Դվնիկ, Վարդենիս, Թիլ, Նոր Շեն, Գառնի, Առինչվանք, Օրկնոց… Այս բնակավայրերն այսօր կը գտնուին բռնազաւթուած Արեւմտեան Հայաստանի Պաղեշի եւ Մուշի սահմանները: Թէ եւ անոնք կը կրեն քրտական եւ թուրքական անուններ, սակայն տեղի բնակիչներու կողմէ դեռեւս հայկական անուններով կը կոչուին։

19-րդ դարի վերջ 20-րդ դարի սկիզբը Պաղեշ նահանգի սանջակներէն մէկը՝ Մուշը, բաժանուած էր հինգ շրջանի։ Ներկայիս Մուշը քաղաք է, որը համանուն նահանգի կենտրոնն է: Մուշը հայոց պատմութեան մէջ միշտ եղած է կարեւոր պատմամշակութային կենտրոն։

Մինչեւ հայերու դէմ իրագործուած ցեղասպանութիւնը Մուշի Սանջակին մէջ եղած է 299 եկեղեցի, 94 վանք եւ 135 դպրոց:  1914 թուականին Մուշի մէջ բնակած է 75 623 հայ։

Հնագոյն հայկական Մուշը եղած է Տարօն գաւառի կարեւոր կենտրոններէն։

Հին հայկական Տարօն քաղաքը եղած է Արեւմտեան Հայաստանի վաղ քրիստոնէութեան կենտրոնը։

1915 թուականի ցեղասպանութենէն ետք քաղաքի ճարտարապետութիւնը նոյնպէս աւերուեցաւ. հայերու ունեցուածքը, դպրոցները, եկեղեցիներն ու վանքերը աւիրուեցան եւ օգտագործուեցան այլ նպատակներով։

Leave a Reply