«Կովերու պարտէզ» անունը ստեղծուած է նկարագրելու Պատրիարքարանին պատկանող ագարակը, որը ժամանակին գիւղատնտեսական մթերքներ կը մատակարարէր Սբ. Յակոբեանց եղբայրութեանը։ Կենդանիներու համար նաեւ փոքրիկ լճակ կար։

Այս՝ մինչեւ Իսրայելի ստեղծումը (1948թ.): Իսրայելի կողմէ Արեւելեան Երուսաղեմը գրաւելէ ետք՝ 1967 թուականին, պատրիարք Եղիշէ Տերտերեանը եւ արքեպիսկոպոս Շահէ Աճեմեանը ներգրաւուած են տարբեր ստվերային բիզնես գործարքներու մէջ, որոնք կապ չունին վանքի հետ: Այս ժամանակաշրջանին էր, որ Նիու Եորքի մէջ հայ իրաւաբանն իմացաւ Միջերկրական ծովի Յաֆֆա քաղաքին մէջ գտնուող Հայոց պատրիարքարանի գլխաւոր գոյքի (եկեղեցի եւ մենաստան) 99-ամեայ վարձակալութեան մասին Իսրայելին։ Հասարակական աղմուկ բարձրացաւ։ Աւելի ուշ յայտարարուեցաւ, որ վարձակալութիւնը չեղեալ  յայտարարած են։

Չնայած Սուրբ քաղաքին եւ շրջակայքին մէջ եկեղեցական գոյքը պաշտպանող միջազգային իրաւունքին, անշարժ գոյքի սագան շարունակուեցաւ պատրիարք Տերտերեանի եւ արքեպիսկոպոս Աջեմեանի կողմէ՝ Իսրայելին վաճառելով այն հողերը, որոնք սերունդներ շարունակ պատկանած էին կաթնավաճառ Մկրտիչի ընտանիքին:

Իսրայելի կողմէ Արեւելեան Երուսաղեմը գրաւուելէ ի վեր, մի քանի նման գործողութիւններ մեծ անհանգստութիւն պատճառած են Սբ. Յակոբեանց Եղբայրութեանը՝ թէ համայնքի ներսը  թէ ընդհանրապէս:

1) Ի տարբերութիւն 1967-է առաջ, երբ Երուսաղեմը եւ Հորդանան գետի Արեւմտեան ափը կը գտնուէին Հորդանանի տիրապետութեան տակ, Իսրայելը թոյլ չէր տար պատրիարքարանին՝ ընդունել հայ որբերուն կամ երիտասարդներուն Լիբանանէն, Սուրիայէն, Եգիպտոսէն եւ արաբական այլ երկիրներէն Երուսաղեմի հայկական ճեմարանը հաճախեու համար։ Աւանդաբար, ճեմարանի շրջանավարտներէն շատերը դարձան քահանաներ՝ ծառայելով աշխարհասփիւռ հայկական ծխերուն։ Իսրայելի արգելքը հայոց պատրիարքարանին աշխատուժի խիստ պակաս առաջացուցած էր։ Այն նաեւ առանձնացուց համայնքը Մերձաւոր Արեւելքի հայ համայնքներէն։

2) Երուսաղեմի անօրինական իսրայելական օկուպացիան նաեւ հանգեցուց երբեմն բռնութիւններու եւ վանդալիզմի։ Սբ. Յակոբեանց մենաստանը հաճախակի կ՛ենթարկուի վանդալիզմի կրոնական եւ քաղաքական ծայրահեղականներու կողմէ՝ Լացի պատի ճանապարհին: Հայերու դէմ իրագործուած ցեղասպանութեան երթուղիները պատկերող պաստառները պարբերաբար կը պատռուին։

3) Երուսաղեմի փողոցներուն ուղղափառ հրէաները, ովքեր կը կարծեն, որ Երուսաղեմի օրինական տէրերն են, հաճախ կը ոտնահարեն հայ քահանաներուն՝ կռիւներ հրահրելու համար: Այս ամենը պաշտօնական արձագանք չէ ստացած։

4) Հայ համայնքի մեծամասնութիւնը հայերու դէմ իրագործուած ցեղասպանութիւնը վերապրածներու ժառանգներն են։ Անոնց կը պաշտպանէր Հայոց պատրիարքարանը, իսկ մինչեւ 1967 թուականը՝ Յորդանանի Հաշիմեան Թագաւորութիւնը։

Ցեղասպանութիւնը վերապրած սերունդը կը վճարէ իսրայելական բարձր հարկերը, սակայն չի օգտուիր  աշխատանքային այն հնարաւորութիւններէն, որոնք ունին իսրայելցիները։ Իսրայելցիներու նուրբ խտրականութենէն եւ ճանապարհորդութեան թոյլտուութիւն ստանալու դժուարութենէն ճնշուած հայերը ստիպուած են լքել իրենց հայրենի քաղաքը, իրենց համայնքը եւ իրենց բնակավայրերը: Ընկերներ, վերոնշեալ սահմանափակումներու արդիւնքին երբեմնի կենսունակ համայնքը կը շարունակէ փոքրանալ: Մերձաւոր Արեւելքի հայ երիտասարդներուն Երուսաղեմի մէջ որպէս ճեմարանական ընդունուելու՝ Իսրայելի կողմէ արգելքի պատճառով Պատրիարքարանը չէ կարողացած կրթել բաւարար թիւով քահանաներ՝ պատրիարքարանը պատասխանատու կերպով ղեկավարելու եւ սփիւռքի եկեղեցիներու համար ճեմարանականներ եւ հոգեւոր առաջնորդներ պատրաստելու համար: Ինչպէս նաեւ,  համայնքը կը շարունակէ կրճատուիլ բնակիչներու  ծերանալու եւ երիտասարդներու՝ արտասահմանի մէջ  հնարաւորութիւններ փնտրելու պատճառով։ 

5) Համայնքի յոյսերն ու ձգտումները հետեւեալն է. «Կովերի Պարտեզին մէջ» Պատրիարքարանը վարձով բնակարաններ կառուցէ հայ երիտասարդներու համար, յատկապէս նորապսակներու համար, բացի հիւրանոցէ՝ դէպի Սուրբ Երկիր ուխտագնացութիւնը խրախուսելու  համար աշխատատեղեր եւ եկամուտներ ստեղծէ։ Այս յոյսերն ու տեսիլքները փշրուեցան Իսրայելի կառավարութեան, Երուսաղեմի քաղաքապետարանի եւ հրէական զարգացման ընկերութեան կողմէ՝ ցաւալի յայտարարութեամբ, որ Պատրիարքը եւ Տ. Բարեթը, չապահովելով Սուրբ Յակոբեանց Պատրիարքական Սինոդի անհրաժեշտ ձայները, 99 տարով վարձով տուած է «Բարդեզի նահանգը» Իսրայելի իշխանութիւններուն: Խախտելով եկեղեցական վարդապետութիւնները եւ անտեսելով համայնքի կարիքները, անոնք փոխարենը նպաստած են նշուած գոյքի վրայ հիւրանոցի կառուցմանը հրէա գործարարի կողմէ:

6) Մի քանի տարի առաջ դէպի Հայկական միաբանութիւն տանող փողոցի կոյուղիի համակարգը հիմնանորոգուած է։ Այս, հաւանաբար, համընկած է «Կովերի Պարտեզի» հարեւանութեամբ գտնուող հրէա գործարարի կողմէ հիւրանոց կառուցելու ներկայիս ծրագիրներու հետ:

Լրացուցիչ լոյս սփռելու համար Կովերի Պարտեզի եւ Սուրբ Երկրի մէջ գտնուող հայկական եկեղեցական միւս կալուածքներու կարեւորութեան վրայ, նշենք, որ մի քանի դար առաջ Հայ եկեղեցին փրկուեցաւ սնանկութենէն «Կրիկոր պատրիարք շղթայակրի» շնորհիւ, ով մեկնեց արտասահման՝ Պատրիարքարանի պարտքերը կարգաւորելու համար միջոցներ հաւաքելու   նպատակով։ Անոր ձգած ժառանգութիւնը հաւաստիացուցած է, որ հայկական եկեղեցիի ունեցուածքը մնացեր է անձեռնմխելի։ Երախտագիտութեամբ կը յիշենք  նաեւ հայ ուխտաւորներուն, ովքեր դարերու ընթացքին դժուարին ուխտագնացութիւն կատարած են դէպի Սուրբ Երկիր եւ հաճախ իրենց խնայողութիւնները նուիրաբերած միաբանութեան կառուցմանն ու պահպանմանը:

Ներկայիս պատրիարքի օրոք, սակայն, որակաւորում չունեցող քահանան (Տ. Բարեթ քահանայ Երեցեան) «խնամակալութիւն» ստացած է Սուրբ Երկրի մէջ գտնուող հայկական եկեղեցիի ունեցուածքի նկատմամբ: Իսկապէս ողբերգութիւն է։ Վանքէն դուրս հողի եւ բնակարաններու գիները, վանքի բնակիչներու մեծ մասի համար ըլլալով անհասանելի, հայերու մեծ մասը կը շարունակէ ապրիլ Պատրիարքարանին պատկանող Հայկական թաղամասի նկացարաններուն մէջ: Ուստի, վախնալով պատրիարքարանի հաշուեհարդարէն, անոնք կը խուսափեն քննադատել Տ. Բարէթին, եւ Պատրիարքին։ Այն, ինչ հիմա պէտք կատարէ աշխարհասփիւռ հայութիւնը՝ Իսրայելի հիւպատոսութիւններու եւ դեսպանատուներու մոտ բողոքել եւ պահանջելն է, որ վերջին՝ 99 տարիով հայկական եկեղեցիի հողատարածքի ապօրինի վարձակալութիւնը չեղեալ համարուի: