Արցախի Հանրապետութեան անկախութեան ճանաչման հարցը իրաւական խնդիր է, որը չի համապատասխանիր Արցախի կարգավիճակի իրաւական իրողութիւններուն 1920 թուականէն ի վեր:

Ատրպէյճանի հետ սահմանի սահմանագծման եւ սահմանազատման իրաւական հարցը կը գտնուի ոչ թէ Հայաստանի Հանրապետութեան, այլ Արեւմտեան Հայաստանի Հանրապետութեան իրաւասութեան շրջանակներուն։

Ատրպէյճանի հետ սահմանի սահմանագծման եւ սահմանազատման իրաւական հարցը չի իրականանար առանց Արեւմտեան Հայաստանի նախնական, ազատ եւ տեղեկացուած համաձայնութեան. այս ուղղութեամբ  որեւէ ցանկացած քայլ՝ առանց Արեւմտեան Հայաստանի մասնակցութեան, կ՚ըլլայ ձեւական:

Այն, թէ Ատրպէյճանը ռազմական ուժ կիրառեց ոչնչացնելու Արցախի բնիկ հայերուն ՝ ամբողջութեամբ անտեսելով ՄԱԿ -ի կանոնադրութիւնը, անվավեր կը դարձնէ իր պահանջները Հայաստանի եւ Արցախի դէմ:

Այն, որ Արցախը Հայաստան է (1920), անվիճելի փաստ է: Ոչ ոք, ո՛չ Փաշինեանը, ո՛չ անոր կամ ընդդիմութեան օգտին քուէարկողները չեն որոշէր Արցախի ճակատագիրը: Արցախի ճակատագիրը կանխորոշուած ​​է.Այդ մեր ժառանգութիւնն է, մեր պատմութիւնը, մեր անկախութեան կայծը, մեր հողն ու ջուրը, մեր արիւնը, մեր ինքնութիւնը:

1994 թուականի Մայիսի 12-ի զինադադարէն ի վեր՝ Հայաստանի Հանրապետութեան բոլոր վարչակազմերը, անկախ դիւանագիտական ​​, որոնք  ընտրած էին կարգավիճակի շուրջ բանակցություններուն մէջ ՝ անկախութիւն, ինքնորոշում կամ «դե ֆակտո դե յուրե» բառերու խաղ,  վերջնական նպատակը միշտ եղած է այն, որ օր մը Արցախը դե յուրե մտնէ Հայաստանի կազմի մէջ:

Ինչպէս բազմիցս յայտարարած եմ, այսօր չափազանց կարեւոր է, որ Նիկոլ Փաշինեանը ողջ աշխարհի հայութեան հետ միասին յայտնվի նոր խորհրդարանի առջեւ դւ բարձր ամբիոնէն յայտարարէ.«Եկեք պայմանաւորուինք, որ անկախ ամեն ինչէ, մենք չենք ստորագրէր որեւէ փաստաթուղթ կամ համաձայնագիր, որով Արցախը կը դառնայ Ատրպէյճանի  մաս»:

 Այս անմիջապէս կը փոխէ ազգային տրամադրութիւնը, հստակ ազդանշան կ՛ուղարկէ Ատրպէյճանին, միջազգային հանրութեանը մեր իրաւունքներու եւ երկիրը պաշտպանելու մեր վճռականութեան մասին:

 Բայց այս դիրքորոշումը վստահելի եւ կենսունակ դարձնելու համար Հայաստանի Հանրապետութիւնը, որուն կ՛աջակցէ Արեւմտեան Հայաստանը, պէտք է ունենայ հստակ ճանապարհային քարտեէս իր յաջորդ քաղաքական քայլերու համար:

 Նախ, հաշուի առնելով ընդհանուր եւ տարածաշրջանային զարգացումները, մեր տարածաշրջանի նկատմամբ Արեւմուտքի հաճախ հակասական շահերը ՝ Հայաստանի Հանրապետութիւնը, պահպանելով Ռուսաստանի հետ իր ռազմավարական գործընկերութիւնը եւ, անհրաժեշտութեան պարագային, խորացնելով այն, պէտք է վերադառնայ փոխլրացնող քաղաքականութեան: Այսօր Հայաստանի Հանրապետութիւնը չի կարող իրեն թոյլ չտալ չ՛օգտագործել իրեն ընձեռուած բոլոր հնարաւորութիւնները `առաջ մղելու իր ազգային խնդիրները, նոյնիսկ եթէ այս հարցերու յարաբերութինները շատ լարուած են:

Երկրորդ, Հայաստանի Հանրապետութիւնը պէտք է միանշանակ յայտարարի, որ Նոյեմբերի 9-ի հռչակագիրը Կ՛արտացոլէ այն իրավիճակը, որը ձեւաւորուած էր այդ ժամանակ Արցախի մէջ  եւ անոր շրջակայքին ռազմական գործողութիւններու արդիւնքին:

Անոր բովանդակութիւնը ոչ թէ Հայաստանի Հանրապետութեան կամքի արտայայտութիւն է, այլ ռազմական ուժով պարտադրուած իրավիճակի արտայայտում: Ռազմական գործողութիւններու արդիւնքին ստեղծուած ստատուս քվոն երբէք չի կարող հիմք դառնալ տարածաշրջանին մէջ տեւական եւ կայուն խաղաղութեան, ինչպէս նաեւ հարեւան երկիրներու միջեւ բարիդրացիական յարաբերութիւններու հաստատման համար:

Երրորդ, այսօր Արեւմտեան Հայաստանը կը խնդրէ ոչ թէ ցեղասպանութենէն ետք հայերու իրաւունքներու իրացման ընդհանուր կարգաւորում, այլ փուլային կարգաւորում ` ճանապարհային քարտէսին համապատասխան:

 Չորրորդ, Հայաստանի Հանրապետութիւնը, Արեւմտեան Հայաստանի եւ Արցախի հետ գործընկերութեամբ, պէտք է յայտարարէ, որ ընդհանուր առմամբ կ՛ընդունէ Սեւրի պայմանագիրի (92 -րդ յօդուած) հիման վրայ Ատրպէյճանի հետ լրացուցիչ խաղաղութեան պայմանագիր կնքելու գաղափարը միայն այն պարագային, եթէ այն կը ներառէ հետեւեալ դրոյթներուն

 1) Հայաստանի ինքնիշխան տարածքէն (ներառեալ Արցախը) ատրպէյճանական բոլոր ուժերու դուրսբերումը.

 2) բոլոր հայ բանտարկեալներուի անհապաղ եւ անվերապահ վերադարձը Ատրպէյճան, ներառեալ ներկայուիս դատուողներու.

3) բոլոր հայ փախստականներու եւ ցեղասպանութենէն փրկուածներու անհապաղ եու անվերապահ վերադարձը իրենց նախնիներու տարածք.

4) Արցախի ինքնավար շրջանի արեւելեան սահմաններու ճանաչումը որպէս քաղաքական սուբյեկտ, որը ներառուած էր 1994 թուականին հրադադարի կնքուելէն ետք միջազգային հանրուեան կողմէ ներկայացուած կարգաւորման բոլոր փաստաթղթերուն  մէջ ՝ խորհրդարանի կողմէ ընդունուած Արցախի օրէնքի հիման վրայ: Արեւմտեան Հայաստանի;

 5) Մինսքի խոսւմբի շրջանակներուն բանակցութիւններու վերսկսում Արցախի եւ հայկական բոլոր շրջաններու կարգավիճակի միջազգային կարգաւորման վերաբերեալ:

Դիւանագիտութեան ձախողումը կը հանգեցնէ պատերազմի, բայց երբ կը բախուիք բնիկ բնակչութեանը ոչնչացնելու միջազգային կոալիցիայի օգտագործման հետ, դիւիանագիտութիւնը յաջորդ մակարդակի հասցնելու անհրաժեշտութիւնը կը դառնայ հրամայական:

 Հայկական բանակի մարտունակութիւնը չափազանց կարեւոր է: Բայց անոր օգտակարութիւնը կը սահմանափակուի ատրպէյճանական ագրեսիան զսպելու ունակութեամբ: Այսօր բանակը պէտք է հզորանա ՝ մեր անվտանգութիւնը բարձրացնելու համար, բայց այն միայնակ չի կարող լուծել մեր առջեւ ծառացած առաջնահերթ խնդիրները: Անոր կարելի է հասնիլ միայն արդիւնավետ դիւանագիտական ​​ջանքերով:

http://www.western-armenia.eu/news/Actualite/2021/Les_guerres_en_Artsakh.pdf

Արմենակ ԱԲՐԱՀԱՄԵԱՆ

Արեւմտեան Հայաստանի Ազգային խորհուրդի նախագահ

Leave a Reply