Այս յօդուածը կը պարունակէ վերլուծութիւն, թէ արդեօք կայ Պատմական եւ իրաւական հիմքեր, որպէսզի Արեւմտեան Հայաստանը դառնայ Միաւորուած ազգերու կազմակերպութեան անդամ ՝ Սեւրի պայմանագիրի հիման վրայ։

Անոր համար հեղինակը կը հետազոտէ պատմական հանգամանքները, որոնց պարագային Սեւրի պայմանագիրը Մէկ կողմէ դաշնակից եւ ասոցացուած տերութիւններու, եւ Օսմանեան կայսրութեան կողմէ կնքուած խաղաղ պայմանագիրն է, միւս կողմէ, անոնց ստորագրուած, բայց չիրագործուած ։

Նոյն պատճառով Սեւրի պայմանագրին հղում կատարող յօդուածին մէջ բերուած է փաստարկներ բազմակողմ պայմանագիրի մասնակիցներու իրաւաբանական պարտաւորութիւններու վերաբերեալ, որը ստորագրուած է “Բարձր պայմանաւորուող կողմերէ”, սակայն անոր դրոյթներուն համապատասխան ուժի մէջ չէ մտած։ 

https://chasprava.com.ua/index.php/journal/article/view/39

https://chasprava.com.ua/index.php/journal/article/view/39/38

Նախագահ Արմենակ Աբրահամեանի խօսքով, ի պատասխան այս շատ հետաքրքիր եւ կարեւոր ուսումնասիրութեան, եթէ նոյնիսկ Սեւրի դաշնագիրը վաւերացուած չէ բոլոր կողմերէ, ինչպէս  Ֆրանսիան է, ապա նոյն այդ կողմերը որպէս օրինակ, այն կիրառած են Ֆրանսիայի, Մեծ Բրիտանիոյ եւ Իտալիայի բնակչութեան պաշտպանութեան մանդատներու հարցով։

Սեւրի դաշնագիրը ստորագրած կողմերու վավերացնող համակարգը աւելի լաւ հասկնալու համար կարեւոր է ուսումնասիրել ստորագրած իւրաքանչիւր պետութեան՝ ներառեալ Օսմանեան կայսրութեան (Թուրքիա) ազգային սահմանադրութիւնը:

Օրինակ, 1920թ. Յուլիսի 22-ին Մեհմետ VI-ի Ինքնիշխանութեան խորհուրդէն ետք սուլթանը հրամայեց ստորագրել Սեւրի դաշնագիրը, որը համարժէք էր անոր վավերացմանը՝ օսմանեան սահմանադրութեան հիման վրայ:

Այս ուսումնասիրութեան մէջ հատուցումներու վերաբերյալ բացայայտուած թիւերը նկատի չեն առնուած ողջ ցեղասպանութեան ժամանակաշրջանը, ինչպէս նաեւ 1919 թուականի Փետրուարին Փարիզի մէջ Պողոս Նուպարի կողմէ խաղաղութեան կոնֆերանսին ներկայացուած ցեղասպանութեան բնութագիրները։

Հայերը, ի թիւս այլ բաներու, պէտք է ստորագրող երկիրներէն պահանջեն Սեւրի դաշնագիրի վավերացումը։

Սեւրի դաշնագիրն ուժի մէջ չմտնելը կամ անոր փոխարինելու պահանջը թուրքական  հակահայկական եւ ակնյայտօրէն ընդդէմ Արեւմտեան Հայաստանի տարուող քաղաքականութեան մէկ մասն է։ Խաղաղութեան պայմանագիրը, որը յայտնի է որպէս Սեւրի դաշնագիր, երբեք չէ եղած նման լարուած քաղաքականութեան առարկայ, որու արտացոլումը կը նկատուի շահագրգիռ ժողովուրդներու մոտ:

Որպէսզի կարողանան փորձել փոխարինել Սեւրի դաշնագիրը, չցանկանալով այն վերանայիլ, կազմեցին Ալեքսանդրապոլի պայմանագիրը (2.12.1920թ.), Մոսկուայի պայմանագիրը (16.3.1921թ.), Կարսի պայմանագիրը (հոկտեմբերի 20 , 1921),  Անգորայի պայմանագիրը կամ համաձայնագիրը (20 Յոկտեմբերի, 1921 թ.),     Լոզանի պայմանագիրը (24 Յուլիսի, 1923 թ.), քրտական «Hoyboun» կազմակերպութեան եւ «Դաշնակցութիւն» կուսակցութեան միջեւ կնքուած պայմանագիրը (1927 թ.),  Եւրոպական խորհրդարանի Հայկական հարցի վերաբերեալ քաղաքական բանաձեւը (18 Յունիսի, 1987 թ.), կազմակերպեցին Խորհրդային Հայաստանի երկրաշարժը (1988թ. դեկտեմբերի 7), Արցախեան առաջին պատերազմը, Ջուղայի գերեզմանատան աւիրուելը (14.12.2005թ.),երկրորդ պատերազմն Արցախի մէջ, Արցախեան երկրորդ պատերազմի ժամանակ Ատրպէյճանի, Թուրքիոյ եւ Հայաստանի Հանրապետութեան (Արեւելեան) միջեւ ստորագրուած հերթական պայմանագիրները։

Այս ամենը բաւարար չէ  Սեւրի դաշնագիրին փոխարինելու համար եւ չի բաւականացնէր Արեւմտեան Հայաստանի պահանջներն զսպելուն։