Oktay ENSARI / Կայսերիոյ հայ Ուղղափառ եկեղեցին Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչը պիտի վերանորոգուի քաղաքապետարանի կողմէ 3,5 մլն լիրաի: Շինութեան պատերուն եւ այգիներուն, որը հայտնի է որպէս հայերու Գրոջեռեան աղանդի ծննդեան եկեղեցի, վերակառուցվուծ է 1191 թուականինին եւ 1868 թ.

Մետրոպոլիտէն քաղաքապետարանի գլխաւոր քարտուղարի տեղակալ Համդի Էլչիմը հայտարարած է, որ նախագիծը պիտի հասնի ավարտին 2018 թ. Սկզբին Մշակիւթի եւ զբոսաշրջութեան նախարարութեան Կեսարի շրջանային պաշտպանութեան խորհուրդի կողմից թույլ տրված պատմական եկեղեցու թույլտվությունից հետո, որը 1996 թ. Կայսերիոյ մէջ վերականգնուած եւ վերանորոգուած է երկու հայ բարերարներու կողմէ, իսկ վերականգնման եւ վերականորոգման աշխատանքները պիտի սկսին մինչեւ 4,5 ամիս: , Էլկամը Կեսարիի, Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչի հայտնի օրուա ամենահին հայ Ուղղափառ եկեղեցի է:

Մեր եկեղեցին առաջին անգամ հիշատակուեցաւ 1191 թուականին: 1663-ին կրկին եկած ենք «Կիլիսեմի» անունը եւ դարերու ընթացքին տարբեր վերանորոգումներու միջոցով մենք կանգնած ենք մինչեւ օրս: Քանդուած եկեղեցին վերակառուցուած է 1859 թուականին:

1885 թուականին եկեղեցին կարճ ժամանակի ընթացքին ավարտեց ժողովուրդի աջակցութեամբ:

Եկեղեցու Կեսարիի կենտրոնին գտնուող միւս հայկական եկեղեցիներն ալ փոքր են, բայց պատմական հայկական համայնքը շատ ջերմ շրջապատուած էր:

Եկեղեցին փոքր է, քան Կեսարիի միււս հայկական եկեղեցիները, սակայն պատմությունը շրջապատուած է հայկական հարեւանութեամբ եւ շատ ջերմ մթնոլորտ ունի:

Գույմուսեան մզկիթը, որը կը գտնուի եկեղեցու վերջը հիմնուած է 1868 թուականին, այժմ ավերուած է:

Մետրոպոլիտեն քաղաքապետարանը, որպէս Եկեղեցու հիմնադրամ եւ Պաշտպանութեան խորհուրդ, կը կատարուի այս պատմական շենքի թոյլտվութեամբ », – ըսաւ  ան:

Եկեղեցական հիմնադրամի  նախագահի կողմէն շնորհակալութեան խոսքեր:
Քըրք Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցին Սուրբ հիմնադրամի նախագահ Զատիկ Տոկերը շնորհակալութիւն հայտնած է քաղաքապետարանին որ սկսած է վերականգումի գործընթացքը:: Ըստ փաստաթուղթերի, Հաջի Սարգիս աղան Gumusyan (Gümüşza), դուրս է աղքատ հայ երեխաներու ապրող քաղաք, հարավ-արեւմուտք քաղաքի, նեղ եւ խորտակուած փողոցներով շրջապատուած աղքատ հարեւանութեամբ գտնուող Սուրբ Սարգիս եկեղեցուն պատկանող մեծ տուն: Հիմնադրամը ձեռք է բերել մի շարք խանութներ եւ այլ հատկություններ `դպրոցի համար կայուն եկամուտ ապահովելու համար եւ հատկացրած է դպրոցը: Շրջան դպրոց բնոյթի հաստատություններու, շնորհիվ աղքատ ուսանողներուն դպրոց գնալ իրենց սաբոներ, որոնք առաջին շարքում ժողովրդի Nalınl դպրոցներէն, այն կը կոչուէր  Հաջի որդիները Սարգիս Կումուշեան Տանելլա Հովհաննես եւ անոր կրտսեր եղբայրը, իրենց հոր Կումուշեան են անմահացրած անունը:, Դպրոցը ստանձնած է Կումուշեան մանկատունը-դպրոցական գործառոյթը, բայց հետոյ մի քանի տարի է, բացակայութեան պատճառով ուսուցիչներու կրթութեան ավարտած էր իր կեանքը, եւ որտեղ 300 ծնողազուրկ երեխա տեղափոխուած է Կիպրոսի Մելքոնեան վարժարան:

Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցին ամենահին հայտնի Հայկական եկեղեցին է:

Եկեղեցին կառուցուած է երեք անբարենպաստ բազիլիկ պլաններու վրայ: Միջին նապը առանձնացուած է նավակներէն:

Եկեղեցիի ներսը կը գտնուի երեք ուղղանկիւն եւ քառակուսի հատուած `հյուսիս-հարավ, արեւելք-արեւմուտք:

Միջին նեֆինի վրայ արեւելք եւ արեւմտեան մասերը գմբեթաւոր են, կողմնակի նավերը, օվալային գմբեթաւոր եւ խաչաձեւ տոնածառ:

Եկեղեցու արեւելքի եւ արեւելեան եւ հարավ-արեւմտեան անկիւնները եկեղեցու արեւելքէն դուրս են:

Եկեղեցու արեւմտեան հատուածը կան երեք խաչաձեւ պահարաններ ծածկուած նարխետ: Այս նարխետը նաեւ կը ցուցադրվուի պատկերասրահի մէջ:

Եկեղեցու մուտքը հինգ սիւնակաձեւ, կէս գմբեթաւոր տեղ է: Տաճարի տեղը ծածկվուած է ֆրեսկներով եւ բոյսերու պատկերներով, երկրաչափական motifs եւ pendants են նաեւ.

1191 թուականին ավարտուած 826-ամեա Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցին, որը կը գտնուիէ ներքին Անատոլիոյ ամենահին եւ ամենահայտնի հայկական եկեղեցին, աջակցում է բարերարներու եւ հիմնադրամի ղեկավարութեանը, որը հիմնադրուած է 1461 թ. Հիմնվելով Ստամբուլի հայկական պատրիարքարանին `Ֆաթիհ Սուլթան մեհմեթի:

Այս մասին կը տեղեկացնէ « hurriyet » լրատուական գործակալութիւնը:

Կը հիշեցնենք, թէ 1917թ. դեկտեմբերի 29-ին Խորհուրդային Ռուսաստանի Ժողկոմխորհի կողմիէ ընդունուած «Թուրքահայաստանի մասին» (Արևմտեան Հայաստան) Դեկրետով ճանչցուած է Թուրքահայաստանի (Արևմտեան Հայաստան) հայութեան ազատ ինքնայ որոշման իրաւունքը՝ ընդհուպ մինչեւ լիակատար անկախութեան: Իսկ 1920թ. հունուարի 19-ին՝ Փարիզի Վեհաժողովի ժամանակ, Դաշնակից Տերութիւններու Գերագոյն Խորհուրդը դէ ֆակտո (de facto) եւ 1920թ. Մայիսի 11-ին՝ Սան-Ռեմոյի համաժողովի ժամանակ դէ յուրէ (de jure) ճանաչցուեցաւ այն՝ որպես անկախ և ինքնիշխան պետություն, որու սահմանները Թուրքիոյ հետ 1920թ. նոյեմբերի 22-ին սահմանագծած է ԱՄՆ-ի նախագահ Վուդրո Վիլսոնը:

Պարտադիր է նշել, որ Արեւմտեան Հայաստան Պետութիւնը ՄԱԿ-ի կողմէ չի ճանչցուած՝ Թուրքիոյ կողմէ  ձեռբակալուած ըլլալու պատճառով:

Կը հիշեցնենք, թէ 1894-էն միչեւ 1923թ. Արեւմտեան Հայաստանի գրաուած տարածքներուն մէջ թուրքական երեք կառաւարութեան կողմէ բնիկ հայ ժողովուրդը ենթարկուած է Ցեղասպանութեան: