Պայաս բերդաքաղաքը կը գտնուի Արեւմտեան Հայաստանի  Կիլիկիայի մէջ՝  Ալեքսանտրեթի ծովածոցի արեւելեան ափին: Պայասի մասին  տեղեկութիւնները սակաւ են: XIIդ. վերջը Պայասի տէրը դասված է Կիլիկիան Հայաստանի առաջնակարգ իշխաններու շարքը:

Քաղաքի բարձրադիր մասը գտնուող բազմանկիւն եւ ամրակուռ բերդը պատմագիրները անուանած են Կուսանաց բերդ: XIIIդ. վերջը, ըլլալով օտար նուաճողներու տիրապետութեան ներքոյ, անկում  ապրած է եւ վերածուած է անշուք գիւղի:

Շրջակայ բարեբեր հողեր մշակելու շնորհիւ բարգավաճած է XVIII դարին: XIXդ. վերջը եւ XXդ. սկիզբն Պայասը համանուն գաւառակի կենտրոն էր: Ունեցած է շուրջ 5 հազար հայ բնակչութիւն, որոնք զբաղուած են արհեստագործութեամբ եւ առեւտուրով, մասամբ` երկրագործութեամբ:

Պայասի հայերը բռնագաղթի ենթարկուած են 1915թ. Հայերու ցեղասպանութեան  ժամանակ: Անոնց մեծ մասին թուրքերը կոտորած են գաղթի ճանապարհին, փրկուածներն ապաստանած են Սուրիայի եւ այլ երկիրներուն մէջ: Երկրորդ համաշխարհային պատերազմէն ետք Պայասի մէջ ապրած են տարագրութենէն վերադարձած մոտ 300 հայեր: