Մոնթէ Մոլքոնեանը Հայաստան եկաւ այն ժամանակ, երբ արդեն սկսած էր Արցախեան ազատագրական պայքարը: 1991 թուականին, բանտէն ազատուելէ ետք, Մոնթէն եկաւ Երեւան, եօթ ամիս աշխատեցաւ Գիտութիւններու ակադեմիային մէջ «Հայաստանը եւ հարեւանները» գիրքը գրելու եւ հրատարակելու նպատակով։ Այստեղ ան ընդունեց Աւօ կեղծանունը եւ 1991 թուականի Սեպտեմբերին մեկնեցաւ Արցախ: Մի քանի ծանր մարտերէ ետք` 1992 թուականի Հունուարին Մոնթէին յանձնարարած են Մարտունիի շրջանի ինքնապաշտպանութեան ուժերու հրամանատարի պարտականութիւնները, Մարտունին դարձաւ ամենէ պաշտպանուած ու ամենէ մարտունակ շրջանը: 1993-ի Մարտ-Ապրիլ ամիսներուն անոր ղեկավարութեամբ ազատագրուեցաւ Քարվաճառը, Օմարի լեռնանցքը: «Եթէ կորսնցնենք Արցախը, ապա մենք կը շրջենք հայոց պատմութեան վերջին էջը»,- Մոնթէի այս խօսքը որպէս զգաստացման կոչ կը հնչէր ճակատային մարտիկներուն եւ ամբողջ հայ ժողովուրդի համար։ Ան անփոխարինելի դեր կատարած է հայկական առաջին ինքնապաշտպանական ուժերը կազմակերպելու եւ ապա նաեւ՝ կանոնաւոր բանակ ստեղծելու մտահղացումներուն։

Leave a Reply