Պատմական նիւթեր ուսումնասիրող Խաժակ Սիրեկանեանը դիմատետրի էջին գրած է. «Ինչպիսի ծիսա-պաշտամունքային յուշարձաններ կառուցած են մեր նախնիները հազարաւոր տարիներ առաջ:

Մեգալիթիան կառոյցներ, անոնք դամբարանային, պաշտամունքային հնագոյն կառոյցներ են։ Մեգալիթիան կառոյցները կը վերաբերուին հիմնականը էնէոլիթին եւ պրոնզէ դարին:

Լայն տարածութիւն ունի նաեւ Հայկական լեռնաշխարհի տարբեր մասերուն մէջ: ՀՀ-ի մէջ շատ կան մեգալիթիան յուշարձաններ եւ օրէ օր պեղումներու արդիւնքին կ՛աւելնան»:

Նշենք այդ յուշարձաններէն մի քանի հատ՝ կրոմլեխ, որը նէոլիթիան եւ հիմնականը պրոնզէ դարի մեգալիթիան կառոյցի տեսակ է, վիշապաքար, որը մեգալիթիան յուշարձան, քարակոթող է, դոլմենը հնագոյն դամբարանային կառոյց է, մենհիրը նախնադարիան համայնական դարաշրջանի պաշտամունքային յուշակոթող է՝ նուիրուած նախնեաց յիշատակին։