Հայ գիտնականները բաւական ուշադիր կ՛ուսումնասիրեն Շումերական քաղաքակրթութեան ժառանգութիւնն ու անոր կապը Հին Հայաստանի հետ։ Եւ հաճախ բաւական հետաքրքիր բացայայտումներ կը կատարեն։ Նշենք, որ մինչեւ այօր հայոց լեզուի մէջ առկայ բառերու մոտ 70 տոկոսի ծագումն անյայտ է։ Շումերագետ Արմեն Դաւթեանը պարզած է, որ այդ բառերու մէկ մասը, որոնց վերաբերեալ գիտութիւնը ենթադրած էր , թէ անոնք հնդեւրոպական են, մենք կը տեսնենք շումերերենի մէջ։

Իրականացուած լեզուաժամանակագրական ուսումնասիրութիւններու համաձայն` նախահայերէնը մ.թ.ա. 7300 թ. առաջացած է Հայկական լեռնաշխարհի եւ Արեւտեան Հայաստանի հարակից շրջաններու տարածքին։ Այս տարեթիւը գրեթէ կը համընկնի Արեւմտեան Հայաստանի` Տիգրանակերտէն 40 կմ դէպի հիւսիս–արեւմուտք հնագետներու ստացած տարեթիւի հետ, այդ մ.թ.ա. 72-73 դարի սահմանագծին է։

Բացի այդ, այս տարեթիւը շատ մոտ է գենետիկներու տուեալներուն, անոնք հայկական գենոտիպի առկայութիւնն արձանագրած են արդեն 8 հազար տարի առաջ, այսինքն մ.թ.ա. շուրջ 6000 թ.։ ԶԼՄ–ներուն նոյնիսկ զարմանք արտայայտած են առ այն, որ հայուհիները մինչ օրս պահպանեն են իրենց գենոտիպը գրեթէ առանց փոփոխութեան։ 

Պալեոգենետիկան նոյնպէս ցոյց  տուած է, որ հայերու էթնոգենեզն աւարտուած է մ.թ.ա. 1200 թուականէն շատ առաջ։  Այդ տեղի ունեցած է Արեւելեան Միջերկրածովի մէջ պրոնզէ դարի քաղաքակրթութեան անկումէն հազարաւոր տարիներ առաջ։  Այս կը նշանակէ, որ ոչ միայն Խեթական կայսրութեան նախաուրարտական, այլեւ աւելի վաղ՝ Արատայի թագաւորութեան ժամանակ, Շենգաւիթի մէջ, Մեծամորի, Լճաշենի, ինչպէս եւ Հայկական լեռնաշխարհի հին բնակավայրերու մեծ մասը բնակող ժողովուրդը արդեն գոյութիւն ունեցած է որպէս ազգ եւ խօսած են հայերէնի հնագոյն տարբերակով։ 

Բայց քանի որ մենք չունինք այդ ժամանակաշրջանի սեփական պահպանուած եւ վերծանած գրաւոր աղբիւրներ, այդ բացը կարելի է լրացնել միայն այլ ժողովուրդներու` նախ եւ առաջ հարեւան Միջագետքի մէջ բնակուող ժողովուրդներու աղբիւրներէն ստացած տեղեկութիւններով։ Շումերերենի գենետիկ կապերը եւս պարզ չեն, այն մեռած լեզու էր արդեն մ.թ.ա. II հազարամեակի սկիզբը։ Մինչեւ  այսօր յայտնի չէ, թէ որտեղ կը գտնուի շումերներու նախահայրենիքը, այդ պատճառով յայտնի չէ նաեւ, թէ որտեղ պէտք է փնտրել անոնց բարեկամ լեզուները, որու պատճառով բազմաթիւ իրար բացառող եւ քիչ հիմնաւորուած վարկածներ գոյութիւն ունին։ Արմեն Դաւթեանը յայտնաբերած է, որ հայերէնի եւ շումերերէնի մէջ աւելի քան 2000 բառ նոյն իմաստն ունին։  Որոշ շումերական սեպագրերու մէջ թեքսթի մինչեւ 80 տոկոսը կարելի է հայերէն ընթերցել։ Յատկապէս այս կը վերաբերուի հողագործութեան հետ կապուած թեքսթերուն։ Ընդ որուն, շումերերէնը նմանութիւն ունի ոչ միայն հին հայերէնի, այեւև ժամանակակից հայերէնի հետ։  Դաւթեանը կը պնդէ, որ հայ ազգաբաններու կողմէ 20-րդ դարին տարբեր մարզերու գիւղերուն մէջ արձանագրուած բառերու հսկայական մասը, կարելի է յայտնաբերել հին շումերերէնի մէջ։ Նոյնանման բառեր կան ոչ միայն հողագործութեան, այլեւ ռազմական ոլորտին, ինչպէս նաեւ՝  աստղագիտական տերմիններ։

Արմեն Դաւթեանն այժմ կ՛աշխատի հայ–շումերերէն բառարան ստեղծելու վրայ։ Երբ այն պատրաստ ըլլայ, բոլորը կը կարողանան տեսնել նմանօրինակ բառերու ընդհանուր թիւը։

Տարբեր շումերական գաղափարագրերու վերլուծութեան հիման վրայ հեղինակը գործնականը ապացուցած է, որ անոնք այսօր ալ հնարաւոր է ընթերցել հայերէն։ Նոյն արմատներ ունենալու մասին կը վկայեն ինչպէս նաեւ մեզ հասած գաղափարագրերու ձայնաւորումը, այնպէս ալ Հայաստանի տարածքին յայտնաբերուած ժայռապատկերները։