Արցախի Հանրապետության ինքնիշխանությանն ու սուբյեկտայնությանը սպառնացող վտանգների և մարտահրավերների մասին

Արցախեան հիմնախնդիրի տարեգրութեան ողջ ընթացքին պարբերաբար կը շրջանառուին հիմնախնդիրի էութիւնը խեղաթիւրող եւ նենգափոխող յայտարարութիւններ, որոնք կը դժուարացնեն հակամարտութեան համապարփակ եւ վերջնական կարգաւորելու գործընթացը։ Անթոյլատրելի կը համարենք տարբեր քաղաքական ուժերու եւ գործիչներու կողմէ Արցախի սուբյեկտայնութիւնը, անոր հայկական ապագան կասկածի տակ դնող կամ նուազեցնող ցանկացած յայտարարութիւն։ Տարակուսելի է, որ վերջին նման յայտարարութիւնը հնչած է Հայաստանի Հանրապետութեան վարչապետի կողմէ՝ Դեկտեմբերի 24-ին ԶԼՄ-ներու եւ հասարակական կազմակերպութիւններու ներկայացուցիչներու հարցերուն պատասխանելու ընթացքին։

Արցախի ճակատագիրը որեւէ քաղաքական ուժի մենաշնորհը չէ եղած եւ չ՛ըլլար։ Արտայայտելով Արցախի Հանրապետութեան հանրային եւ քաղաքական լայն շրջանակներու կարծիքն ու դիրքորոշումը՝ մեր անհամաձայնութիւնն ու վրդովմունքն կը յայտնենք հարցազրոյցի ընթացքին հնչած շարք մը վնասակար եւ վտանգաւոր ձեւակերպումներու եւ գաղափարներու առիթով։

Մտահոգութիւն  կ՛առաջացնէ այն փաստը, որ 1988 թ. ազգային- ազատագրական պայքարի՝ Արցախեան շարժման արդիւնքներու ֆոնին կը հնչեն ձեւակերպումներ, որոնք կասկածի տակ կը դնեն 1991 թուականի Սեպտեմբերի 2-ին հռչակուած եւ միջազգային իրաւունքի նորմերուն լիովին համապատասխան ձեւաւորուած Արցախի) Հանրապետութեան գոյութիւնը եւ անոր տեւական պայքարը միջազգային ճանաչման հասնելու ուղղութեամբ։

Նախորդ տարիներու բանակցային գործընթաց հայկական կողմերու  իրաւական եւ քաղաքական հիմքերը եւ մեր ազգային շահերու պաշտպանութիւնն այդ համաթեքսթին որեւէ հակասութեան մէջ չէր մտնոեր միջազգային կառոյցներու եւ միջնորդներու ներկայացուցած դիրքորոշումներու հետ։

Այն, որ Արցախի կարգավիճակի հարցը երբեք չէ անտեսուած միջնորդներու կողմէ նախկին ժամանակ ներկայացուած առաջարկութիւնները, հաստատուած է նաեւ ԵԱՀԿ Մինսքի խումբի համանախագահներու կողմէ տրուած պարզաբանումներուն։

Բանակցային գործընթացին տարբեր տարիներու քննարկուած աշխատանքային տարբերակներու եւ բանակցային ձեւաչափի հնարաւոր փոփոխելու մասին շահարկումները մտահոգիչ եւ վտանգաւոր են։

Անընդունելի է Արցախի հայկականութիւնը կասկածի տակ դնող եւ հնարաւոր օտար տարրերու ներկայութեան կարեւորութիւնը ընդգծող յայտարարութիւնները, որոնք մերժելի ու պարսավելի են Արցախի ազատութեան եւ անկախութեան համար իրենց կեանքը զոհաբերած հազարաւոր հայորդիներու յիշատակի դիմաց։

Գլուխ խոնարհելով արցախեան գոյապայքարի բոլոր նահատակներուն առջեւ, միաժամանակ երախտագիտութիւն կը յայտնենք համայն հայութեանը, մասնաւորապէս ՀՀ մեր հայրենակիցներուն՝ Արցախի կողքին ըլլալու, անոր տառապանքներն ու զրկանքները միասին կիսելու համար:

Հայկական երկու հանրապետութիւններու եղբայրական փոխ յարաբերութիւններու հիմքը տարիներ շարունակ անխափան գործած է դեռեւս 1992թ. Յուլիսի 8-ին Հայաստանի Հանրապետութեան Գերագոյն խորհուրդի ընդունած որոշումը, որը հստակ սահմանած է միջազգային հանրութեան լիիրավ անդամ Հայաստանի Հանրապետութեան վերաբերմունքը միջազգային ճանաչման ձգտող Արցախի Հանրապետութեան նկատմամբ: Այդ որոշմամբ ՀՀ-ն կը պարտաւորուի «հետեւողականօրէն սատար կանգնիլ Արցախի Հանրապետութեան եւ անոր բնակչութեան իրաւունքներու պաշտպանութեանը»: Կը սահմանուի նաեւ, որ «Հայաստանի Հանրապետութեան համար անընդունելի համարել միջազգային կամ ներպետական ցանկացած փաստաթուղթ, որտեղ Արցախի Հանրապետութիւնը նշուած կ՛ըլլայ Ատրպէյճանի կազմին մէջ»: Այս բանաձեւն արդիական է նաեւ այսօր:

Արցախի Հանրապետութեան Ազգային ժողովը, վերահաստատելով Արցախի ժողովուրդի եւ իշխանութիւններու դիրքորոշումը Արցախի Հանրապետութեան ինքնիշխանութեան եւ անկախութեան հարցով, յայտարարած է՝

Անընդունելի է առանց Արցախի իշխանութիւններու տեսակէտը հաշվի առնելու դիրքորոշում յայտնելը, քանի որ Արցախի ապագայի հարցով որոշում ընդունելու իրաւասութււն ունւն միայն Արցախի Հանրապետութեան քաղաքացիներու կողմէ ընտրութիւններու միջոցով ձեւաւորուած  իշխանութիւնները։