Կը ներկայացնենք ձեզ թուրքական Մեզոպոտամիա աժանսը թերթին մէջ տեղադրուած գրող Իսմեթ Քոնակի յօդուածէն հատուած մը։

Հայերէն ժառանգութիւն մնացած կառոյցներն օրէ օր կամայականօրէն կ՛ոչնչանան: Իշխանութիւնները պատմական գերեզմաններն ու եկեղեցիները ձգած են բախտի քմահաճոյքին:

Վանի Տուշպա գաւառի հայկական գերեզմանատան  շինարարական տեխնիկայով ոչնչացման եւ տապանաքարերու ու ոսկորներու ցրուելու փաստով կրկին սկսած են քննարկել «տարբեր հաւատքներու» նկատմամբ յարգանքի հարցը: Մէկ անգամ եւս պարզ դարձաւ, որ ընդհանուր կեանքի փոխարեն «միայն մէկ ձեւով կեանք» պարտադրող միտքը թիրախաւորած է նաեւ մշակութային կառոյցները:

Արեւմտեան Հայաստանի բնիկ ժողովուրդը (խմբագր.) հեռացած է այն վայրէն, որտեղ ապրած է հազարաւոր տարիներ: Անոնց ունեցուածքը բռնագրաւուած է, անոնք բռնաբարուած ու զանգուածային սպանդի  ենթարկուած են գաղթի ճանապարհներուն,: Մնացած են միայն «լքուած» հաւատքի կենտրոններն ու գերեզմանները: Հայկական բնորոշումով՝ Հայաստանը պարզապէս որբացած էր:

Յայտնի է, որ Վանը հայկական դիցաբանութեան առումով գրեթէ սուրբ վայր է: Կարո՞ղ է «իմաստութեան կառավարութիւնը», որը չի հանդուրժէր նոյնիսկ հայ ժողովուրդի հանգուցեալներուն, կառուցել ընդհանուր միասնական կեանք:

Վանի մէջ կատարուածի նման  իրադարձութիւն մը Ատրպէյճանի Ջուղայի հայկական գերեզմանատանն կատարուած է: Չնայած հակադարձող արձագանքներուն, գերեզմանոցը վերածուեր է «հրաձգարանի»: Արդեօ՞ք պէտք է հիւանդ պանթուրքիստական ​​ռեֆլեքս անուանենք, թ՞է քրոնիկ հայկական ֆոպիա: Փաստն այն է, որ խոցոտուած գլուխները կ՛ոչնչացնեն Փոքր Ասիայի մշակութային ժառանգութիւնը։

Մէկ այլ պատմութիւն Ստամբուլի Սուրբ Յակոբ գերեզմանատան եւ եկեղեցիի հողատարծքի մասին է: «Հանդուրժողականութեան առեւտրականները», ովքեր պաշտպանած եւ նորոգած են նոյնիսկ փոքրիկ իսլամական դամբարան եւ մարդկանց հրաւիրել այնտեղ աղոթքի, Ստամբուլի մէջ գտնուող պատմական վայրին վերաբերուած են որպէս «Սոդոմ» քաղաք եւ կը շարունակեն այդպէս վերաբերուիլ:

Տեսարանն այնքան ալ յուսադրող չէ: Երկրի բոլոր կողմերը մենք ականատէս կ՛ըլլանք  անվերջ վանդալիզմի, յատկապէս եկեղեցիներու մասով: Վերջերս այս հարցով զբաղուած է Asianews լրատուական կայքը: Օրինակ, Ուրֆայի Գերմուշ քաղաքի Սուրբ Աստուածածին եկեղեցիին մէջ  տեղի ունեցած «խորովածի խնջոյքը»: Գանձագողերու խումբը քանդած էր Կեսարիայի Սուրբ Թորոս եկեղեցին եւ պատերուն ներկով գրառումներ կատարած: Այսպիսով, ի՞նչ կ՛ընէ փոքրասիական «ազգը», երբ իշխող ուժը կը գնէ նման ճանապարհով: Ցաւօք, երբ պետութեան ղեկավարները սազ կը նուագեն, մարդիկ կը պարեն այդ նուագի տակ: