Սիրելի հայրենակիցներ

Այսօր մենք հաւաքուած ենք միասին նշելու Արեւմտեան Հայաստանի անկախութիւնը՝ 1920 թ. Յունուարի 19-ը, յիշեցնելով, որ ԱՍԱԼԱ-ի ծնունդը տեղի ունեցած է 1975 թ. Յունուարի 20-ին, կը խնդրեմ մէկ վարկեան լռութեամբ յարգել Հրանդ Տինքի յիշատակը, ով սպաննուեցաւ 2007 թ. Յունուարի 19-ին։

Արցախեան երկրորդ պատերազմէն եւ Ատրպէյճանի կողմէ Արցախի տարածքի զգալի մասն բռմագրաւուելէ ետք Թուրքիան եւ Ատրպէյճանն այսօր իրաւական հարթութեան վրայ կը ձգտին վերափոխուած ռազմական կեղծ յաղթանակի։

Իրաւական այս հիմքը կը վերաբերուի ոչ միայն Արցախի կարգավիճակի հնարաւոր հարցին, այլեւ Արեւմտեան Հայաստանի իրաւունքներուն։

Այս համաթեքսթին մէջ, ինչպէս եղաւ Արցախի հարցով, Հայաստանի Հանրապետութենէն կը պահանջուի, համաձայն Թուրքիայի խնդրանքի, զիջիլ Թուրքիային Արեւմտեան Հայաստանի տարածքային հարցերով, որոնց լեգիտիմութիւնը ան չունի եւ ցեղասպանութեան եւ հատուցումներու հարցով։

Հիշեցնենք որ, 17-րդ դարին պատմական Հայաստանի բաժանումն երկու տարածքներու՝ արեւմտեան եւ արեւելեան, հանգեցուցած էր հայ ազգի քաղաքական, սոցիոլոգիական եւ տնտեսական բաժանումներու։

Հայաստանն այս արատով  մոտեցած է անկախութեան մրցավազքին։ Համաշխարհային պատերազմն արագացուց բազմազգ պետութիւններու տեղահանումը, իսկ պոլշեւիկեան հեղափոխութիւնը, դասակարգային պայքարն ու գաղափարական վեճեր բարձրացնելով, մտցուց ճեղքման եւս մէկ հարթութիւն։

Սակայն երբ կը խօսինք Արեւմտեան Հայաստանի մասին, խօսքը պատմական Հայաստանի տարածքի  հատուածի մէկ մասին է, որտեղ ապրած են եւ կ՛ապրին բնիկ հայ բնակչութիւնը, որը 1894-1923 թուականներուն ենթարկուած է  թուրքական երեք կառավարութիւններու կողմէ  իրագործուած ցեղասպանութեանը։

Երբ կը խօսինք Արեւմտեան Հայաստանի մասին, խօսքը նաեւ պատմական Հայաստանի տարածքի մասին է, որն անկախ կարգավիճակ ստացած է 1917 թուականի Դեկտեմբերի 29-ին՝ Ռուսաստանի կողմէ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ անոր բնակչութեան ցեղասպանութենէն ժամանակ ։

Երբ կը խօսինք Արեւմտեան Հայաստանի մասին, կը խօսինք նաեւ Սեւրի դաշնագրի մասին, որը ստորագրուած է աշխարհի մեծագոյն տերութիւններու կողմէ։ Այն կը  ներառէ ցեղասպանութեանը յաջորդող հատուցման ընթացակարգը։

Երբ կը խօսինք Արեւմտեան Հայաստանի մասին, կը խօսինք նաեւ Իրավարար վճիռի մասին, որը ստորագրած է Միացեալ Նահանգներու նշանաւոր նախագահներէն մէկը՝ Վուտրօ Ուիլսոնը։

Բայց երբ կը խօսինք Արեւմտեան Հայաստանի մասին, կը խօսինք նաեւ հրաժարուելու քաղաքականութեան մասին, որը որոշակի իմաստով չեզոքացուցած է հայ բնակչութեան անկախութեան ձգտումները, մեր հաւակնութիւնները Արեւմտեան Հայաստանի նկատմամբ եւ այդ սուրբ ու հոգեւոր պահանջները․ Հայաստանը  պահ մը թոյլ  տուած էր Թուրքիային ներկայանալ որպէս տարածաշրջանային տերութիւն։

Եւ վերջապէս, երբ կը խօսինք Արեւմտեան Հայաստանի մասին, կը խօսինք նաեւ հայ ազգի պատմութեան, անոր արմատներու, մշակոյթի, աւանդոյթներու, ժառանգութեան, նոյնիսկ գենետիկական ոչնչացման քաղաքականութեան մասին, որը նպատակ ունի արմատախիլ ընել հայ բնիկ ազգին իր պապենական հողերէն ու տարածքներիէն։

Թուրքիայի եւ Ատրպէյճանի, ինչպէս նաեւ շահագրգիռ միւս պետութիւնների յաղթանակը ամբողջական կ՛ըլլայ այն ժամանակ, երբ հայերն ու իրենց քաղաքական ուժերը կը հրաժարուին իրենց իրաւունքներէն, հայրենիքէն, քաղաքակրթութենէն, կրած յանցագործութիւններ ենդունելէ եւ իրենց հազարամեակներու պատմութենէն։ Ներկայիս մենք այս գործընթացին ենք։

Այսօր այս ճեղքուածքը, որը հանգեցուցած է քաղաքական պառակտումներու, եւ որն ծնած է Արեւմտեան Հայաստանի Հանրապետութիւնը եւ (Արեւելեան) Հայաստանի Հանրապետութիւնը, էական առաւելութիւն է ողջ աշխարհի հայ ժողովուրդի համար, քանի որ այն կ՛ապահովէ Հայաստանի իրաւունքները, Արեւմտեան Հայաստանի հայերը եւ անոնց արդար պահանջները.

Արեւմտեան Հայաստանի հարցը այսօր

 Արեւմտեան Հայաստանի կառավարութիւնը սկսաւ ձեւաւորուիլ 1918թ. Յունուարի 11-ին (1917թ. Դեկտեմբերի 29-ին) եւ Կիլիկիայի ազատագրմանը զուգահեռ, երբ Վահան Աւանեսովը, Պռոշ Պռոշեանը եւ Վահան Տէրեանը Լենինի հետ հանդիպելէ ետք կրկին կոչ ուղեցին Ստեփան Շահումեանին ստեղծել այսպէս կոչուած Թուրքա-Հայաստանի առաջին կառավարութիւնը։ 

Երզնկայի զինադադարէն (1917 թ. Դեկտեմբերի 18), ապա Մուտրոսի զինադադարէն (1918 թ. Հոկտեմբերի 30) մինչեւ ԱՄՆ 28-րդ նախագահ Վուտրօ Ուիլսոնի Իրավարար վճիռը (1920 թ. Նոյեմբերի 22) Հայաստանի անկախութեան հարցը կը դառնայ միջազգային իրաւունքի խնդիր։

Անկէ ետք, երբ Պողոս Նուպար փաշան 1919 թուականի Փետրուարի 26-ին Վերսալի խաղաղութեան համաժողովին յուշագիր ներկայացուց եւ 1919 թուականի Մայիսի 15-ին կառավարութիւն ձեւաւորեց, այն պաշտօնապէս ճանաչուեցաւ 1920 թուականի Յունուարի 19-ին Դաշնակից Գերագույն խորհուրդի կողմէ: Պողոս Նուպար փաշայի ջանքերը 1919 թուականի Մայիսի 15-ին Միացեալ Հայաստանի կառավարութիւն ստեղծելէ ետք։

Արեւմտեան Հայաստանի իշխանութիւնն այսօր, ինչպէս գիտենք, 1920 թուականին ճանչված Հայաստան պետության շարունակությունն է, որն անկախութիւն է ձեռք բերել Ռուսաստանից 1918 թվականի հունվարի 11-ին, այնուհետև Հայաստանի Հանրապետութեան Արեւմտյան Հայաստանի տարածքում միջազգայնորեն ճանաչվել է փաստացի 1920 թուականի Յունուարի 19-ին հետեւեալ պայմաններով.

Այս կառավարական կազմաւորման հիման վրայ 1920 թուականի Յունուարի 27-ին Խաղաղութեան Համաժողովի գլխաւոր քարտուղարութիւնը Հայ ազգային պատուիրակութեան նախագահին զգուշացրեց, որ 1920 թուականի Յունուարի 19-ի իր նստաշրջանին Գերագոյն խորհուրդն ընդունած է հետեւեալ երկու որոշումները.

1․ Որ Հայկական Պետութեան կառավարութիւնը ճանցչուի դե ֆակտօ կառավարութիւն

2․ Որ այս ճանաչումը չի կանխորոշէ այս պետութեան հնարաւոր սահմաններու հարցը

Արցախը, Նախիջեւանը, Ջաւախքը, ներկայիս Կովկասեան Հայկական Հանրապետութիւնը, Կիլիկիան եւ  Արեւմտեան Հայաստանը եղած են Հայաստան պետութեան կազմին մէջ։

երբ Հայաստանի դե ֆակտօ ճանաչուելէ ետք (1920թ. Յունուարի 19) Սան Ռեմոյի Համաժողովի (Ապրիլ 1920թ.) դաշնակից եւ հարակից տերութիւններու կազմին, 1920թ. Մայիսի 11-ին Հայաստանը (Արեւմտեան Հայաստանէն)  ճանաչվել է դե յուրե, այդ թվում՝ Միացյալ Նահանգների կողմից, այն ժամանակ, Գերագոյն խորհուրդը Թուրքիային ուղարկեց Սեւրի դաշնագիրը՝ ստորագրելու համար, պետութիւնները որոշեցին, որ հայկական պետութեան մայրաքաղաքը կ՛ըլլայ Էրզրումը (Կարինը), որը մէկ ամիս ժամանակ ունի Թուրքիան հրապարակելու իրենց հակաառաջարկները։

Օսմանեան կայսրութեան Ուեզիր Ֆերիտ Տամադ փաշայի կողմէ Դաշնակիցներու Գերագոյն խորհուրդին յուշագիրն ներկայացնելէ ետք Թուրքիան կը ճանչնայ միայն Պաթումի պայմանագրին համապատասխան հայկական տարածքը (11,000 կմ2):

Ստանալով դաշնակիցներու Գերագոյն խորհուրդի նոր մերժումը, Թուրքիան կը ճանչնայ նոր Հայկական պետութիւնը 1920 թուականի Յունիսի 25-ին։

1920 թ. Յուլիսի 22-ին, Սուլթան Վահիդետտինի (Մեհմետ VI) նախագահութեամբ, Ինքնիշխանութեան խորհուրդի կողմէ ընդունուած պայմանագիրը, որը կը համարուի «որ ան գերադասած է թոյլ գոյութիւն ունենալ, քան մեծ կորուստ ունենալ»: Այս ընդունումն նիւթականացուած է Սուլթանի հովանիի ներքոյ գտնուող մէկ եւ վերջնական գործողութիւնով՝ Սեւրի դաշնագրն ստորագրելով։

1920 թ. Օգոստոսի 4-ին Կիլիկիայի հայերը հռչակեցին իրենց անկախութիւնը։

Խաղաղութեան միջազգային պայմանագիրն ստորագրելը Սեւրի մէջ դաշնակից եւ ասոցիացուած տերութիւններու եւ Թուրքիոյ կողմէ: Իտալա-յունական հակամարտութեան արդիւնքին չորս անգամ յետաձգուած թուրքական պայմանագրի ստորագրումն տեղի ունեցաւ Օգոստոսի 10-ին, ժամը 16-ին, Սեւրի գործարանի պատուաւոր սրահին մէջ։ (Սեւրի Դաշնագիր 433 յօդուած + լրացուցիչ պայմանագիրներ):

1920 թուականի Օգոստոսի 10-ին Թուրքիան եւ Մեծ Բրիտանիան, Ֆրանսիան, Իտալիան, Ճապոնիան, Պելգիան, Յունաստանը, Լեհաստանը, Պորտուկալիան, Ռումինիան, Չեխոսլովակիան եւ Հայաստանը ստորագրեցին Սեւրի դաշնագիրը։

Միջազգային դաշնագիրը վավերացվուած է նաեւ Թուրքոյ կողմէ, քանի որ Սուլթանի ստորագրելու հրամանագիրը կայսերական հրաման է։ (Ըստ Օսմանեան կայսրութեան սահմանադրութեան)։

Այդ ժամանակէն Սեւրի Դաշնագիրը Հայաստանի կողմէ չէր վավերացուած։

Հայաստանի անունով լրացուցիչ պայմանագիր ստորագրուած է նաեւ Դաշնակից պետութիւններու հետ ազգային փոքրամասնութիւններու իրաւունքներու, դիւանագիտական ​​եւ առեւտրային յարաբերութիւններու վերաբերեալ՝ հիմք ընդունելով Սեւրի Դաշնագրի 93-րդ յօդուածը։

Միջազգային իրաւունքի առումով Հայաստանի Հանրապետութիւնը, Արեւմտեան Հայաստանի տարածքէն, որպէս պայմանագրի դե յուրէ կողմ, ճանչցուած է միւս բոլոր ստորագրող պետութիւններու կողմէ։

Չխորանալով դաշնագրի մանրամասներուն՝ մենք միայն կը նշենք, որ Հայաստանին վերաբերող հատուածը կը ներառէ ի թիւս այլոց 88-էն 93-րդ յօդուածները։ Թուրքիան կը ճանչնայ Հայաստանը որպէս ինքնիշխան, ազատ եւ անկախ պետութիւն։

Թուրքա-Հայաստանը՝ այժմ Հայաստանի Հանրապետութիւնը, կը համաձայնի թոյլ տալ, որ Միացեալ Նահանգները սահմանազատեն երկու երկիրներու միջու սահմանը։ Վրաստանի եւ Ատրպէյճանի հետ Հայաստանի Հանրապետութեան սահմանները կը որոշուին այդ երկիրներու հետ ուղղակի բանակցութիւններով՝ Սեւրի Դաշնագրի 92-րդ յօդուածի հիման վրայ։

1920 թուականի Ապրիլին Դաշնակից ուժերու գերագոյն խորհուրդը, որը կը ներկայացնէ Մեծ Բրիտանիան, Ֆրանսիան, Իտալիան եւ Ճապոնիան, որոշեց երկու պահանջ ներկայացնել Միացեալ Նահանգներու 28-րդ նախագահ Վուտրօ Ուիլսոնին.

1) Ընդունիլ Հայաստանի նկատմամբ պրոտեկտորատի մանդատը.

2) Արբիտրաժով որոշել Հայաստանի եւ Թուրքիոյի միջեւ սահմանը.

Առաջին հարցումը մերժուած է ԱՄՆ Սենատի քուէարկութեամբ,

Երկրորդ խնդրանքը պաշտօնապէս հաստատուած է 1920 թուականի Ապրիլի 27-ի Գերագոյն դաշնակցային խորհուրդի նախագահ, Ֆրանսիայի վարչապետի եւ արտաքին գործերու նախարար Միլերանի նամակով։ Այս խնդրանքը՝ 89-րդ յօդուածի տեսքով, ներառուած է Սեւրի Դաշնագրի մէջ՝ արդեն Հայաստանի, Թուրքիայի եւ նաեւ ստորագրած գրեթէ քսան երկիրներու անունով՝ ուղղուած ԱՄՆ նախագահին, ով կայացուցած է իրավարար վճիռը։ Արբիտրաժային վճիռը վերջնական է եւ ենթակայ  կատարուելու: Ան չունի ժամկէտ եւ անոր կարգավիճակի վրայ չի ազդեր դատավճիռի ճակատագիրը։

Նոյնիսկ եթէ Սեւրի Դաշնագիրը չէ վավերացուած բոլորի կողմէ, ինչպէս օրինակ՝ Ֆրանսիան, այն կիրառուած է նոյն այն կողմերէն, որոնք չեն վավերացուցած, օրինակ՝ քաղաքացիական բնակչութեան պաշտպանութեան մանդատներու հարցը։ Ֆրանսիոյ,

Կիլիկիոյ, Մեծ Բրիտանիայի եւ Իտալիայի մէջ, որոնք չեն յարգուած։

Սեւրի Դաշնագիրը ստորագրած կողմերու վավերացման համակարգը աւելի լաւ հասկնալու համար կարեւոր է ուսումնասիրել իւրաքանչիւր ստորագրող պետութեան, որոնց մէջ նաեւ՝ Օսմանեան կայսրութեան (Թուրքիա) ազգային սահմանադրութիւնը: Օրինակ, 1920 թ. Յուլիսի 22-ին Սուլթան Մեհմետ VI-ի Ինքնիշխանութեան խորհուրդէն ետք Սուլթանը հրամայեց ստորագրել Սեւրի Դաշնագիրը, որը, օսմանեան սահմանադրութեան հիման վրայ, համարժէք է վավերացմանը:

Այս ուսումնասիրութեան մէջ հատուցումներու վերաբերեալ բացայայտուած թիւերը հաշուի չէ առնուած ողջ ցեղասպանութեան ժամանակաշրջանը, ինչպէս նաեւ 1919 թուականի Փետրուարին Փարիզի մէջ Պողոս Նուպարի խաղաղութեան Համաժողովի ներկայացուած բնութագրերը:

Հայերը, ստորագրող պետութիւններէն պէտք է պահանջեն Սեւրի Դաշնագրի վավերացումը։

Սեւրի Դաշնագրի չկատարման կամ անոր փոխարինման պահանջը Թուրքիայի հակահայկական եւ ակնյայտօրէն ընդդէմ Արեւմտեան Հայաստանի քաղաքականութեան մէկ մասն է: Երբեք խաղաղութեան պայմանագիրը, որը սովորաբար յայտնի է որպէս Սեւրի դաշնագիր, չէ եղած նման լարուած քաղաքականութեան առարկայ, որը փորձած է փոխարինել այն՝  ի դէմս համապատասխան բնակչութեան:

Առանց  վերանայելու Սեւրի դաշնագիրը, առանց վերափոխելու փորձի, որոշ պետութիւններ եւ քաղաքական ուժեր ստորագրեցին Ալեքսանդրապոլի պայմանագիրը (1920 թ. Դեկտեմբերի 2), Մոսկուայի պայմանագիրը (1921 թ. Մարտի 16), Կարսի պայմանագիրը (1921 թ. Հոկտեմբերի 20), Անկարայի պայմանագիրը (20 Հոկտեմբերի 1921 թ.), Լոզանի պայմանագիրը (24 Յուլիսի 1923 թ.), քրտական «Հոյբուն» կազմակերպութեան հետ համաձայնագիրը (1927 թ.), Եւրախորհրդարանի Հայկական հարցի քաղաքական բանաձեւը (1987 թ. Յունիսի 18), Խորհրդային Հայաստանի իրավիճակը (1988/1989), առաջին պատերազմը Արցախի մէջ, Ջուղայի գերեզմանատան աւիրումը (Դեկտեմբերի 14, 2005 թ.) Նախիջևանում, երկրորդ պատերազմը Արցախի մէջ, յաջորդ (ապագայ) պայմանագրերը Ատրպէյճանի, Թուրքիայի եւ Հայաստանի Հանրապետութեան միջեւ (արեւելեան):

Այս ամենը բաւարար չէր (այս համաձայնագրերը իրաւաբանօրէն լեգիտիմ չեն) եւ բաւարար չեն ըլլար Սեւրի Դաշնագրին փոխարինելու եւ Արեւմտեան Հայաստանի պահանջները զսպելու եւ Նախագահ Վուտրօ Ուիլսոնի Իրավարար վճիռի կատարումը:

1917/1920 թթ.-էն ի վեր Արեւմտեան Հայաստանի անկախ պետականութեան ճանաչման 102-ամեակի կապակցութեամբ, ի՞նչ հետեւանքներ ու անհրաժեշտութիւն կայ պաշտպանելու այս ինքնիշխանութիւնը եւ հայ ազգի իրաւունքները։

1990 թուականի Օգոստոսի 23-ին Հայաստանի Խորհրդային Հանրապետութիւնն իր վարչական սահմաններուն մէջ իրեն անկախ հռչակեց Խորհրդային Միութենէն, որը 1920 թուականի Դեկտեմբերի 2-էն բռնագրաւուախ էր Հայաստանի Հանրապետութեան տարածքը՝ այդ ժամանակ արդեն ճանչցուած անկախ պետութիւն։

Հայաստանի Խորհրդային Հանրապետութեան անջատուած 1920 թուականի Հայաստանի Հանրապետութենէն, ընդունուեցաւ նոր հռչակուած Հանրապետութեան խորհրդարանի կողմէ 1991 թուականի Սեպտեմբերի 21-ին։

Նոր Հայաստանի Հանրապետութիւնը, իրեն չհայտարարելով 1920 թուականի Հայաստանի Հանրապետութեան ոչ իրաւայաջորդ, ոչ ալ շարունակող պետութիւն, հրաժարուած է Թուրքիոյ նկատմամբ բոլոր պահանջներէն։

Հետեւաբար, հայ ազգի արեւմտեան եւ արեւելեան բաղադրիչներու միջեւ խնդիրներու առանձին բաշխումն ու դերերու տարանջատումը, անոնց ջանքերու համակարգումը կարող է նպաստել անոնց ազգային խնդիրներու օպտիմալ լուծման։

Ահա թէ ինչու ոչ միայն Արեւմտեան Հայաստանը չհրաժարուեցաւ իր իրաւունքներէն, այլեւ չհրաժարուեց իր պարտականութիւններէն իր բնակչութեան եւ անոր ինքնիշխան, ազատ եւ անկախ ճանչցուած պետութիւններու հանդէպ։

Արցախի ազատագրման մասնակցելէ ետք Արեւմտեան Հայաստանի եւ Արցախի զինուորականներն ու մտաւորականները համատեղ որոշում կայացուցած են իրականացնել Արեւմտեան Հայաստանի հայերու ինքնորոշման իրաւունքը.

Ատ իմաստով

– 2004 թ. Դեկտեմբերի 17-ին Արեւմտեան Հայաստանի հայերու ազգային խորհուրդը Շուշիի մէջ յայտարարած է իր գոյութեան եւ ինքնորոշման իրաւունքի մասին։

– 2005 թ.  Ապրիլի 20-ին Ստեփանակերտի մէջ պաշտօնապէս յայտարարուած է Արեւմտեան Հայաստանի հայերու համագումար եւ մասնակցած է ՄԱԿ-ի բնիկ ժողովուրդներու իրաւունքներու հարցերով նիստերուն։ (MEDPA, WIPO, ՄԱՐԴՈՒ ԻՐԱՒՈՒՆՔՆԵՐՈՒ ԽՈՐՀՈՒՐԴ…):

 – 2007թ. Յունուար 20-ին Արեւմտեան Հայաստանի Հայութեան Համագումարի պատուիրակները պաշտօնական հռչակագիր կ՛ընդունին Արեւմտեան Հայաստանի հայութեան իրաւունքներուն մասին։

– 2007 թ.  Սեպտեմբերի 13-ին Միաւորուած ազգերու կազմակերպութիւնը 144 ձայնով ընդունեց Բնիկ ժողովուրդներու իրաւունքներու մասին հռչակագիրը՝ ընդունելով անոնց ինքնորոշման իրաւունքը (Միաւորուած ազգերու կազմակերպութեան կանոնադրութեան 2-րդ յօդուած):

– 2011 Փետրուար 4-ին Արմենակ Աբրահամեանի նախագահութեամբ Ազգային Խորհուրդը կազմած է Արեւմտեան Հայաստանի կառավարութիւնը։

– 2013 թ. Յունուարի 24-ին Ազգային խորհուրդը եւ Արեւմտեան Հայաստանի կառավարութիւնը միասնաբար կը հռչակեն Արեւմտեան Հայաստանի խորհրդարանի սահմանադրութեան նախագիծը ժողովրդավարական ընտրութիւններու միջոցով։

– 2013 թ. Դեկտեմբերի 16-ին ընտրացուցակին մէջ գրանցուած Արեւմտեան Հայաստանի հայութեան կողմէ պաշտօնապէս ընտրուած է 64 պատգամաւոր։

– 2013 թ. Դեկտեմբեր 16-ին խորհրդարանի պատգամաւորներուն կողմէ պաշտօնապէս ընտրուեցաւ Արեւմտեան Հայաստանի Հանրապետութեան առաջին նախագահ Արմենակ Աբրահամեանը։ Խորհրդարանը հինգ տարի ժամանակով երկարաձգեց կառավարութեան մանդատը.

– 2014 թ. Փետրուարի 23-ին Նախագահի հրամանագիրով յայտարարուած է, որ Արեւմտեան Հայաստանի Հանրապետութիւնը 1920 թուականին ճանաչցուած Հայաստան Պետութեան շարունակականն է։

– 2014 թ. Փետրուարի 16-ին, 2004 թ. Դեկտեմբերի 17-ին Շուշիի մէջ հռչակուելէ ետք, Նախագահի հրամանագիրով Ազգային խորհուրդի եւ կառավարութեան նստավայրը պաշտօնապէս հաստատուած է Արեւմտեան Հայաստանի Կարինի մէջ (Էրզրում), նաեւ տարածքային օկուպացիայի նկատառումներով այս ներկայացուցչութիւնը։ նստավայրը կը կազմէ Երևանը։

– 2016 թ. Մայիսի 09-ին Արեւմտեան Հայաստանի անունով հրամանագիրի միջոցով Արեւմտեան Հայաստանի Հանրապետութեան Նախագահն կ՛ընդունէ Հայաստանի Հանրապետութեան Ազգային Սահմանադրութիւնը, որը ստորագրուած եւ հաստատուած է Արեւմտեան Հայաստանի բոլոր քաղաքացիներու կողմէ։

– 2016 թ. Յունիսի 24-ին Արեւմտեան Հայաստանի անունոն նախագահ Արմեակ Աբրահամեանը վավերացուցած է Սեւրի մէջ ստորագրուած Միջազգային խաղաղութեան Դաշնագիրը։

– 2016 թ. Օգոստոսի 9-ին Արեւմտեան Հայաստանի անունով վավերացուցած է Միաւորուած ազգերու կազմակերպութեան Ծովային իրաւունքի կոնվենցիան։

– 2016 թ. Հոկտեմբերի 1-ին Արեւմտեան Հայաստանի անունով վավերացուցած է Պետութիւններու իրաւունքներու եւ պարտականութիւններու մասին կոնվենցիան։

– 2017 թ.  Յունուար 20-ին, Արեւմտեան Հայաստանի անունէն նախագահ կը վաւերացնէ Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութեան կանոնադրութիւնը։

– 2018 թ.  Դեկտեմբեր 17-ին ընտրացուցակով գրանցուած Արեւմտեան Հայաստանի հայութիւնը պաշտօնապէս կ’ընտրէ 77 պատգամաւոր։

– 2019 թ.  Յունուար 18-ին, Արեւմտեան Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահ Արմենակ Աբրահամեանն Խորհրդարանի պատգամաւորներու կողմէ պաշտօնապէս վերընտրուեցաւ երկրորդ շրջանով։

– 2020 թ. Յունուարի 19-ին նոր կառավարութիւնը Արեւմտեան Հայաստանի Ազգային ժողովի պատգամաւորներուն ներկայացուցած է իր նախագիծը կառավարութեան։

– 2020 թ. Օգոստոսի 10-ին Արեւմտեան Հայաստանի հայերը, իրենց նախագահը, կառավարութիւնը եւ խորհրդարանը պաշտօնապէս նշած են Սեւրի մէջ ստորագրուած միջազգային խաղաղութեան Դաշնագիրն ստորագրելու հարիւրամեակը։

– 2020 թ. Սեպտեմբերի 27-ին Արցախի մէջ սկսաւ երկրորդ պատերազմը՝ պետութիւններու միջազգային կոալիցիայի եւ Սուրիայէն ժամանած ջիհադիստ ահաբեկիչներու աջակցութեամբ։

– 2020 թ.  Նոյեմբերի 08-ին ատրպէյճանական զինուժը յայտարարեց Շուշիի բռնագրաւման մասին։

– 1921 թ. Մարտի 1-ին Արցախի խորհրդարանը 44-օրեայ պատերազմէն ետք Ատրպէյճանի վերահսկողութեան տակ գտնուող տարածքները կը հռչակէ բռնագրաւուած տարածքներ։

 http://www.nankr.am/hy/4027

– 2021 թ. Մարտի 1-ին Արեւմտեան Հայաստանի խորհրդարանն ընդունած է «Արցախի մասին» օրէնքը, որու միջոցով կ՛ընդունի Արցախի հայերու ինքնորոշման իրաւունքը եւ անոնց ինքնավարութիւնը՝ Սան Ռեմոյի կոնֆերանսի եւ Սեւրի Դաշնագրի տարածքային ճանաչման հիման վրայ։ Հայաստանի Հանրապետութեան կազմին մէջ 1920 թ.

Յիշեցնելով, որ Արեւմտեան Հայաստանի իշխանութիւնները պատրաստ են արցախահայութեան ցուցաբերել քաղաքական, դիւանագիտական, իրաւական եւ անվտանգութեան աջակցութիւն, ինչպէս արդեն կատարած են 1992 թուականէն ի վեր։

Ի՞նչու  Արեւմտեան Հայաստանը կ՛ընդունի Արցախի ինքնավարութիւնը. Երկու օրենսդրութիւն կայ.

1) Հայաստանի Պետութեան 1920 թուականի օրենսդրութիւնը, որը պաշտօնական օրենսդրութիւն է Արեւմտեան Հայաստանի համար

2) Խորհրդային Միութեանն առնչուող օրենսդրութիւնը, որը կը վերաբերուի ոչ թէ 1920 թուականի Հայաստանին, այլ կը վերաբերուի Ռուսաստանի Դաշնութեանը.

Այնքանով, որքանով խորհրդային ուժերը գրաւած են 1920 թուականի Հայաստանի տարածքը՝ ներառեալ Արցախը, Նախիջեւանը եւ Ջաւախքը, ի վնաս 1920 թուականի Հայաստանի ինքնիշխանութեան, Արեւմտեան Հայաստանը չի ճանչնար այս օրենսդրութեան վավերականութիւնը, ոչ ալ 02 Դեկտեմբերէն 1920 թուականի կնքուած որեւէ պայմանագրի վավերականութիւնը մինչ օրս իր տարածքին մէջ, ներառեալ Արցախը։

Սակայն, քանի որ այս վերջին 30 տարիներու ընթացքին Արցախը գիտեր, թէ ինչպէս կազմակերպել ինքնորոշման ինստիտուցիոնալ կառոյցներ, Արեւմտեան Հայաստանը որոշեց ընդունիլ այդ ինքնորոշումը եւ, հետեւաբար, ինքնավարութիւնը՝ չ՛ընդունելով Հայաստանի անկախութիւնը 1920 թ.

Պատմականօրէն Արցախը երբեք այլ պետութեան մաս չէ եղած, եւ Արեւմտեան Հայաստանը նպատակ ճչունի երբեք անջատուիլ Արցախէն, ամբողջ Արցախէն։

Արմենակ ԱԲՐԱՀԱՄԵԱՆ

Արեւմտեան Հայաստանի Ազգային Խորհուրդի Նախագահ