Եթե ​​ըսենք, որ Համշենը Սեւ ծովի ամենաառեղծուածային շրջաններէն մէկն է, կը կարծեմ, որ չենք չափազանցնէր:

Ի՞նչ է իրականութեան Հեմշինը կամ Համշենը: Ովքեր են այս համշենցիները: Հ՞այ են Ինչպէ՞ս անոնք կը սահմանէն իրենց ինքնութիւնը: Ո՞րն է «Համշենցիի ինքնութիւնը»: Որո՞նք են համշենական մշակոյթի տարբերակիչ առանձնայատկութիւնները: Կա՞ն նմանութիւններ հայկական մշակոյթի հետ:

Համշենցիներու նկատմամբ հետաքրքրութիւնը վերջին 20 տարուայ ընթացքին աւելցած է թուրքական հասարակութեան մէջ: Միւս կողմէ, Հայաստանն ու Սփիւռքը վաղուց կը զբաղուին համշենցիներով, կը կատարուի գիտական ​​ուսումնասիրութիւններ  եւ յօդուածներ կը տպագրուի:

Ըստ պատմաբաններու, XVIII դարին Համշենի հայ բնակչութեան իսլամացումէն ետք համշենցիներէն  ոմանք լքեցին Համշենը `այսօրուայ Ռիզէ նահանգի Չամլըհեմշին, Հեմշին եւ Չայելի գաւառները եւ հաստատուեցան Հոպայի եւ Բորչկայի շրջանները (Արտուին), իսկ միւսները շարունակեցին մնալ այն տարածքներուն մէջ, որտեղ կ՛ապրէին:

Ովքեր պահպանած են իրենց քրիստոնէութիւնը, ցրուեցան դէպի Սեւ ծովի հարաւ-արեւելք, իսկ XVIII դարի վերջը եւ XIX դարասկիզբը գաղթեցին հիւսիս-արեւելեան ափերը, մասնաւորապէս ՝ Ռուսաստան եւ Արեւելեան Հայաստան:

Համշենի  մշակոյթի հետազոտման եւ կենդանացման ասոցիացիայի (HADİG) եւ GOR Hemşin Culture Language History Journal- ի հիմնադիր եւ տնօրէններէն մէկը՝ Հիքմեթ Աքչիչեքը  կը կարծէ, որ համշենցիներու մեծամասնութիւնը իսլամացած հայեր են ՝ հաշուի առնելով այն հաշւանականութիւնը, որ այլ էթնիկ տարրերը, թէ եւ սահմանափակ քանակութեամբ, այնուհեըեւ խառնուած են համշենցիներու հետ:

Աքչիչեքի խօսքով, «Պատմական աղբիւրները նշած են, որ համշենցիները գաղթեր են մ.թ. 620 կամ 780 թուականներուն Օսակա ամրոցի շրջակայքէն, որը ներկայիս Հայաստանի սահմաններուն է, եւ եկած են Համամ Ամադունու ղեկավարութեամբ Սեւ ծովի արեւելեան ափ, որտեղ հաստատուեր են ներկայիս Համշենի շրջանին՝ այն ​​ժամանակուայ բիւզանդական կայսեր կողմէ: Համայնքը հայ առաքելական եկեղեցիին պատկանող ժողովուրդ էր,  տարածքը, որտեղ անոնք հաստատուած են կը կոչուէր Համշեն՝ իրենց տիրոջ անունով: Իսլամացման գործընթացն սկսաւ, երբ շրջանը անցաւ Օսմանեան կայսրութեան տիրապետութեան տակ: Ուստի, մարդկանց մէկ մասը գաղթեց Տրապիզոնի եւ Սամսունի միջեւ եղած  շրջան, իսկ ովքեր մնացին իրենց բնակավայրին մէջ, իսլամացան»: Շարունակելով իր խօսքը, ան նշեց.«Այնուամենայնիւ, Թուրքիայի մէջ կան որոշ թուրք ազգայնամոլ պատմաբաններ, ինչպէս նաեւ համշենցիներու մէջ որոշ մարդիկ, ովքեր կը մերժեն այս թեզը եւ կը պաշտպանեն այն ​​թեզը, որ համշենցիները թուրքական ցեղ են, որոնք Հորասան-Հեմեդանի վրայով եկած են Օսակայի շրջան ետքը գաղթած են Սեւ ծով»:

Մէկ այլ անուն ՝ Jineps թերթի եւ Gor ամսագիրի գրող Մահիր Օզքանը կը կարծէ, որ համշենցիները իրենց պատմութեամբ կարող են ընդունուիլ որպէս հայ ժողովուրդի մէկ մաս: Ըստ Օզքանի՝, տեղանունները, ազգանունները, յատկապէս -անց եւ -եան վերջաւորութեամբ ազգանունները, ամրապնդած են այս մոտեցումը: Օզքանը նաեւ ընդգծեր է, որ որոշ պետական ​​աղբիւրներուն մէջշ համշենցիները նշուած են որպէս «մահմետական հայեր»: