Չնայած Յունաստանի արտաքին քաղաքականութեան առաջընթացին, յատկապէս յոյն-թուրքական, ակնյայտ կը նկատուի նաեւ հետընթացներ։ Հատկանշական են երկու չափազանց չարաբաստիկ իրադարձութիւններ. առաջինը այն է, որ Անկարան կապ կը հաստատէ  Արեւելեան Էգեյեան ծովի կղզիներու ապառազմականացման եւ անոնց յունական ինքնիշխանութեան միջեւ եւ երկրորդ՝ ամենավերջին յայտարարութիւնները, որ Յունաստանը (իբր) պատերազմ կը նախապատրաստէ Թուրքիոյ դէմ։

Շարք մը նախաձեռնութիւններ՝ ընդհանուր զարգացումներու հետ , նպաստած են  Յունաստանի դիրքերու ամրապնդման որպէս կայունութեան եւ համագործակցութեան երկրի Արեւելեան Միջերկրածովեան տարածաշրջանի մէջ եւ անոր սահմաններէն դուրս, ինչպէս նաեւ անոր դիրքը որպէս «կամուրջ երկիր» արեւելեան երկիրներու հետ Եւրամիութեան յարաբերութիւններու համար: Յունա-ֆրանսիական ռազմավարական գործընկերութեան համաձայնագիրի ստորագրումն անշուշտ դարձած է 2021 թուականի գլխաւոր իրադարձութիւնը։

Հատկանշական է նաեւ նոր վերանայուած յունա-ամերիկեան պաշտպանական համաձայնագիրի (MDCA) ստորագրումը հինգ տարի ժամկէտով, ընդլայնուած ծածկոյթով եւ ԱՄՆ պետքարտուղար Էնթոնի Բլինկենի ուղեկցող նամակով: Չնայած հարցերուն, որոնք կարող են տալ Միացեալ Նահանգներու հետ Յունաստանի նոյնականացման չափի եւ ինտենսիվութեան վերաբերեալ, Միացեալ Նահանգները ներկայիս աւելի շատ կենտրոնանացած է Չինաստանի եւ Խաղաղ ովկիանոսի վրայ, մինչդեռ Յունաստանը ենթադրաբար կը ցանկանայ աշխուժ մասնակցիլ եւրոպական պաշտպանութիւն կառուցելու գործընթացին՝ հիմնուած «ռազմավարական ինքնավարութեան» վրայ:

Միաժամանակ երկիրը փորձեց բարելաւել յարաբերութիւնները Ռուսաստանի հետ, եւ այդ շրջանակին ընդգրկուին վարչապետ Կիրակոս Միցոտակիսի եւ ՌԴ նախագահ Վլատիմիր Բութինի հանդիպումը, ինչպէս նաեւ երկու երկիրներու միջեւ կնքուած երկկողմ պայմանագիրները։ Ինչպէս յայտնի է, յունա-ռուսական յարաբերութիւնները վերջին տարիներուն որոշակիօրէն թուլացած են շարք  մը պատճառներով։ Այս առումով Յունաստանը նաեւ հստակ կամուրջի դեր կը խաղայ ԵՄ-Ռուսաստան յարաբերութիւններու ընդհանուր բարելաւման գործին, որոնք կը գտնուին իրենց հնարաւոր ամենացած նշակէտին՝ հիմնականը Ուկրաինայի խնդիրի պատճառով: Դրական պէտք է համարել նաեւ Լիպիայի հետ յարաբերութիւններն վերականգելու ուղղուած քայլերը, ինչպէս նաեւ աֆրիկեան երկիրներուն մէջ (ԱԳ նախարարի այցերով) եւ Պարսից ծոցի երկիրներուն մէջ յունական ներկայութեան ընդլայնումը։

Այնուամենայնիւ, վերջին մէկ տարուայ մէջ որոշ առասպելներ սկսեցան փարատուիլ, ինչպէս օրինակ՝ East Med (արդեն մահացած համարուող) խողովակաշարի մասին առասպելը, համաձայն որու եռակողմ դաշինքը որպէս պատ հանդէս  կուգար Թուրքիոյ դէմ (պատը կարծես քանդուած է):

Ի հարկէ, խաղադաշտին մէջ այնպիսի վտանգաւոր լարուածութիւն չկար, ինչպէս եղած է 2020 թուականին։ Ընդհակառակը, «նախնական բանակցութիւնները» կրկին սկսեցան, բարձր մակարդակի հանդիպումներ տեղի ունենալ վարչապետ Միցոտակիսի եւ Թուրքիոյ նախագահ Ռեջեփ Էրդողանի, ինչպէս նաեւ արտգործնախարարներ Նիկոս Դենտիասի եւ Մեւլութ Չաւուշօղլուի միջեւ Անկարայի եւ Աթենքի մէջ: Բայց այս բոլոր դրական զարգացումները չհանգեցուցին յունա-թուրքական խնդիրներու հիմնական օրակարգի բեկման։ Բայց լարուած հռետորաբանութիւնը վերադարձավ ընդլայնուած բովանդակութեամբ։

Անկարան այժմ ուղղակիօրէն կասկածի տակ  դրած է Էգեյան ծովի կղզիներու ինքնիշխանութիւնը՝ վկայակոչելով անոնց ապառազմականացումը որպէս Յունաստանի ինքնիշխանութեան ենթադրեալ պայման (sic): Այս կառուցուածքային հետընթացի նոր եւ վտանգաւոր տարր է, ինչպէս նաեւ պնդումները, թէ Հունաստանն իբրեւ պատերազմ  կը նախապատրաստէ Թուրքիոյ դէմ։ Այս իրավիճակը կարող է աւելի վատ ըլլալ, քան 2020 թուականին եղածը: Բայց յունական կողմէ եւս կան կառուցուածքային հետընթացի տարրեր։ Նախ՝ աճող հասարակական կարծիքը, թէ «յունա-թուրքական լեզուով չի կարող ըլլալ այնպիսի լուծում, որը կը համապատասխանէ Յունաստանի շահերուն»։ Եւ այս տեսակէտը քիչ թէ շատ անընդհատ կը մշակուի քաղաքական ու կոմունիկացիոն համակարգի մէկ մասի կողմէ։ Անվստահութիւնը կը խորանայ: 

Երկրորդ, բոլոր քաղաքական էլիտաներու կարծիքի հստակ կարծրացում կայ, որ երկու երկրներու միջեւ կայ միայն մէկ հակասութիւն՝ մայրցամաքային տնտեսական գոտիի սահմանազատումը: Այնպէս որ, ըստ ամենայնի, խօսքը ոչ թէ ինքնիշխանութեան, այլ տարածքային ջուրերու, օդային տարածքի, որոնողափրկարարական գոտիներու ընդլայնման մասին է։

Այս պայմաններուն ակնյայտ է, որ բեկի մէջ չի կարող ըլլալ։ 2022 թուականին՝ Փոքր Ասիայի աղետի 100 ամեակին, այդ դժուար կ՛ըլլայ։ Շատ աւելի դժուար՝ հաշուի առնելով, որ Թուրքիան թեւակոխած է անցումային շրջան՝ տնտեսական փլուզմամբ եւ նախագահ Էրդողանի համար մոտալուտ քաղաքական աւարտով (թէ եւ անորոշ): Սակայն յունական կողմը պէտք է իմանայ, որ Անկարայի հիմնական դիրքորոշումները, հաւանաբար, չեն փոխուիր ներկայիս նախագահի հնարաւոր հեռանալու հետ։ Ձեւաւորուելով եւ հարստանալով 1954 թուականէն եւ յատկապէս 1973-74 թուականներէն սկսած՝անոնք կը մնան անփոփոխ։ Իսկ թուրքական հիմնական պատճառաբանութիւնը կարելի է ամփոփել երեք հիմնական կէտերով.

Նախ, Անկարայի համար Յունաստանը, այլ ոչ թէ Թուրքիան, էքսպանսիվ ռեվիզիոնիստական ​​երկիր է, որը կը ձգտէ տապալել ստատուս քվոն: Քանի որ Յունաստանը կը ձգտէ ընդլայնման Էգեյան ծովին մէջ վեցէն տասներկու ծովային մղոն եւ ծովային գոտիներու ուրուագիծին մէջ կղզիների համար «լրիվ էֆեկտով», անով իսկ ամբողջութեամբ վերացնելով Թուրքիան եւ Էգեյան ծովը վերածելով «յունական լիճի»: Աւելին, Յունաստանը, ըստ Թուրքիայի կը ձգտէ Թուրքիային բացառել Արեւելեան Միջերկրական ծովէն։

Երկրորդ՝ Յունաստանը հակաթուրքական դաշինքներ կը կազմէ բոլոր երկիրներուն հետ, որոնք թշնամական յարաբերութիւններ ունին կամ ունեցած են Թուրքիայի հետ (Իսրայել, Եգիպտոս, ԱՄԷ, Սաուտիան Արաբիա եւ այլն)։ Այսպիսով, Յունաստանը կը ձգտէ շրջափակել Թուրքիան եւ, հնարաւոր է, լուծարել այն Սեւրի պայմանագիրի տրամաբանութեան վերածնունդի մէջ։ Այս պայմանագիրը մինչ օրս կը հետապնդէ Թուրքիային։

Երրորդ, Յունաստանը մինչեւ ատամները զինուած է ժամանակակից զէնքերով, կը ստորագրէ պայմանագիրներ (Ֆրանսիա, ԱՄՆ եւ այլն) եւ ռազմականացուցած է կղզիները՝ Թուրքիոյ վրայ յարձակման (sic) հիմնական նպատակով։ Միաժամանակ թուրքական սպառազինութիւնն այլ նպատակներ կը հետապնդմէ։

Իրենց ձեւակերպմամբ այս փաստարկները կարող են ծայրահեղ ֆանտազիա ըլլալ Աթենքի համար՝ անտեսելով միջազգային իրաւունքի նորմերը (UNCLOS-1982 եւ այլն) ու սնուիլ նեոօսմանեան նոստալգիայով, սակայն Թուրքիայի համար անոնք ձեւաւորուած են արտաքին քաղաքականութիւնը։ Եւ այս փաստարկը կը մնայ Էրդողանը հեռանալէ ետք, նոյնիսկ եթէ ոճին ու հռետորաբանութեանը զուգահեռ կարող են փոխուիլ խնդիրներու լուծման ընթացակարգային շրջանակները:

Այսպիսով, ասոնք այն փաստերն են, որոնց հետ Աթենքը պէտք է հաշուի նստի: Ինչպէս կ՛ըսեն՝ աշխարհագրութիւնը ճակատագիր է…

Leave a Reply