Արցախեան 44-օրեայ պատերազմի ժամանակ Մեսրոպ Մաշտոցի անուան Մատենադարան֊ Գանձասար գիտամշակութային կենտրոնի նմուշները՝ ձեռագրերը, հնատիպ գիրքերն ու արխիվային փաստաթուղթերը, ինչպէս նաեւ՝ համակարգիչներն ու տեխնիկական այլ միջոցները, տարհանուած են եւ պահուած առաւել ապահով վայրի մէջ՝ Երեւանի Մատենադարանին մէջ:

Այս մասին ըսած է կենտրոնի տնօրէն Արամ Թորոսեանը: Անոր խօսքով՝ մասնաճիւղը պատերազմի օրերուն չէր դադարեցուցած իր գործունէութիւնը, այլ իր դուռերը ժամանակաւորապէս փակած էր այցելուներու առջեւ:

«Պատերազմի օրերուն մենք չենք գիտեր՝ թշնամին յատկապէս որ ուղղութեամբ կը զարգացնէ յարձակումը, կը հրետակոծէ Գանձասարը, թէ ոչ: Այս պատերազմի ընթացքին մենք ականատէս եղանք մշակութային կոթողներու, եկեղեցիներու ու վանքերու թիրախաւորմանը: Ուստի որոշում կայացաւ ամբողջութեամբ տարհանել ձեռագրական ժառանգութիւնը: Մեզ այդ հարցով օգնեցին կամաւորները: Տարհանած նմուշներու 1/3-ը Յուլիս ամիսը վերադարձուցած ենք Գանձասար»,- ներկայացուցած է Ա. Թորոսեանը:

Ան ընդգծեց, որ ստեղծման առաջին օրէն իրենք կարեւորած են կառոյցի մշակութային, լուսաւորչական առաքելութիւնն Արցախի մէջ, յատկապէս՝ երիտասարդութեան շրջանին, ու Յուլիսէն մինչեւ այսօր ընդունած են շուրջ 2500 այցելուներ:

Համշենի հայերի «Հավազ ալլի» պարերգ:

 https://www.youtube.com/watch?v=uT1-Dm9yX8g