Ի՞նչ տեղի ունեցաւ Արեւմտեան Հայաստանի այն հայերուն հետ, որոնք 1915 թուականին մնացին Օսմանեան կայսրութեան մէջ։ Պետական ի՞նչ քաղաքականութիւն որդեգրած էր Թուրքիա անոնց նկատմամբ։ Ինչպէ՞ս պատահեցաւ, որ 1920 թուականէն ետք Խորհրդային Միութիւնը կ’ուսումնասիրէր Կարսի եւ Սեւրի դաշնագիրները եւ լրջօրէն կը քննարկէր Կարսն ու Արտահանը Թուրքիայէն կրկին պահանջելու խնդիրը։

Գիրք, որուն կը սպասէին յատկապէս անոնք, որոնք կը նկատէին թուրք պատմաբաններու աշխոյժ աշխատանքը արխիւներու մէջ։ Այն արխիւներուն մէջ, ուր հնարաւոր է գտնել փաստաթուղթեր ու տեղեկութիւններ Հայերու Ցեղասպանութեան, փրկուածներու եւ ժառանգներու մասին։ Այս անգամ արխիւներուն մէջ մանրամասն եւ խնամքով աշխատած են երկու հայ թրքագէտներ։

Անոնք գտած եւ ներկայացուցած են «խիստ գաղտնի» դասիչի ներքոյ պահուած ու մինչեւ օրս անյայտ տեղեկութիւններ այն հայերուն մասին, որոնք բռնեցին էրկրէն Հայաստան «փախուստի» ճանապարհը։ Ինչու եւ ինչպէս որոշեցին, եկան եւ մնացին․ այս գիրքին մէջ կը պատմեն նոյն իրենք՝ Արեւմտեան Հայաստանի հայերը եւ անոնց սերունդները։