Կը ներկայացնենք հատուածներ «Հրապարակ» օրաթերթի գրող հրապարակախօս Մարի Բարսեղեան-Խանջեանի կատարած գրառումներէն։

 Մեր պատմաբան դոկտորներն ու ակադեմիկոսները կարծես զբաղուած են միայն գիտխորհուրդներ անցկացնելով եւ դիսերտացիաներ պաշտպանելով, որպէսզի իրենց գիտական աստիճանը բարձրացնեն։ Մինչդեռ պատմական թիւրիմացութեամբ մեզի հարեւան դարձած կովկասեան թաթարները, որոնց էթնոնիմ, այսինքն՝ ցեղանուանուն տուած է սովետական ժողովուրդներու հայր Ստալինը՝ ատրպէյճանցի, այնքան լկտիացած են մեր գիտնականներու եւ, ինչու չէ, նաեւ ՀՀ արտգործնախարարութեան անգործութենէն, որ արդեն ոտնձգութիւն կը կատարեն մեր սրբութեան սրբոցի՝ Մեսրոպ Մաշտոցի ստեղծած Հայոց այբուբենի դէմ:

2013թ. Համացանցի մէջ յայտնուեցաւ Ատրպէյճանի ԳԱ թղթակից-անդամ Ֆարիտա Մամետովայի տեսանիւթը, որտեղ գիտնական դարձած այդ շեղաչք սելջուկի մնացորդն իր ըսելով՝ «գիտական բացայայտումներով՝ քարը քարի վրա չէր ձգէր»։ Մեր պատմիչներու եւ պատմաբաններու աշխատութիւնները համարելով զեղծարարութիւն, ընդհուպ մինչեւ միջնադարեան հայ պատմիչ Կիրակոս Գանձակեցիին եւ «Դատաստանագիրքի» հեղինակ Մխիթար Գոշին անուանած էր աղվան, այսինքն՝ իր մեկնաբանութեամբ ատրպէյճանցի: Կ՛ըսէր, որ Հայկական Կիլիկեան թագաւորութիւնը աղվան իշխաններու ստեղծած պետութիւնն եղած է, որը նոյնպէս մենք՝ հայերս, իւրացուցած ենք, եւ միայն իր գիտական անժխտելի փաստերու շնորհիւ այդ բացայայտուած է, որու արդիւնքին հայերն այլեւս չեն համարձակուիր Կիլիկիան համարել հայկական թագաւորութիւն…Ո՛չ աւելի, ո՛չ պակաս…

Ես յօդուած գրեցի այդ վայ գիտնականի զեղծարարութեան դէմ, որը տպագրուեցաւ «Իրատէս defacto» թերթին մէջ 2013թ.: Յօդուածը լայն արձագանք ունեցաւ ընթերցողներու շրջանին: Համոզուած էի, որ յօդուածն հրապարակելէ ետք կ՛ըլլայ ՀՀ ԳԱ ակադեմիայի պատմութեան, լեզուի, իրաւունքի եւ իրաւագիտութեան ինստիտուտներու գիտական արձագանքը, հայ մտաւորաններու հակազդեցութիւնը եւ քննարկում…Աւա՜ղ…

Այդ յօդուածը առիթով մը ցոյց  տուի ԳԱԱ իրանագիտութեան ինստիտուտի գիտաշխատողի մը, ան զարմացաւ, որ ես նոր կը գիտինամ Ֆարիտա Մամետովայի մասին: Կը պարզուի՝ ան 20 տարի զբաղուած է աղավաղելով, կեղծելով ու ատրպէյճանացնելով մեր պատմութիւնը, մշակոյթը եւ պատմական տարածքները: 

Այդ ընթացքին Ֆարիտան դարձած է ակադեմիկոս, անոր հրատարակած շքեղ գիրքերուն վրայ գրուած է Ատրպէյճանի ԳԱ ակադեմիայի թղթակից անդամ: Եւ այդ մեր ազգային ակադեմիայի անհետեւողական անտարբերութեան եւ ազգային արժէքները՝ պատմութիւնը, մշակոյթը, պատմական տարածքներն եւ նոյնիսկ հայ պատմիչներու ազգային պատկանելութիւնը անպաշտպան ձգելու հետեւանք է:

Ետքը հայ գիտնականուհին ըսաւ, որ Իրանի գիտութիւններու ակադեմիան դիմած է մեր իրանագիտութեան ինստիտուտին, որպէսզի մեր գիտնականները պարսիկ մեծ բանաստեղծ եւ փիլիսոփա Նիզամի Գիանջեւիի՝ ազգութեամբ պարսիկ ըլլալու փաստը, որպէս անաչառ գիտական կողմ, ապացուցեն գիտական յօդուածներով: Չեմ գիտեր , կատարեցին թէ՞ ոչ, բայց այն պարզ է, որ Ատրպէյճանն իր նաւթադոլարներով պատրաստ է նոյնիսկ Չինական կայսրութիւնը դարձնել ատրպէյճանական:

Այս յօդուածը գրելու պատճառը նոր ոտնձգութիւն է ատրպէյճանցիներուն կողմէն մեր սրբութիւն սրբոց այբուբենի ու անոր ստեղծող Մեսրոպ Մաշտոցի դէմ: Ոմն ատրպէյճանցի կին գիտնական «ապացուցած է», որ Մեսրոպ Մաշտոցը ոչ թէ ստեղծած է մեր այբուբենը , այլ պարզապէս գողցած է եթովպական գիրերը, պահպանած է անոնց արտաքին ձեւը, փոխած է հնչիւնայնութիւնը եւ կը ներկայացնէ ողջ այբուբենը:

Հայոց այբուբենն ստեղծելու շուրջ անիմաստ եւ հակագիտական, հակապատմական եւ հակահայկական թեզերը դառձած  են մեր հակառակորդներու ձեռքին յաղթաթուղթ։ Յիշենք հայերուս ՝ բնիկ, թէ եկւոր ըլլալու վարկածները, ուրարտացիները հայեր են, թէ ոչ, Ուրարտուն հայկական պետութիւն է, թէ երկինքէն ինկած անյայտ ազգի մը ու անոր ստեղծած պետութիւն: Բագրատունիները հրեայ են, թէ՞ հայ, Արծրունիները ասորի են, թէ՞ հայ, Արշակունիները իսկապէս պարթեւ եղած ե՞ն եւ բազմաթիւ այլ հարցեր, որոնք աղավաղած են, հարուածի տակ կը դնեն ոչ միայն մեր արքայական տոհմերու պատմութիւնը, այլեւ հայ ժողովուրդի՝ որպէս պատմական ազգի գոյութիւնը համաշխարհային պատմութեան մէջ:

Շատ ճարպիօորէն եւ նպատակաուղղուած կ՛օգտուին որոշ ազգեր եւ մեզի՝ հայերուս՝ մեր քաղաքական ու քաղաքակրթական պատմութեան հանդերձ, դուրս մղած են համաշխարհային պատմագրութենէն: Հայ պատմագիտութեան մէջ տեղեկութիւն կայ, որ Մովսէս Խորենացիի «Հայոց պատմութիւնը» չորս բաժինէ բաղկացած եղած է, բայց մեզի հասած է երեք բաժին։ Ո՞վ, ե՞րբ եւ ի՞նչու ոչնչացուցած է չորրորդ բաժինը եւ ի՞նչ  գրուած եղած է անոր մէջ:

Ի՞նչու չի կարելի առաջ քաշել այն վարկածը, որ յետագայ դարերուն Խորենացիի պատմութիւնը արտագրող ոմն գրիչ աղավաղած է պատմահոր գրածը եւ հայոց թագաւորներուն վերագրած է օտար ծագում:

Չէ որ Բագրատունիի ԲԱԳ արմատը արիական ծագում ունի եւ կը նշանակէ աստուած, իսկ Արծրունի անունը կը յիշատակուի, ուրարտական սեպագիր արձանագրութիւններուն մէջ: Այսպէս կարելի է թուարկել կեղծ վարկածներ, որոնք կը զրկեն մեզ մեր պատմական անցեալէն:

Քրիստոնէութիւնն տարածուելու ժամանակաշրջանին՝ դարձեալ անյայտ ուժերու դրդմամբ եւ մեր անխոհեմ թեթեւ ձեռքով աւիրուեցան մեր պատմութեան ու մշակոյթի վկաները։ Ի դէպ, Հին Յունաստանի մէջ ոչ մէկ յուշարձան կամ մատեան չոչնչացաւ քրիստոնէութիւն ընդունուելէ ետք, իսկ Հայաստանն ու հայ ժողովուրդը դուրս մղուեցան համաշխարհային պատմագրութենէն, հայ ժողովուրդը եկւոր համարուեցաւ, անոր մշակոյթն ալ անտեսուած։ Ի դէպ գերմանացի հնագէտ Հենրիխ Շլիմանը գրած է․«Եւրոպայի դժբախտութիւնն այն էր, որ ան՝ որպէս քաղաքակրթութեան հիմք, ընդունեցաւ Յունաստանին, ոչ թէ Հայաստանը»։ Հաւանաբար Շլիմանը նոյնպէս որոշակի հստակ փաստարկներ ունեցած է:

Պարոնա՛յք պատմաբաններ, ԳԱԱ պատմութեան ինստիտուի ակադեմիկոսնե՛ր եւ դոկտորնե՛ր, Լեզուի ինստիտուտի երեւելի՛ ակադեմիկոսներ եւ դոկտորներ, յարգարժա՛ն գիտնականներ, Հայաստանի բոլոր պետական եւ մասնաւոր համալսարաններու պատուելի՛ պատմաբաններ եւ լեզուաբաններ, որո՞նց պատմութիւնն կ՛ուսումնասիրէք եւ կը դասաւանդէք, եւ ո՞ր լեզուի այբուբենն դուք կը ներկայացնէք՝ որպէս հայոց այբուբեն մեր սերունդներուն, եթէ, մեր իսկ աններելի եւ անհեռատես թողտուութեամբ, մեզ հարեւան դարձած, պատմական յայտնի անցեալ ունեցող ցեղախումբ մը այսօր այնքան «կրթուած է», որ, իր գոյութիւնն այս արեւի տակ արդարացնելու համար  մեր պատմութիւնն ու մշակոյթն կը իւրացնէ կամ կ՛աղավաղէ:

Միթէ դուք պատասխանատուութիւն չէք կրեր մեր ժողովուրդի ու պատմութեան համար…Այն բարոյական պատասխանատուութիւնը, որ ունի եւ պէտք է ունենայ ամեն հայ մարդ, առաւել եւս՝ հայ գիտնական, իր երկրի ու ժողովուրդի առջեւ, որուն կը ծառայէ ոչ միայն իր կամքով, այլեւ ամենաբարձր բարոյականութեան գրուած ու չգրուած օրէնքներով, կը պարտադրեն Ձեզ՝

Դուռդ փա՛կ պահէ, որ գող հարեւանդ տունդ չի թալանէ…

Մարի Բարսեղեան-Խանջեան