Մեղրի   

ԴիւանագԷտ Համլետ Գասպարեանի յիշատակին

 «Կոմունիկացիաներու» եւ սահմաններու հարցը կրկին կ՛առաջադրուի մոսկովեան ամենէ բարձր հարթակէն [Բութին/Kremlin, 1]: Հայերուն կոյր կատուակներու պէս դոյլի մէջ խեղդելու ցանկութիւնը հանգիստ չի տար Կրեմլին: Սակայն, կան նշաններ, որ «Զանգեզուրեան քաշքշուկը» կարող է վատ անդրադառնալ Ռուսասանի եւ, նոյնիսկ, անձամբ Բութինի վրայ: Այդ կը վկայէ կարգով աւելի ցած ռուս պաշտօնեաներու, ինչպէս նաեւ տեղի մասնագիտացած մամուլի զգուշաւոր գնահատականները [Տարասով, 2]: 1921 թուականի Կարսի պայմանագրի հանգամանքը, ճիշտ օգտագործման պարագային, եւս կարող է ձախողիլ «Ատրպէյճանի» խորհրդային սահմաններու ճանաչման ռուսական եւ թուրքական իղձերը

Յատուկ ուշադրութեան արժանի է այն, որ «միջանցքային» զգուշաւորաթեան ռուսական միտումները առաջացած են հայկական կողմի անմեղսունակութեան ֆոնին [Փաշինեան, 3]: Որեւէ քննադատութեան չի դիմացող Միրզոյեան-Գրիգորեան տանդեմի «ուղեգիծը» կը հանգի ընդամենը հանրութեանն ուղղուած չքմեղանքներու [Միրզոյեան, 4]: Պարզ է, որ մոսկովեան շրջանակներու վերապահումները [Զախարովա, 5] կ՛առաջանան այն գիտակցութենէն, որ հայերու դէմ ուղղուած ցեղասպանութեան եւ պատերազմի միջոցով Հարաւային Կովկասի մէջ 1921 թուականին հաստատուած ռուս-թուրքական կոնսենսուսը «թարմացնելուն» ծառայող 2020 թ․ Սեպտեմբեր 27-ի փորձը դժուարամարս պրոդուկտ է:

Խօսքը պատերազմի արդիւնքները հայերու գլխին քառապատիկ ջարդելու եւ մարսելու մասին չէ: Վիթխարի դրամական եւ զգալի կադրային ապահովմամբ վարուող ռուսանպաստ եւ հակահայ պրոպագանդան միայն կը ծաւալուի: 2020 պատերազմի արդիւնքը իրականութեան դժուարամարս է Արեւմուտքի համար, քանի, որ Կովկասեան հաւանական պատերազմական թատերաբեմին ռուսերը նահանջողական, պատնեշ կը կառուցեն ՆԱՏՕ-ի առջեւ: «Խաղաղ դարաշրջանով» հմայուածներու համար ընգծենք՝ իրենց եւ սերունդի արեան պատնեշ:

Մոսկուայի տագնապը հասկնալու համար պատկերացնենք, թէ ինչ կ՛ըլլար Ռուսաստանի վիճակը նոյնիսկ Նոյեմբերի 9-ի յայտարարութենէն ետք, եթք Հայաստանի Հանրապետութիւնը հստակ դիրքորոշում դրսեւորէր:  Դիրքորոշում մը, որու տարրերու ականատեսն էինք մինչեւ ՀՀ ԱԳՆ ջախջախումը եւ «դուխով» եալանջիներու զոյգով ամրացնելը: 

Հարթակային ձայնակցման ժանրի այս նուիրեալները յաջորդաբար գլխաւորած են ՀՀ ԱԳ նախարարութիւնը Նիկոլ Փաշինեանի կառավարութեան մէջ։

Հայաստանի Հանրապետութեան հստակ դիրքորոշումը պիտի վերաբերի 2020 թ․ Սեպտեմբեր 27-ի ագրեսիայի իսկական պատճառի՝ 1921 թուականի Մոսկովեան/Կարսի պայմանագրերու գործողութիւնը սպառուելուն: Պիտի վերաբերի 915-1923 թուականներու ոճռագործութեան հատուցմանը 2015-ի Համահայկական դեկլարացիայի ոգիով [100-ամեայ տարելիցի Հռչակագիր, 6], Արեւմտեան Հայաստանի խնդիրի՝ Ուիլսոնեան իրավարարութեան ոգիով արծարծմանը, Հայաստանի Հանրապետութեան եւ Թուրքիայի սահմաններու որոշմանը՝ հայկական Կարսի, Արարատի եւ Նախիջեւանի առաջնահերթ վերադարձով:  «Ատրպէյճանի Հանրապետութեան», իրականութեան ծայրամասային, հարցը պիտի դիտարկուէր Արցախի շրջանի առանձնացման եւ Կասպից Արեւմուտքի հայաբնակ այլ շրջաններուն էթնիկ բազմազանութեան վերականգնման տեսանկիւնէն: 

ՀՀ քաղաքականութիւնը իբրեւ Ատրպէյճան պետության հետ ոչխարներու խնդիրի կարգաւորում ներկայացնող նիւթ Պաքուի կիսապաշտօնական կայքէն  

Հայկական խնդիրներու քաղաքական ընդգրկումը, դժուար չէ տեսնել, պիտի տարածուէր Միջին Արեւելք եւ միջազգային աւելի լայն ասպարեզ: «Էր», իսկ ինչ ունինք փոխարեն: Անհարկի զոհեր, պատանդներու՝ երկու անխնա շահարկուող խնդիր: Առաւել յիշատակուող մէկ ջրափոս, երկու բլուր, ոստիկանական մէկ արգելաձող, 106 ոչխար ու էծի գլխաքանակ: Այսինքն, ականատես ենք կառավարման վառ արտայայտուած գաւառական պատկերի, որը միանգամայն բնական է իւրայատուկ պատկերով օժտուած Նիկոլ Փաշինեան անձնաւորութեան շուրջ առաջացած խմբակի համար: Այս է խմբակի թռիչքի առաստաղը, որ միջազգային չափանիշներով հաւասար է շրիշակի մակարդակին: «Պետական» բնորոշումը անհարիր է ՔՊ վարչախումբի գործելակերպին՝ ճիշտը համայնքայինն է, այն ալ լաւագոյն պարագային: Բնականաբար, նման կադրային կոհորտը միանգամայն բաւարար է հայ թավշի մոսկովեան պատուիրատուներուն, որովհետեւ կ՛ապահովէ հայերու լիակատար անպաշտպանութիւնը եւ դեպրեսիան՝ ժողովուրդի օգտագործման եւ ոչնչացման ամենահամարձակ որեւէ սցենարի համար [Եզերք, 7]:

ՀՀ ինքնիշխանութեան բացակայութիւնը 2020 թուականի աշնանային կամպանիայի արդիւնքներու հետեւանք չէ՝ ճիշտը հակառակն է։

Ինչպիսին պիտի ըլլար ինքնիշխան Հայաստանի դիրքորոշումը 1921 թուականի պայմանագրերու ժամկէտի լրացման ամիսներուն եւ ինչ կը տեսնենք: Պահի արդիւնքը մեր առջեւ է: Հիմայ, յետ դառնանք 2018 «դուխով» տարին, որպէսզի պարզ տեսնենք հարիւր հազարանոց ամբոխի եւ սկանդալային քրոնիկայի ռեպորտիորի սիրոյ պատմութեան ռեժիսուրան: Հարկ է նշել, որ հակառակ պարտադրուող տեսակէտի, ինքնիշխանութեան բացակայութիւնը այսպես կոչուած «պարտութեան» հետեւանք չէ՝  թեզ մը, որ հայ ժողովուրդի վիզին կը փաթաթեն ռուս, թուրք եւ տեղացի «կադրային» քարոզիչները: Այո, ժողովուրդը ապակողմնորոշուած է, բայց կ՛ուզէինք տեսնել մէկ այլ ժողովուրդի վիճակը, որ ենթարկուէր պատմութեան մէջ չտեսնուած իրազեկային եւ յատուկ-հոգեբանական յետպատերազմեայ այսպիսի թեռորի: Ազգային դիրքորոշման բացակայութիւնը պայմանաւորուած է քաղաքական վերնախավի գործառոյթը ստանձնած կերտածոյ խումբերուն ինքնիշխանութեան գաղափարի սկզբունքային բացակայութեամբ: Վիճակը Նոյեմբեր 9-ին չի առաջացաւ, այլ հետխորհրդային երեք տասնամեակի պատմութիւն ունի, եթէ սահմնափակուինք ազգի գոյութեան միայն վերջին հարիւրամեակով: 

Եթէ Կարսը ուժի մէջ է եւ եթէ Կարսի դաշնագիրը լոյծ է

Զանգեզուրեան նարատիվը կարող է լուրջ վնասել Վլատիմիր Բութինի վարկին, որը Դոնբասի մէջ իր զինուորներուն ձգած է թուրքական Բայրակտարներու հարուածի տակ եւ Էրդողանի ու Ալիեւի հետ միասին նոյն միջանցքային ու սահմնային մուղամն կը քաշէ: Բանն այն է, որ Մեղրիի ճանապարհը «կը տանի» Նախիջեւան, իսկ Նախիջեւանը, ներկայիս տեսքով, 1921 թուականի Կարսի պայմանագիրն է: Եթէ պայմանագիրը չի յարգուի, ապա ինչ է Արարատը սահմանի այն կողմը: Եթէ պայմանագիրը կը յարգուի, ապա Նախիջեւանը ընդամենը Պաքուի պրոտեկտորատ է Հայաստանի Հանրապետութեան համաձայնութեամբ (պայմանագրի գլուխ 5): Նոյնիսկ այդ պարագային այդ «Ատրպէյճանի» սուվերեն տարածք չէ, մասնաւորապէս, օտար զօրքերու տեղաբաշխման եւ Պաքուի միջպետակաան պայմանագիրներուն ընդգրկուելու տեսակէտէն:

Այնպէս որ սահմաններու փոխադարձ ճանաչումը կը նշանակէ Կարսի պայմանագիրի status-quo ճանաչում «ետին դռնից», գումարած Հայաստանիէն նոր զիջումներու կորիզին  Նախիջեւանի խնդրով, որուն կը ձգտին Մոսկուան ու Անկարան Փաշինեանի միջոցով: Հանրութիւնը տեղեա՞կ է անոր մասին: Իսկ նորընծայ դիւանագէտներու կոհո՞րտը: Այնպէս որ, զանգեզուրեան խմորը, եթէ շարունակէ հունցվել, կարող է «շատ ջուր քաշել» եւ հանգեցնել միջազգային ամենէ տարբեր կողմերու շահերը, Իրանը ներառեալ, շոշափող արդիւնքներու: Մոսկուայի մէջ շատ աւելի զգայուն են 1921 թուականի Կարսի կարգավիճակի հանդէպ, քան Երեւանի մէջ [Ռեգնում, 8], [Մելքոնեան, ՀՀ ԳԱԱ գիտաժողով, 9]: Հայաստանեան տեղաշարժերը տեղի կունենան, եթէ մոսկովեան նոր ձեւաբանութեամբ [Կոպիրկին, 10] «ռուսական ներկայութեան ակտոր», իսկ հայերէն՝ կատարածու Փաշինեանը զրկուի հանուն Ռուսաստանի ու Թուրքիայի շահերու հազարներ Եռաբլուրի հողին յանձնելու պատրաստ իր ընտրազանգուածէն: Կը զրկուի արդեն: 

.

Ռուսական տրամադրուածութեան մասին կարդացեք նաեւ այստեղ՝

Չենք թողնի Հայաստան վերգտնեք. Կամ «Կարս-2» ռեզերվացիա, կամ…

ինչպես նաեւ՝

Չի ճանաչել Նախիջեւանի եւ Արցախի օտարումը. Չլինել «իդեալական զոհ»

Արեւմտեան Հայաստանի Ազգային խորհուրդի կողմէ ներկայացուած Հայաստանի Հանրապետութեան արեւելեան սահմանները (1919-1920 թթ.)

http://www.western-armenia.eu/archives-nationales/Armenie_1920/L-Armenie_transcaucasienne-territoires_frontieres_statistiques.pdf