Արեւմտեան Հայաստանի պատմութեան մէջ նշանակալից տեղ գրաւած է Նախիջեւան գաւառն ու համանուն քաղաքը։ Դեռեւս նեոլիթեան շրջանէն սկսած քաղաքի մերձակայքին  օգտագործուած է աղի հանքը։ Յայտնի են Աստապատ գիւղաքաղաքի հնավայր բնակատեղն ու այլ նշանաւոր պատմական վայրեր, որոնք խօսուն վկաներ են այդ տարածքին մէջ մարդու վաղնջական բնակութեան, անոր ստեղծած բազմադարեան մշակոյթի վերաբերեալ։ 

Նախիջեւանը, գտնուելով հին աշխարհի երկիրներու տարանցիկ առեւտրական երթուղիներու կենտրոնին, եղած է հայ ժողովուրդի հասարակական, քաղաքական եւ մշակութային նշանաւոր օջախներէն մէկը։ Գաւառի գիւղերու եւ աւաններու տարածքին, որոնք հիմնականը կը գտնուին Նախճավան գետի հոսանքն ի վեր եւ Արաքս գետի մերձակայ հարթութիւններուն, հին դարերէն պահպանուած եւ մեր օրերը հասած է պատմութեան եւ ճարտարապետութեան  շարք մը յուշարձաններ։