Մկրտիչ Ա. Վանեցի՝ Խրիմեան Հայրիկ. Հայ եկեղեցիի, համայն հայութեան ամենէ նուիրական անուններէն մէկը, որ անձնաւորուած է հասարակական-քաղաքական, հոգեւոր-մշակութային հզոր գործչին, մտաւորականին ու գրողին: Իմաստուն մարդ, որու կեանքն ու գործը անմնացորդ նուիրաբերած է  ազգին ու հայրենիքին, գրին, լոյսին ու հաւատքին:

Ան ստեղծած է «Արծիւի Վասպուրական» ամսագիրը, որը մէկ տարի լոյս ընծայուելէ ետք պիտի վերահրատարակէր Վանի Վարագաւանքի մէջ եւ հիմներ  Ժառանգաւորաց վարժարանը: 1862 թ. Խրիմեանը ստանձնած է Տարոնի հոգեւոր առաջնորդի եւ Ս. Կարապետ վանքի վանահայրութիւնը, այստեղ նոյնպէս կեանքի կոչում համանման վարժարան:

Այս շրջանին Մկրտիչ Խրիմեանը ջանադիր գործունէութիւն ծաւալած է հայութեան վիճակը թեթեւացնելու, քուրտ եւ թուրք աղաներու, պետական պաշտօնեաներու հարստահարութիւնները սահմանափակելու ուղղութեամբ: Անանձնական կեանքով ապրող Խրիմեանին հայութիւնն սկսած է մեծարել Հայրիկ պատուանունով: 1868 թուականին. Էջմիածնի մէջ օծուած է եպիսկոպոս, մէկ տարի ետք ընտրուած է Պոլիսի հայոց պատրիարք: 

Իբրեւ 1878 թ. Պեռլինի վեհաժողովի հայկական պատուիրակութեան ղեկավար, նախապէս այցելած է եւրոպական մեծ տերութիւններու պետական պաշտօնեաներուն, պատրիարքարանի կազմած տեղեկագիրը ներկայացուցած է վեհաժողովին՝ յուսալով, որ դիւանագիտական ճանապարհով կը լուծուի Հայկական հարցը: Սակայն վեհաժողովին չստանալով դրական լուծում, խիստ  հիասթափուած եւ պատգամած է․ «Զէնք առնենք եւ դարձեա՛լ զէնք: Ժողովո՛ւրդ, ամենէն առաջ քու ազատութեան յոյսը քու վրադ դիր, քու խելքիդ ու բազուկիդ ուժ տու՛ր…»:1879-ին ընտրուած է Վասպուրականի հոգեւոր առաջնորդ, էապէս աջակցած Վանի «Սեւ խաչ» եւ Կարինի «Պաշտպան հայրենեաց» ազգային-ազատագրական գաղտնի կազմակերպութիւններու ստեղծմանն ու գործունէութեանը:

Խրիմեան Հայրիկը մահացած է  1907 թուականի Հոկտեմբերի 29-ին Երուսաղեմի մէջ: