Շուեյցարիայի մէջ բնակուող հայ բարերար եւ գործարար Հրաչ Գաբրիելեանը կը հանդիսանայ  “Արցախբանկ” ՓԲԸ Վարչութեան նախագահը եւ Շուեյցարական ‘Franck Muller USA’   ժամացոյցներու արտադրութեան ընկերութեան գլխավոր տնօրենը:

Հրաչը կը պնդէ, որ ան ծնունդով Կոստանդնուպոլիսէն է` յայտարարութիւն մը, որն կ՛արտացոլէ ինչպէս քաղաքի բազմազանութիւնը, այնպէս ալ ընտանիքի հպարտութիւնը, որու ծագման պատմությունը սկսած է միջնադարէն:

Հրաչի ընտանեկան ժառանգութիւնը անոր համար պարտաւորեցնող եւ խթան հանդիսացող աշխատանք է։

Ան իմպուլսիվ է եւ պատրաստ  պայքարի, ան գործի մարդ է, այլ ոչ թէ միայն խօսքերու: Անոր անունը կը նշանակէ “կրակոտ աչք” – հեթանոսական նախանշան, որը թոյլ կուտայ թափանցել մարդու հոգին:

Ռազմատենչ մանկութիւն

Հրաչը ծնած է 1953թ: “Երբ մենք երեխաներ էինք, մենք կը խաղայինք հարեւան տղաներու հետ։ Մենք հայ զինուո եղած ենք, իսկ անոնք ՝ թուրք զինուոր։ Երբեմն մենք կը ծեծէինք անոնց, բայց թուաքանակով գերազանց ըլլալով ՝ անոնք աւելի հաճախ կը ծեծէին մեզ”, – կը յիշէ ան։

Ծնողներու ամուսնալուծութիւնը անոր վրայ մեծ ազդեցուիւն ձգած է։ “Այն ժամանակ այդ ինձ համար ուղղակի վիրաւորական էր։ Մէկ գիշերուայ ընթացքին ես դարձայ ցանկալի հիւր իմ ընկերներու տուները”, – կը յիշէ Հրաչը։

Ան դարձաւ այդ տարիքին քաղաքականացուած  երիտասարդ։  “Երիտասարդներու մեծ մասը կը գտնուէր կոմունիստներու եւ սոցիալիստներու ազդեցութեան տակ։ Հաւասարութիւն, խաղաղութիւն, արդարութիւն. ասոնք էին մեր արժէքները”։

Ոսկէ Ժառանգութիւն

Հրաչի մայրական գիծով պապիկը ՝ մասնագիտութեամբ ոսկերիչ է, ծնած է Պուլղարիայի Վառնա քաղաքին մէջ։ “Ժիրայրը ուժեղ էր, բայց նրբանկատ ու պարկեշտ մարդ”, – կը յիշէ Հրաչը ու կը շարունակէ,- “Մարդիկ կը վստահէին անէր իրենց ոսկին. Ան կը մաքրէր եւ կը դարձնէր աւելի թանկարժէք մի բան”: 

Հրաչի հայրը՝ Գեմեսը, նոյնպէս ոսկերիչ էր։ Մեծանլով  մէկ տան մէջ, որտեղ կը պատրաստուէր արծաթէ եւ թանկարժէք  զարդեր, Հրաչն սկսած է զբաղուիլ թալիսմաններու առեւուտրով եւ գրանցեց  յաջողություններ ընդամենը 13 տարեկան հասակին։

Հինգ տարի ետք ան մեկնած է Ամերիկա ՝ ապրելու իր տատիկի եւ պապիկի ՝ Ջիրայրի եւ Աղաւնիի հետ, ովքեր տեղափոխուած են Նիու Ջերսի ։ 

“Իմ սեփական պիզնեսը ես բացի 23 տարեկանիս։ Սկիզբը աշխատեցայ որպէս ոսկերիչ, բայց շուտով սկսեցի նախագծել եւ ստեղծել իմ սեփական զարդերը, այն ժամանակ, երբ լրացաւ իմ 30ամեակը, այդ տարիքիս աշխատեցի իմ առաջին միլիոնը”, – կը պատմէ ան։ 

1989 թուականին Հրաչը մեկնած է Հայաստան։ “Երկրաշարժէն ետք այն ամենը, ինչ մենք կ՛ուզէինք կատարել այդ մարդկանց օգնելն էր”, – կ՛ըսէ ան: Այդ ժամանակէն ի վեր, ան ֆինանսաւորած է բազմաթիւ  ծրագիրներ եւ դարձած է հոգատար կնքահայրը աւելի քան 50 երեխաներու: Բացի բանկէն եւ շինարարական ընկերութենէն, ան եւ իր պիզնես գործընկերները ունին նաեւ  ագարակներ թէ Հայաստանի թէ Արցախի Հանրապետութեան մէջ։ Ան նաեւ յայտնի է լայն հանրութեանը որպէս Երեւանի “Արարատ” ֆուտպոլային ակումբի նախագահ:

Անոր տատիկի խօսքով ՝ Հրաչն արդեն 45 տարի չէ եղած իր  ծննդավայր Թուրքիայի մէջ։ “Ես վստահ չեմ, որ կարող եմ զսպել իմ զայրոյթը”, – կըսէ ան:  Կարող է առաջանալ շատ ուժեղ զգացմունքներ եւ  հնարաւոր չէ հեշտութեամբ բացատրել։ Չարութիւն, ցաւ, անզօրութիւն, շփոթութիւն, սեր, վիշտ եւ  զայրոյթ, ասնք ընդամենը մի քանին են, որոնք մինչ այսօր իրեն հանգիստ չեն ձգած։ Իր երկրի ու ընտանիքի բուռն պատմութիւնը այդ ամենը  կը դարձնէ արդարացուած։ 

14-րդ դարի քոչուոր ցեղերու արշավանքներն ու երկրաշարժերը Հայաստանի նախկին մայրաքաղաք Անին վերածեցին աւերակների։ Հրաչի նախնիները տեղափոխուած են Ղրիմի թերակղզի, հնագոյն քաղաքներէն մէկն այսօր, որտեղ շատ տարագիր հայեր կան: Մոտ 1700 թուականին անոնք որոշած են վերադառնալ։ “Մեր ընտանիքի մէկ մասը մեկնած է Քալեջիկ ՝ Անկարայէն ոչ հեռու քաղաք մը։ Այդ այն է, ինչ ինձի ըսաւ հորս մայրը՝ Գիւլիզարը,  կին մը, որու հետ ես անցկացուցած եմ իմ կեանքի մեծ մասը”, – կ՛ըսէ Հրաչը։ Հենց նա, այլ ոչ թԷ իր ծնողները, Հրաչին պատմած են Ցեղասպանութեան մասին։ “Ես ընդամենը եօթ տարեկան էի, իսկ ան արդեն 80 տարեկան էր ։ Կեանքը անոր նկատմամբ բավականին  դաժան էր։ Ան շատ կը ծխէր,  կը նստեր իմ կողքը եւ պատմէր յիշողութիւնները։ Ես ալ կը ձեւացնէի թէ կը ծխեմ, որպէսզի իրեն աւելի անկաշկանդ զգայ”, – կը յիշէ Հրաչը եւ կը շարունակէ,- “Մարդիկ  քո Պապիկ Ներսէսին կը դիմէին որպէս Աղա,  տիտղոս մը, որը աւելցուած էր անոր անուան վրայ՝ ի նշան մեծ յարգանքի։ Մենք ունէինք խաղողի այգիներ, արհեստանոց եւ մի քանի տուներ։ Գիշեր մը չորս թուրք 15 ձի բերին մեր տուն։ Անոնք տղամարդկանց կը համոզէին անմիջապէս հեռանալ, քանի որյհաջորդ օրը վատ դեպքեր պթտք է տեղի ունենային։ Բայց անոնք հրաժարուած են մինակ ձգել  իրենց ընտանիքին։ Յաջորդ առաւօտ կամակատարները եկած են գիւղ եւ առեւանգած արական սեռի 17 անդամի, որպէսզի անոնց գնդակահարեն։ Այդ  ճակատագիր էր, որուն արժանացան շատ հայեր։ Միակը, ով ողջ մնացած է 13-ամեայ Մինասն էր, ով ստիպուած եղած է ականատես ըլլալու  բոլոր վայրագութիւններուն։ Սպան հրամայած էր խնայել անոր, քանի որ ան ընդ ամենը երեխայ էր։ Ի վերջոյ, այդ սպան փրկեց 28 տղաներու կեանքը։ Տան ճանապարհին անոնց պատահած են այլ մարդիկ, ովքեր պէտք է գնդակահարեին տղաներուն, սակայն թիկնապահը ըսած է, որ իրեն պատուիրուած է իրենց  անվտանգ տուն հասցնել: Վերադառնալով գիւղ՝ Մինասը դեռ ցնցուած էր։ Հին սովորութեան համաձայն, ան ստիպուած էր խմել երիտասարդ շունի արիւն, որը ենթադրաբար բուժիչ էր եւ անոր կրկին ուժեղ կը դարձներ:

՝՝Մենք քո պապիկի հետ ունեցած ենք 13 երեխայ, քո հայր Գեմեսը մեր ամենափոքրն էր։ Ան ծնած է ճանապարհին՝ տեղահանութեան ընթացքին։ Մենք ոչ ջուր ունէինք, ոչ  սնունդ։ Մեր փոքրիկ տղան կը տառապէր դիզենտերիայով,  ես վստահ էի, որ ան  շուտով կը մահանայ: Յոյս ունենալով, որ  լաւ մարդիկ կը հոգան անոր մասին, ես  կը պատրաստուէի լքել նրան, քանի որ ես ունէի եւս 12 երեխայ, ովքեր իմ կարիքն ունեին: Բայց իմ հարսը անոր ձեռքերուն վրայ տարաւ, մինչեւ մենք հասանք քրտական գիւղ, որտեղ անոր խաղողի հիւթ խմցուցին։ Մարդիկ իրեն կ՛ըսէին Ներսէս աղայի որդի։ Ահա թէ ինչպէս ան ողջ մնաց, իսկ մեր միւս ութ երեխաները մահացան”:

Իր ողջ կեանքը Գեմեսը տառապեց  հոր կարօտի վիշտով։ Փրկուածները վերադարձան իրենց գիւղ։ Օր մը Գիւլիզարը Ներսէսի մատանին տեսաւ մէկ այլ տղամարդու ձեռքին եւ ուշաթափուեց։ Հոգիի խորքը ան հրաշքի յոյս ուներ։ Գաբրիելեան ընտանիքի որոշ անդամներու այլ ընտրութիւն չէր մնար, քան իսլամն ընդունած որպէս կրոն եւ փոխել անունները։ Գիւլիզարը եւ եւս մի քանի հոգի տեղափոխուեցան Կոստանդնուպոլիս, մինչդեռ մի քանի բախտաւոր մարդիկ փախած էին Ռուսաստան։ Տասը տարի ետք անոնք վերադարձած են Ռուսաստանէն,  որպէսզի գտնեն իրենց հարազատներուն։ Անոնք դարձած էին Կամչատկայի մորթի յաջողակ վաճառականներ եւ կը ցանկանային միանալ իրենց  հարազատներուն։ Անոնք անյայտ կորածներու մասին յայտարարութիւններ տեղադրած էին հայկական թերթերուն, սակայն անոնց ոչ մէկ չէ տեսած, Գեմեսը դեռ երեխայ էր, իսկ բոլոր կանայք կը կարողանային թուրքերէն կարդալ։ Օրէ օր Գիւլիզարը այդ երկար էպիկական պատմութեան գրութիւնները փոխանցած էր Հրաչին։ Ինչպէս կը խօստովանի Հրաչը, Գիւլիզարը կ՛ակնկալէր, որ ան վրեժխնդիր կ՛ըլլայ սարսափելի յանցագործութիւններու համար: “Բայց  նրան  պարտական եմ իմ հայկական ինքնութեամբ”,- ըսած է Հրաչը։

Հնարաւոր է արդեօք ընդհանրապէս վրեժխնդիր ըլլար չարէն ՝ չի գործելով  աւելի մեծ չարիք։ Հրաչը ընդունած է, որ այս հարցին պարզ պատասխաններ չկան: ԱՆ սորված է հաւատարիմ ըլլալ Գաբրիելեանին, առանց իրեն մեղաւոր զգալու: “Վերապրածներու ժառանգները չեն կարող նորմալ կեանք վարել”, – կը կարծէ ան: “Այդ նման է հիւանդութեան մը, որու բուժումը կարող է պահանջուիլ ոչ թէ մէկ, այլ երկու հարիւրամեակ”։ Հրաչի հայրենասիրութիւնը Հայաստանի հանդէպ անոր նուիրուածութեան շարժիչ ուժն է։ Միեւնոյն ժամանակ ան կ՛ըսէ է,- “Կարո՞ղ եմ ատել ինչ-որ մէկին միայն այն պատճառով, որ ան թուրք է։ Ես չեմ կարող եւ չեմ լինի”։

Աղբիւր 

https://auroraprizecom/en/hratch-kaprielian?fbclid=IwAR24WisPpe_V6rJSQYU8B-WFxGDM2Np6p7c0q_R5M.0DUReLiFQ_3j-PC0XE