Հին Հայաստանի մէջ Նավասարդ ամսուն 1-ը, այսինքն` Օգոստոսի 11-ը, եղած է համազգային տօն: Այդ օրը հայ ժողովուրդը մեծ շուքով, խրախճանքներով, ձիարշաւներով ու բազմաթիւ խաղերով տօնած է Նոր տարին: Նավասարդին նուիրուած տօնակատարութիւնները կը տեւէր քանի մը օր՝ հատկապէս Բագավանի  եւ Աշտիշատի մէջ: Բագավանը հանդիսաւոր տէսք կը ստանար, տօնակատարութեանը ներկայ կ՛ըլլար թագաւորը, իշխանական դասը եւ ժողովուրդը: Ուխտաւորները զոհաբերութեան համար այստէղ կը բերէին տարբեր մատաղացուներ։ Հաւաքուած բնակչութիւնն իր հետ կը բերէր տարուայ առաջին բերքը: Կար նաեւ երդիկներէն գոյնզգոյն տոպրակ կամ գուլպա կախելու սովորոյթը: 

Քրիստոնէութեան պաշտօնապէս ընդունուելէ ետք, ինչպէս աշխարհի շատ երկիրներու մէջ, հայ ժողովուրդի աւանդական տօնացոյցի մէջ եւս կատարուեցան փոփոխութիւններ:

-Երբ տոմարային փոփոխութիւններ տեղի ունեցան եւ Ամանորը կամ Նոր տարին սկսեցան նշել Յունուարի 1-ին, Նավասարդեան տօնակատարութիւնները ժողովուրդի կենցաղէ կամաց-կամաց դուրս մնացին,- կ՛ըսէ ազգագրագէտ Կարինէ Բազեյեանը:- Արդեն 19-րդ դարին Նավասարդը ոչ թէ կը տօնէն, այլ կը նշէին Յոկտեմբերէն Նոյեմբեր եղած ժամանակահատուածը: Այդպէս էր Գանձակի, Վարանդայի, Նախիջեւանի, Գողթնիի, այսինքն` հիմնականը Արեւելեան Հայաստանի մէջ:

Ինչպէս ցանկացած տօն, Նավասարդի ժամանակ կը մատուցուէր աւանդական ճաշատեսականներ. Նախիջեւանի, Երեւանի գաւառներու մէջ` հարիսա, Արցախի մէջ` քիաշկա, Գողթնի եւ Շիրակի մէջ` նաեւ խաշ: Արարատեան դաշտի եւ Մեղրիի մէջ իրենց հիւրերուն բազմատեսակ չիրեր կը  հիւրասիրէին: Նոր ամուսնացած զոյգերու ծնողները չիրեր ու միրգեր  կուղարկէին իրենց խնամիներուն: Իսկ ամենակարեւորը տիրող լաւ տրամադրութիւնն էր ու այդ օրն իրար ներելու սովորոյթի պահպանումը: