Հայաստանի տարածքային ամբողջականութեանը վերաբերող իրաւական ակտերը

  • by Western Armenia, November 29, 2023 in Քաղաքականութիւն
117 դիտում

Իրաւաբան Յարութիւն Բաղդասաեյանը անդրադարձ է կատարեր Հայաստանի տարածքային ամբողջականութեանը վերաբերող այն իրաւական ակտերուն որոնք հիմք կու տան պնդելու, որ 2020թ․ Նոյեմբեր 9-ի ստորագրուած յայտարարութիւնը ոչ այլ ինչ է, քան հրադադարի պայմանաւորուածութիւն, այն կնքուեր է սպառնալիքին տակ եւ չունի միջազգային իրաւական պայմանագրին բնորոշ յատկանիշներ։ Բաղդասարեանը յիշեցուցեր է , որ 1918թ. յունիս-յուլիս ամիսներուն Բաքուի ժողովրդավարական հանրապետութիւն հասկացութիւնը ձեւաւորվելիս, Արցախը եղած է անկախ վարչաքաղաքական տարածք, ինչը հռչակուեր է 1918 թ. Յուլիս 22-ին Շուշի, Արցախահայութեան անդրանիկ համագումարը եւ ունեցած է իր Ազգային Խորհուրդը, ժողովրդական կառավարութիւնը եւ զինուած ուժերը:

Ազգերու Լիգային կողմէն Արցախը  ճանաչուեր է որպես վիճելի տարածք, այն չի ճանաչուեր որպես Բաքուի տարածք: Արդեն 1919 թ. Օգոստոս 22-ին, թուրք-ադրբեջանական սպառնալիքներու տակ, ԱՀ 7-րդ համագումարը հաշտութեան պայմանագիր է ստորագրեր Բաքուին հետ, ըստ որու՝ Արցախը  ժամանակաւորապէս կ՚ընդգրկուեր Բաքուի իրաւասութեան տակ՝ մինչեւ անոր վերջնական կարգավիճակը կորոշուեր Փարիզի Խաղաղութեան վեհաժողովը, այն պայմանով, որ ադրբեջանական զինուած ուժերը մուտք չեն գործի Արցախ։ Սակայն, 1920 թ. Մարտ 22-ի գիշերը, թուրք-ադրբեջանական ուժերը ներխուժեր են մայրաքաղաք Շուշի, որն այդ ժամանակ ուներ 60.000 բնակչութիւն (որու 78 տոկոսը հայեր էին), աւերեր եւ հրդեհեր են այն, որու ընթացքը զոհուեր են 35 000 արցախահայեր կամ Արցախի բնակչութեան մօտ 20 %-ը։

 Փարիզին խաղաղութեան վեհաժողովը Հայաստանի սահմանները որոշող յատուկ հանձնաժողովին կողմէն 1920 թ. փետրվար 24-ին ներկայացուեր է «Զեկոյց եւ առաջարկներ Հայաստանի սահմանները որոշող հանձնաժողովի» փաստաթուղթը, որու տակ դրուած են Ազգերու լիգային Խորհուրդին անդամ երկրներու՝ Ֆրանսիոյ, Մեծ Բրիտանիոյ, Իտալիոյ եւ Ճապոնիոյ, լիազոր ներկայացուցիչներու ստորագրութիւնները: Սոյն զեկոյցը հստակեցուեր են սահմանազատման սկզբունքները Հայաստան պետութեան եւ Բաքուի Հանրապետութեան, Հայաստան պետութեան եւ Վրաստանի Հանրապետութեան միջեւ։ Միջազգային իրաւունքը Իրաւարար վճիռը վերջնական է եւ պարտադիր է կատարման համար: Այն չունի ժամանակային սահմանափակում, եւ անոր կարգավիճակը կախում չունէ վճռին հետագա ճակատագիրէն: Միջազգային իրաւունքը, մասնաւորապէս՝ Հաագային համաձայնագիրին /միջազգայնագիր / (1907թ.) 81-րդ յօդուածը, որով ամփոփուեր եւ ամրագրուեր է իրաւարար վճիռներու կարգավիճակը, ընդհանրապէս չի նախատեսեր վճռին չեղեալ յայտարարում: Ըստ միջազգային իրաւունքի՝ կողմերը, համաձայնուելով իրաւարար որոշմանը ներկայացնիլ իրենց վեճը, մէկընդմիշտ կ՚ընդունեն, որ իրենց կողմէն կատարման համար պարտադիր կ՚ըլլա իրաւարարին ցանկացած վճիռ:

Իրաւարարութիւնն ի կատար ածելու կողմերէն մէկի մերժումը չի ազդեր վճռի վաւերականութեան վրայ: Ըստ այդմ, քանի որ իրաւարարութեան հայցը ներկայացուեր է ոչ միայն Հայաստանի եւ Թուրքիոյ, այլեւ 16 այլ երկրին կողմէն, ուստի վճիռը պարտադիր է բոլոր յայցւորներու համար՝ Միացեալ Թագաւորութիւն, Կանադա, Ավստրալիա, Նոր Զելանդիա, Յարաւային Աֆրիկա, Հնդկաստան, Պակիստան, Բանգլադեշ, Ֆրանսիա, Իտալիա, Ճապոնիա, Բելգիա, Յունաստան, Լեհաստան, Պորտուգալիա։

Սա յօդուածը յամահունչ է միջազգային իրաւունքին, որը կը պաշտպանէ Արեւմտեան Հայաստանը 2004 թուականի Դեկտեմբեր 17-ին Շուշի վերակազմաւորուելէն ետք: