ԱՐԵՒՄՏԵԱՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆ – 2021 թուականի Նոյեմբերի 16-ին Վարդենիսի եւ Ջերմուկի գործողութիւններու ժամանակ Արեւմտեան Հայաստանը համընդհանուր զօրահաւաք յայտարարած է, եւ այսօր մենք կը տեսնենք, որ բախումները վերսկսած են առաջնագիծին, յատկապէս Գեղարքունիքի մարզը։

2021 թուականի Նոյեմբերի 22-ին լրացաւ նախագահ Վուտրոյ Ուիլսոնի արբիտրաժային վճիռի 101-րդ տարեդարձը, որը պաշտօնապէս սահմանեց Արեւմտեան Հայաստանի եւ Թուրքիոյ միջեւ սահմանը։

Այս տարելիցը լայնօրէն լուսաբանուած էր հայկական լրատուամիջոցներուն, թէ եւ ընդամենը մի քանի տարի առաջ՝ Արցախեան երկրորդ պատերազմէն բաւական առաջ, այս հարցը Երեւանի մէջ այդքան մեծ աղմուկ չբարձրացուց։

Ինչ  կը վերաբերուի Հայաստանէն դուրս գտնուող հայերուն, ապա անոնք աւելի քան նուրբ իրավիճակի մէջ են, քանի որ անոնցմէ շատերը դեռ չեն գիտեր, թէ ինչի մասին է խօսքը։ Հայաստանի քաղաքական կառոյցներն ու քաղաքական մասնագետները տասնամեակներ շարունակ, մինչեւ Արեւմտեան Հայաստանի Ազգային խորհուրդի ստեղծելը, կը հերքէին այս արբիտրաժային վիճռի գոյութիւնը, յետագային չեզոքացուցին այս առումով ցանկացած պահանջ 1987 թուականի Հունիսի 18-ի Հայկական հարցի վերաբերեալ քաղաքական բանաձեւէն ետք։  

Անոր օրինակն է այսօր հրապարակուած յօդուածը, որտեղ խօսք չկայ նախագահ Ուիլսոնի արբիտրաժային վճիռի մասին https://bit.ly/3xsQDOS , սակայն առաջարկուած է 1990 թուականի Հայաստանի Հանրապետութեանը (որն ըստ սահմանադրութեան չի ցանկանար) պահանջներ ներկայացնել 1920 թուականի Հայաստանի Հանրապետութեան փոխարեն, որն իրաւաչափութիւն չունի, օրինական չէ։

Այստեղ կարելի է նշել, որ ԱՍԱԼԱ-ն այն ժամանակ միակ զինուած կազմակերպութիւնն էր, որը կը հաւակնէր Արեւմտեան Հայաստանի տարածքին՝ հիմնուելով քարտէսի վրայ, որը ներառած էր Արեւմտեան Հայաստանի սահմանը Թուրքիոյ հետ։ 

Այսօր խնդիրը հետեւեալն է. Երևանի որոշ քաղաքական գործիչներու նախաձեռնութեամբ, ովքեր կը ժխտեն թուրքերու կողմէ բռնագրաւուած Արեւմտեան Հայաստանի գոյութիւնը, արբիտրաժային վճիռը կը ներկայացուի որպէս 1990 թուականին ձեւաւորուած Հայաստանի Հանրապետութեան օրակարգ։ Եթէ ​​հետեւիք իրադարձութիւններու ժամանակագրութեան, ապա 1990 թուականի այս նոր, նախկին խորհրդային հանրապետութիւնը ոչ մէկ կապ չունի 1920 թուականի Հայաստանի Հանրապետութեան հետ, որը ձեւաւորուած է Արեւմտեան Հայաստանի տարածքէն եւ կը պահանջէ հատուցում հայերու դէմ իրագործուած ցեղասպանութեան եւ ռազմական յանցագործութիւններու համար Սեւրի պայմանագրի հիման վրայ։

Աւելին, իրաւական տեսանկիւնէն այդ ճիշդ չէ, քանի որ պետութիւնը չի կարող կրկնակի ճանաչուի այլ պետութիւններու կողմէ։ Այս պատճառով է, որ Արցախը չի ճանչցուիր որպէս 1990 թուականի Հայաստանի Հանրապետութեան մաս, քանի որ Արցախը միշտ եղած է եւ կ՛ըլլայ 1920 թուականի Հայաստանի Հանրապետութեան մաս։

Միւս կողմէ, քաղաքական մակարդակը բարձր կը գնահատէ այն ​​փաստը, որ Հայաստանի մէջ բոլոր քաղաքական ուժերը միակարծիք են, որ ԱՄՆ 28-րդ նախագահի արբիտրաժային վճիռը, որը կը սահմանէ Արեւմտեան Հայաստանի եւ Թուրքիայի միջեւ սահմանը, անօտարելի եւ անբեկանելի իրաւական գործողութիւն է։

Այս որոշման իրագործումը կը պահանջէ ամուր իրաւական հիմք, եւ միայն՝ թուրքական օկուպացիայի տակ գտնուող Արեւմտեան Հայաստանի Հանրապետութիւնն է այս որոշման պահապանը՝ որպէս 1920թ. Հայաստանի Հանրապետութեան իրաւայաջորդ պետութիւն։ 

Հայ ժողովուրդը, որուն ուղղակիօրէն կը վերաբերուի, պէտք է համախմբուի ի պաշտպանութիւն Արեւմտեան Հայաստանի եւ Արցախի իրաւունքներու՝ Արեւմտեան Հայաստանի իշխանութեան շուրջ։

Ժողովուրդի մէկ մասի վերաբերմունքն իր պետութեան՝ Արեւմտեան Հայաստանի գոյութեան նկատմամբ՝ ակնյայտ ժխտումը, բոլոր առումներով ունի դրամատիկ հետեւանքներ։ 

Ե՞րբ կը բարձրանայ իրազեկութիւնը:

Leave a Reply