Հայերն, ապրելով իրենց բնօրրանի  Հայաստանի արեւմտեան մասը՝ Արեւմտեան Հայաստանի եւ  Օսմանեան կայսրութեան մէջ, ձգտեր են խուսափել վերջնական ձուլուելէ: Թէպետ շատերն աստիճանաբար դարձած են թուրքախօս, սակայն փորձելով պահպանել սեփական ինքնութիւնը, սկսեր են ստեղծագործել հայատառ թուրքերէնով, որը հիմնականը ծառայած է միջոց՝ հայերէն չիմացողներուն օգնելու համար: Կայսրութեան մէջ լայն տարածում ունեցած է նաեւ յունատառ եւ ասորատառ թուրքերէն գրականութիւնը:

Հայատառ թուրքերէն ձեռագիրներէն բացի, մեծ տարածում գտած է հատկապէս տպագիր գրականութիւնը, որն ընդգրկած է շարք մը ոլորտներ: Հայատառ թուրքերէնը մեծ դէր ունեցած է նաեւ կայսրութեան լուսաւորչական շարժման մէջ՝ մեծապէս օգտագործվելով տարբեր ժողովուրդներու, այդ թիւին՝ թուրքերու կողմէ: Կառավարող վերին օղակներուն մէջ նոյնիսկ բազում անգամ քննարկուած է հայերէն գիրը արաբատառով փոխարինելու հնարաւորութիւնը:

Սիվիլ Նեթի ֆիլմը հայատառ թուրքերէն ժառանգութեան մասին է` https://www.civilnet.am/news/627818/