Աշխարհի տիրող իրավիճակը երկրաչափական պրոգրեսիայով կը զարգանայ օրէ օր․ փոփոխութիւններն ակնյայտ են, դժուարութիւններն՝ անխուսափելի։ Եթէ վերանանք  շարք մը խնդիրներէն, ինչպիսին են՝ համաշխարհային ճգնաժամ առաջացուցած համավարակը, տնտեսա-քաղաքական անհամաձայնութիւններն աշխարհի մակարդակով մեծ տերութիւններու միջեւ, բնակլիմայական արդեն վրայ հասած եւ լուրջ հետեւանքներ առաջացնող հարցերը, եւ կենտրոնանանք տուեալ պահին առաւել սուր ունեցած հարցերու վրայ, ապա կը տեսնենք, որ Արեւմտեան Հայաստանն իրապէս յայտնուած է պատմական բեկումնային շրջանին։

Առաջին հայացքով կարող է թուալ, թէ 2022 թուականի Փետրուարի 24-ին սկսած ռուս-ուկրաինական պատերազմը, որն սկիզբէն քողարկուած էր «օպերացիա» տերմինի ներքոյ, ոչ մէկ ազդեցութիւն չունի Արեւմտեան Հայաստանի սուվերենութեան եւ ապագայի վրայ։ 

Սակայն, վերջին օրերու զարգացումներն ապացուցած են ճիշտ հակառակը։

Ամբողջ աշխարհն անհանգստութեամբ թնդաց այդ օրը, Ռուսաստանի Դաշնութեան նկատմամբ սկսաւ պատժամիջոցներու ժամանակաշրջանը։ Խօսիլն անգամ պատժամիջոցներու քանակի, ծաւալի, ժամանակահատուածի մասին անիմաստ է, քանի որ ահռելի են՝ ոչնչացնող գերտերութեան տնտեսութիւնը։ Ի հարկէ, պատերազմն սկսելէ առաջ երկրի ղեկավարութիւնը հստակ կը գիտակցէր սպասուածը, կային կանխատեսումներ եւ մշակուած էին շարք մը մոտելներ, հստակեցուած էր գործիքակազմի ամբողջականութիւնը՝ նոյնիսկ ամենավատ իրավիճակին դիմակայելու համար։ Պահը վրայ հասաւ, կանխատեսուած վատագոյն սցենարներն կ՛իրագործուին։ Ճգնաժամն անխուսափելի է․․․

Այս իրավիճակին առաջ  կուգայ Արեւմտեան Հայաստանի հարցը։

Թուրքիան այս պատերազմի ընթացքին յայտնուած է երկու քարի արանքը։ Մէկ կողմէ ՌԴ-ն է, որու հետ առեւտուրի տարեկան ծաւալը կը կազմէ շուրջ 34,7 մլրդ դոլլար, միւս կողմէ՝ Ուկրաինան, որու պարագային նոյն ցուցանիշը կը կազմէ 7,4 մլրդ դոլլար։ Սակայն, անհրաժեշտ է հաշուի առնել կարեւոր հանգամանք մը եւս․ Կիեւը դարձած է թուրքական անօդաչու թռչող սարքերու՝ Bayraktar-ի, մեծագույն ներկրողը, որու համար  ՌԴ-ն մեղադրեց Անկարային ուկրաինական ռազմատենչ եռանդը խթանելու մէջ։

Հանգուցալուծումը դեռեւս պարզ չէ, ամեն բան կարող է փոխուիլ հաշուած վարկեաններու ընթացքին, սակայն կայ կարեւոր մէկ հարց. Թուրքիան անհանգստացած է իր պետութեան ապագայի կասկածելի կանխատեսումներէն։ Իրավիճակն այնքան սրուած է , որ Մեճլիսի մէջ տարբեր քաղաքական գործիչներու կողմէ կը կատարուին ապշեցուցիչ յայտարարութիւններ, մասնաւորապէս․ «Մենք պէտք է ամեն կերպ աջակցինք Ուկրաինային Ռուսաստանի դէմ պայքարին, եթէ այսօր ՌԴ-ին չկանգնեցնեն եւ ան յաջողութեան հասնի, ապա անոր յաջորդ թիրախը թուրքական պետութիւններն են՝ Կարսն, Էրզրումն ու Արտահանը»։

Վերոնշեալն առաւել քան ծիծաղելի է, թուրքական կողմը տուեալ տարածքներն անուանած է «թուրքական», պնդելով, որ նախկին ժամանակ համարուած են ռուսական եւ կը մոռնայ  այն կարեւորագոյն հանգամանքը, որ 1917 թուականի Դեկտեմբերի 29-ին Ռուսաստանն արդեն  ճանչցած էր Արեւմտեան Հայաստանի անկախութիւնը, իսկ Կարսն, Էրզրումն ու Արտահանն ԱՀ-ի անբաժան մասը կը կազմեն։ Անկախ անկէ, որ Անկարան կոշտ հռետորիկայով կը փորձէ ապացուցել եւ կեղծ օրակարգով «համոզել» աշխարհին՝ Արեւմտեան Հայաստանի տարածքներու իրեն պատկանելիութիւնը, միեւնոյնն է․ Արեւմտեան Հայաստանի Հանրապետութիւնը ճանչցուած է եւ այս պարագային այդ կը  ստիպէ Թուրքիային գործել վախի մթնոլորտին։

Այս ամենով  պայմանաւորուած Թուրքիան հակառուսական քայլեր կը ձեռնարկէ՝ զսպելու իր համար ոչ ընդունելի զարգացումներու շարքը։ Վերջերս նոյնիսկ փակած է Բոսֆորը ռուսական ռազմանաւերու համար՝ Մոնտրոյի (1936 թուական) միջազգային կոնվենցիայի հիման վրայ։

Ամփոփելով կարող ենք ըսել՝ իրավիճակը բաւականին սուր է, կանխատեսումներն դեռեւս մշուշոտ։ Սակայն, պէտք է յիշել, որ առաջնային են Արեւմտեան Հայաստանի շահերը եւ պէտք է կատարել հնարաւոր ամեն ինչ անոնք պաշտպանելու համար։