «օխրանկայի լրտես»։  Ժողովրդական Կոմիսարներու խորհուրդը կը յայտարարեր, որ Ռուսաստանի բանւորական եւ գիւղացիական կառավարութիւնը կը պաշտպանէ  «Ռուսաստանի կողմէն բռնազաւթուած «Թուրքահայաստանի» հայերուն ազատ ինքնորոշման իրաւունքը՝ ընդհուպ մինչեւ լիակատար անկախութիւն», իսկ ինքնորոշման իրաւունքին իրացումը յնարաւր էր շարք մը երաշխիքներու պարագային։ 

Ատոնք էին․

«1. Զորքերու դուրս բերումը «Թուրքահայաստանէն» եւ հայկական ժողովրդական ոստիկանութեան անյապաղ կազմակերպումը «Թուրքահայաստանի» բնակիչներու անձնական ու գոյքային անվտանգութիւնը ապահովելու նպատակաւ։


2. Տարբեր երկրները ցրուած գաղթական հայերու, ինչպէս նաեւ վտարանդի հայերու անարգել վերադարձը «Թուրքահայաստանի» սահմանները։


3. Պատերազմի ժամանակ թուրքական իշխանութիւններու կողմէն բռնի կերպով Թուրքիոյ խորքերն արտաքսուած հայերու անարգել վերադարձը «Թուրքահայաստանի» սահմանները, որու վրայ Ժողովրդական Կոմիսարներու Սովետը պետք է պնդէ թուրքական իշխանութիւններու հետ ունենալիք խաղաղ բանակցութիւններու ժամանակ։


4. «Թուրքահայաստանի» ժամանակաւոր Ժողովրդական Կառավարչութեան կազմակերպումը՝ ժողովրդավարակն  հիմունքներով ընտրուած Հայ ժողովուրդին երեսփոխաններու Սովետին ձեւով։


Ժողովրդական կոմիսարներու սովետի նախագահ՝ Վ. Ուլյանով (Լենին)


Ազգութիւնների գործերու ժողովրդական կոմիսար՝ Ի. Ջուղաշւիլի (Ստալին)»

http://www.western-armenia.eu/news/Actualite/2018/Russagan_Dekret/Arevmdyan_Hayasdani_Angakhoutyan-02.03.2018.pdf

http://www.western-armenia.eu/news/Actualite/2018/Histoire_du_Decret_russe_sur_l_Armenie_turque-12.01.2018.pdf